II SA/Rz 73/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 10 listopada 2023 r. nr SKO.4115.990.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 września 2023 r. nr ŚR.PK-5211-49/1/23; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego J. P. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. II SA/Rz 73/24 UZAADNIENIE Przedmiotem skargi J. P., reprezentowanego przez adwokata M. Ż. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 10 listopada 2023r. nr SKO.4115.990.2.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, we wniosku z [...] kwietnia 2023 r. J. P. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką K. P., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji prowadząc postępowanie administracyjne ustalił, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r., K. P. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności; niepełnosprawność istnieje od 30 stycznia 2009r. Orzeczenie wydano do 31 sierpnia 2023r. Decyzją nr [...] z [...] maja 2023 r., Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jako powód odmowy, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, możliwość uczynienia zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem rodzica osób z pierwszego kręgu alimentacji oraz brak rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego i podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy w KRUS jako rolnik. Po rozpatrzeniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu decyzją nr SKO.4115.563.2023 z 19 lipca 2023r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji w nawiązaniu do decyzji organu odwoławczego pismem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. wezwał wnioskodawcę do złożenia: stosownego oświadczenia w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. P.; czy inne osoby nie spokrewnione w pierwszym stopniu z K. P. ubiegały się o przyznanie świadczenia w związku z opieką nad w/w, czy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; zaświadczenia z ARiMR czy J. P. składał wnioski o wypłatę dopłat bezpośrednich, o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Wnioskodawca w piśmie z [...] sierpnia 2023 r. w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji oświadczył, że z tego co mu wiadomo żadna inna osoba spokrewniona z matką nie starała się o przyznanie świadczenia w związku z opieką, oraz nie ma wiedzy aby ktokolwiek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnośnie zaświadczenia z ARiMR wnioskodawca oświadczył, że nigdy nie składał wniosku o wypłatę dopłat bezpośrednich i nie ubiegał się również o zwrot podatku akcyzowego. J. P. oświadczył również, że matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wykonywać czynności życia codziennego i sprawuje nad matką opiekę całodobowo i długoterminowo. W związku z upływem terminu orzeczenia o niepełnosprawności strona poinformowała, że został złożony wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności o stopniu znacznym i zobowiązuje się dostarczyć nowe orzeczenie niezwłocznie po jego otrzymaniu. Decyzją nr [...] z [...] września 2023 r., Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jako powód odmowy: niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, możliwość uczynienia zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem rodzica osób z pierwszego kręgu alimentacji oraz brak rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego i podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy w KRUS jako rolnik. W odwołaniu J. P. zarzucił decyzji Organu I instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Odwołujący zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W konsekwencji wniesiono o uwzględnienie odwołania i o uchylenie decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu opisaną na wstępie decyzją z 10 listopada 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), a także art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.). W uzasadnieniu Kolegium, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 stwierdziło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z Konstytucją RP. Organ odwoławczy nie podzielił zaprezentowanej przez Prezydenta Miasta [...] oceny prawnej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem okoliczność, że są inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny mogące sprawować opiekę miałoby znaczenie, jeżeli wnioskodawca nie należałby do kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną. Na podstawie informacji, zawartych w wywiadzie środowiskowym Kolegium stwierdziło, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego, w rzeczywistości nie powoduje konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że czynności opiekuńcze nad matką mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, tzn. nie dotyczą tylko grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odnośnie kwestii niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki Kolegium wskazało, że Skarżący w złożonym w dniu [...] kwietnia 2023 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika i nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Odnośnie zaświadczenia z ARiMR wnioskodawca oświadczył, że nigdy nie składał wniosku o wypłatę dopłat bezpośrednich i nie ubiegał się również o zwrot podatku akcyzowego. Organ odwoławczy stwierdził więc, że w analizowanej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania odwołującemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tj. rezygnacja z zatrudnienia w przypadku strony zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem w złożonym oświadczenia o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca wskazał, że nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Kolegium zaznaczyło przy tym, że nie kwestionuje stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i konieczności pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sam fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano w orzecznictwie musi być opieką stałą (ciągłą) i na tyle absorbującą, że wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. J. P., reprezentowany przez adw. M. Ż. wniósł skargę na decyzję SKO w Przemyślu z 10 listopada 2023 r, nr SKO.4115.990.2023. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO w Przemyślu z 10 listopada 2023 r, nr SKO.4115.990.2023 oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie J. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę SKO w Przemyślu wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn wziętych pod uwagę z urzędu. Wskazać należy, że Organy prowadziły postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie nieaktualnego orzeczenia o przyznaniu K. P. znacznego stopnia niepełnosprawności. Znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie z [...] sierpnia 2021 r. znak: [...] zostało wydane do 31 sierpnia 2023r. (pkt III orzeczenia). Skarżący w piśmie z [...] sierpnia 2023 r. poinformował, że został złożony wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym i zobowiązał się do jego dostarczenia niezwłocznie po otrzymaniu. W aktach sprawy Organu I instancji nie znajduje się jednak nowe orzeczenie w przedmiocie przyznania stopnia niepełnosprawności. Z akt wynika natomiast, że po otrzymaniu wyjaśnienia z [...] sierpnia 2023r. Organ skierował do strony powiadomienie w trybie art. 10 i art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. a następnie wydał decyzję negatywną z [...] września 2023r. – tj. już po upływie terminu ważności orzeczenia. SKO w Przemyślu również nie dostrzegło powyższego braku w materiale dowodowym i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Orzekanie w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez aktualnego orzeczenia o przyznaniu znacznego stopnia niepełnosprawności świadczy o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. bowiem Organy nie ustaliły podstawowej przesłanki, umożliwiającej w ogóle prowadzenie postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wiadomo bowiem, czy K. P. uzyskała kolejne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przy czym zarówno decyzja Organu I instancji, jak i II instancji została wydana już po upływie terminu ważności orzeczenia z dnia [...].08.2021r. znak: [...]. Należy również wskazać, że podane przez Organy przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Organ I instancji oraz Kolegium przyjęły, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, bowiem w złożonym oświadczeniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca wskazał, że nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie. Należy przyznać, że istotnie we wniosku Skarżący w rubryce zawierającej oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego zakreślił negatywny wariant odpowiedzi. Jednak SKO w Przemyślu powyższą okoliczność oceniło już w decyzji kasatoryjnej wydanej w dniu 19 lipca 2023 r. o nr SKO.4115.563.2023. Kolegium w uzasadnieniu wskazało wówczas, że na etapie postępowania odwoławczego wezwało Skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia (m.in. co do daty zaprzestania prowadzenia gospodarstwa). Oświadczenie takie zostało wprawdzie złożone lecz bez potwierdzenia o pouczeniu o odpowiedzialności karnej. Zatem Kolegium stwierdziło, że koniecznym jest uzupełnienie przez organ cz. III wniosku, ponieważ informacja w tym zakresie ma charakter kluczowy. Rozpoznając sprawę ponownie Organ I instancji nie wypełnił w sposób należyty zaleceń Kolegium. Wezwał Skarżącego m.in. do złożenia zaświadczenia z ARMiR co do składania wniosków o wypłatę dopłat bezpośrednich, zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego. Jednak Organ I instancji nie wezwał Skarżącego do uzupełnienia cz. III wniosku, co wynika z treści wezwania z [...] sierpnia 2023r. W tej sytuacji nie jest zasadne opieranie negatywnego stwierdzenia co do braku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego zwłaszcza, że jak wynika z uzasadnienia decyzji SKO w Przemyślu z 19 lipca 2023r., Skarżący w toku postępowania odwoławczego, zakończonego wydaniem ww. decyzji złożył oświadczenie o dacie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wbrew twierdzeniu Organu I instancji, zawartemu w uzasadnieniu do decyzji z [...] września 2023 r. Skarżący w dniu [...] sierpnia 2023r. nie złożył oświadczenia, że nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym dniu złożył oświadczenia dotyczące: - nie starania się przez inną osobę uprawnioną o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; - braku starania się o dopłaty bezpośrednie; - stanu zdrowia matki; - śmierci rodziców K. P. Mając na względzie powyższe, w celu realizacji zasady prawy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) Organ I instancji powinien był wezwać Skarżącego do złożenia oświadczenia czy i w jakiej dacie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przede wszystkim jednak, wobec braku wyjaśnienia, czy matka Skarżącego na dzień wydania zaskarżonej decyzji legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na podstawie art. 200, art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) zasądził na rzecz Skarżącego od Organu zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.