II SA/Rz 73/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki nadbudowanej i rozbudowanej części budynku mieszkalnego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. K. P. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF wniosła o zwolnienie od koszów sądowych i ustanowienie adwokata, powołując się w jego uzasadnieniu na trudną sytuację materialną wynikającą z wysokości uzyskiwanych dochodów (renta w kwocie 459 zł. brutto - 415 zł. netto), których znaczna część z uwagi na stan zdrowia jest przeznaczana przez nią na leczenie. Z tego powodu zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej 2 córek, uzyskujących dochody z pracy zarobkowej w wysokości po 1126 zł. brutto. Na podstawie zawartego we wniosku i złożonego na wezwanie Sądu dodatkowego oświadczenia ustalono, że we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca pozostaje wraz z mężem (obecnie przebywa on poza granicami kraju i wg udzielonej informacji nie pomaga finansowo rodzinie), córkami i synem. Na posiadany przez nich majątek składa się wyłącznie dom o pow. 80 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 0,4 ha. Średnia wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącej i dzieci wynosi ok. 530 zł. (w tym zakup żywności 200 zł., opłaty 180 zł., koszty leczenia 150 zł.). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, czego K. P. nie dokonała. Mimo odwoływania się przez nią do trudnej sytuacji materialnej w żaden sposób nie wykazała ona, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (tak w całości jak i w części) i że wiązałoby się to z jakimś uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i rodziny; pod pojęciem tego uszczerbku rozumiane jest zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność czy lekarstwa, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Nie znajduje to także potwierdzenia w dokonanej ocenie jej sytuacji rodzinnej, majątkowej, a przede wszystkim w rzutujących bezpośrednio na możliwości płatnicze dochodach i związanych z nimi kosztach utrzymania. Należy przy tym zauważyć, że o ile same dochody skarżącej prawdopodobnie uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy, to jednak dla jego potrzeb pod uwagę brane są dochody nie tylko osoby wnioskującej, lecz wszystkich z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe; w przypadku skarżącej dotyczy to zwłaszcza jej córek (w tym zakresie oparto się na jej oświadczeniu co do wysokości ich dochodów, bowiem nie odzwierciedlają ich przedłożone przez nią wyciągi z ich rachunków bankowych). Porównując łączną wysokość dochodów skarżącej i jej córek (łącznie 2711 zł. brutto, tj. ok. 2000 zł. netto miesięcznie) do wykazanych przez wnioskodawczynię wydatków obciążających ją i dzieci (ok. 530 zł./m-c) należy stwierdzić, iż ich różnica (ok. 1400 – 1500 zł.) pozwoli na opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie skarżąca uważa za potrzebny. Wymagana tytułem wpisu od skargi kwota 500 zł. z pewnością nie może być uznana za niską i zapewne mogłaby być przeznaczona na pokrycie innych wydatków, niemniej decydujące znaczenie ma rzeczywista możliwość jej poniesienia, która w przypadku skarżącej w przedstawionej sytuacji jest całkiem realna. Dotyczy to także pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie (należą do nich opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – 250 zł.). Obejmuje to również wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, zwłaszcza że przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez adwokata czy radcę prawnego na żadnym jego etapie (wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez nich niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skutkuje zaś przyznaniem skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet gdyby wiązało się to z potrzebą poczynienia przez nie pewnych oszczędności. Prawo pomocy, przede wszystkim w zakresie całkowitym, ma charakter wyjątkowy i powinno być stosowane jedynie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia) - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593.) K. P. przy stałych dochodach swoich i dzieci oraz zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych do takich osób nie należy. Z uwagi na wymienione okoliczności nie spełnia też przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Brak wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy wynika także z braku wskazania przez skarżącą, pomimo zapytania zawartego w wezwaniu, źródeł pokrycia wydatków związanych z nadbudową i rozbudową domu; w żaden sposób nie wyjaśnia tego stwierdzenie "remont przeprowadził mąż, a zrobił to dla córek, ponieważ w budynku tym nie było wcale łazienki i ubikacji". Za niespójne, ogólnikowe i wymijające należy także uznać pozostałe dane skarżącej nt. jej męża. Nie kwestionując jego pobytu za granicą, w ocenie Sądu podane przez nią informacje, iż nie zna dokładnego miejsca jego pobytu oraz to że nie utrzymuje on z nią stałego kontaktu i nie pomaga finansowo rodzinie, były obliczone tylko i wyłącznie na wywołanie skutku w postaci pozytywnego dla niej rozpoznania wniosku. Wynika to m.in. z tego, że mąż skarżącej został wymieniony jako osoba pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, więc mało prawdopodobne jest sugerowane przez wnioskodawczynię całkowite zerwanie przez niego kontaktu i więzi z rodziną. K. P., mimo skierowanego do niej wezwania, nie wskazała też celu jego wyjazdu za granicę (do pracy, turystycznie, na leczenie itp.). W związku z tym należy przyjąć najbardziej prawdopodobną wersję wyjazdu zarobkowego, co nie pozostaje bez wpływu na prawidłową ocenę jej sytuacji materialno – bytowej. Okoliczności te nie mogą zostać pominięte przy ocenie wniosku, a wynikające z tego wątpliwości interpretowane na korzyść skarżącej, skoro to na niej spoczywał obowiązek wykazania zasadności wniosku. Jak wykazano jednak, niezależnie od dochodów osiąganych przez jej męża i tak nie kwalifikuje się ona do przyznania jej prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.