II SA/Rz 742/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. B. L. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję SKO z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od niego wskazując, że z racji niepewności wpływów z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jako jedyny żywiciel rodziny, nie jest w stanie go ponieść bez uszczerbku dla jej utrzymania. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych wskazując w zawartym w nim oświadczeniu, że: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 3 dzieci w wieku 1- 8 lat, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 250 m² wraz z 20-arową działką, - jedyne źródło ich dochodów w wysokości 5 tys. zł. brutto miesięcznie stanowi prowadzona przez niego działalność gospodarcza (żona aktualnie przebywa na urlopie wychowawczym); spłaca z nich kredyt budowlany oraz inwestycyjny na samochody w wysokości 150 i 130 tys. zł. (raty wynoszą odpowiednio 1 i 1,2 tys. zł.). W wyniku wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów źródłowych wnioskodawca oświadczył ponadto, że: - średnie miesięczne wydatki na zakup żywności wynoszą ok. 1 tys. zł., a na utrzymanie domu, tj. energię elektryczną, gaz i kanalizację odpowiednio 300, 100 i 100 zł., - prowadzona przez niego działalność gospodarcza polega na świadczeniu pomocy w zakresie sporządzania wniosków o dotacje i dofinansowania ze środków UE, - posiadane przez niego pojazdy mechaniczne (Mitsubishi – rok prod. 2010 i Toyota – rok prod. 2009) przeznaczone są do prowadzenia działalności gospodarczej i zakupione na kredyt. Wskazując na brak możliwości przedstawienia w wyznaczonym terminie żądanych w wezwaniu dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych, zeznania podatkowego, kopii deklaracji VAT) z uwagi na ich zarchiwizowanie w biurze rachunkowym wniósł o "zawieszenie postępowania na miesiąc" do czasu ich uzyskania. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono brak podstaw do jego uwzględnienia. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (w niniejszej sprawie do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które oprócz wymaganego już wpisu od skargi mogą wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji – 250 zł.). Okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie wykazują spełnienia powyższej przesłanki. Względem dokonanej wg tego kryterium oceny sytuacji materialnej jego i rodziny nie wykazał on zagrożenia uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania związanego z poniesieniem kosztów sądowych, wskazując jedynie w piśmie poprzedzającym złożenie formularza PPF na brak możliwości opłacenia wpisu bez obciążenia siebie i rodziny i na związany z tym uszczerbek. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że między uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania a "zwykłym" uszczerbkiem dla domowego budżetu związanym z obowiązkiem opłacenia w sprawie kosztów sądowych (kosztów postępowania) nie zachodzi tożsamość. Ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich zazwyczaj ponoszonych wydatków, które powinny zostać zaniechane lub co najmniej ograniczone do niezbędnego minimum. Do takich niezbędnych wydatków zalicza się przede wszystkim przeznaczane na zakup żywności, lekarstw oraz najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, chociaż także one o ile to możliwe powinny zostać zracjonalizowane. Zagrożenia dla takich podstawowych wydatków skarżący nie wykazał, a takiego charakteru nie posiadają jego zobowiązania finansowe o charakterze cywilnoprawnym (kredyty), których zaciągnięcie w szczególności na zakup związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą pojazdów mechanicznych jest poniekąd odzwierciedleniem jego w miarę dobrej kondycji finansowej, świadcząc o zdolności kredytowej i zdolności do ich spłaty. Mimo że spłata kredytu zaciągniętego w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej obciąża wydatki domowe, nie można też pominąć istotnej w takim przypadku możliwości zaliczenia go chociażby częściowo do kosztów podatkowych. W sytuacji zatem, gdy zaciągnięte zobowiązań finansowych następuje z przeznaczeniem na pokrycie własnych potrzeb – w tym prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wobec wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) nie mogą one korzystać z pierwszeństwa przed opłaceniem kosztów sądowych, gdyż stanowiłoby to pośrednie i niejako podwójne przerzucanie na SP wydatków związanych z ich spłatą (w ramach prawa pomocy i poprzez odliczenia podatkowe). Zgodnie z powszechnie prezentowanym w orzecznictwie sądowym poglądem (m.in. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09), spłata przez stronę kredytów komercyjnych nie może mieć pierwszeństwa względem obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Gdyby przyjąć tok rozumowania prezentowany przez wnioskującego, zawsze "znalazłyby się" jakieś wydatki, którym w subiektywnym ujęciu osoby wnioskującej można by przypisać miano absolutnie niezbędnych i ważniejszych od kosztów sądowych; w tym znaczeniu wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi "jakiś" uszczerbek dla normalnie ponoszonych wydatków, jednak taki punkt widzenia jest obojętny względem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy. W tej sytuacji brak jest więc jakichkolwiek podstaw do uznania, że B. L. spełnia ustawowe kryterium do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, mimo że suma wszystkich wykazanych przez niego wydatków (także tych niekoniecznych w rozumieniu prawa pomocy), tj. 3700 zł. względnie równoważy się z deklarowaną przez niego wysokością dochodów brutto. W tym kontekście nie jest wiarygodny argument B. L. o niepewności tych dochodów, gdyż trudno uznać za racjonalne zachowanie, w którym będąc już obciążonym kredytem hipotecznym decyduje się on na zaciągniecie kolejnych relatywnie wysokich kredytów na zakup pojazdów mechanicznych, nie mając pewności co do możliwości ich spłaty. Jak wynika również z roczników produkcji samochodów, twierdzeniu skarżącego o złej sytuacji finansowej przeczy data ich zakupu i niewielki odstęp czasowy w ich nabyciu; okoliczność zakupu tych pojazdów w bieżącym i ubiegłym roku musi być odnoszona do jego aktualnych dochodów, poza tym nielogiczne byłoby dokonywanie zakupu kolejnego pojazdu, gdyby wnioskodawca nie oceniał pozytywnie swojej sytuacji finansowej i miał problemy ze spłatą pierwszego z nich. Dokonaniu aktualnej, pełnej i wiarygodnej oceny zdolności płatniczych B. L. miało służyć wystosowane do niego wezwanie. Mimo że samo złożone przez niego dodatkowe oświadczenie w zestawieniu z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF w dostateczny sposób nie potwierdziło zasadności jego wniosku, za wiarygodną nie może zostać uznana także informacja o rzekomej przeszkodzie w przedstawieniu żądanych dokumentów z powodu ich zarchiwizowania w biurze rachunkowym; argument ten uznano za przytoczony wyłącznie na potrzeby postępowania o przyznanie prawa pomocy. Możliwość pozyskania wyciągów z rachunków bankowych czy harmonogramu spłat kredytu nie wykazuje jakiegokolwiek związku z prowadzeniem przez takie biuro dokumentacji podatkowo – księgowej, gdyż wchodziłoby to w kompetencje banku, gdzie z reguły istnieje możliwość uzyskania tych dokumentów "od ręki" (w przypadku korzystania z bankowości elektronicznej nawet ich samodzielne wydrukowanie). Abstrahując od braku możliwości zawieszenia postępowania o przyznanie prawa pomocy o co wnioskował skarżący, nie wydaje się także uzasadnione, aby jeżeli nawet nie dysponuje nimi osobiście, miał on z jakichkolwiek powodów utrudniony dostęp do bieżących deklaracji podatkowych (w podatku VAT za ostatnie 3 m-ce) czy odpisu /kserokopii zeznania podatkowego za 2009 r., a w każdym bądź razie, by na ich uzyskanie potrzebował aż miesiąca czasu. W tej sytuacji brak jest podstaw do wyłączenia względem B. L. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (tak w całości, jak i w części). Prawo pomocy jako tzw. prawo ubogich nie może być nadużywane i ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej; tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.