II SA/Rz 745/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Magdalena Józefczyk Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz radcy prawnego A. S. z Kancelarii Radcy Prawnego [...] wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 745/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...] Starosta [...] orzekł o umieszczeniu M. D. zam. ul. [...] w Domu Pomocy Społecznej w F. Odwołanie od tej decyzji złożył M. D. wskazując, że jest ona niesłuszna, niesprawiedliwa i podjęta na podstawie błędnych przesłanek oraz sfałszowanych wniosków. Wyjaśnił, że "nie zasługuje, nie potrzebuje pobytu w jakimkolwiek ośrodku opieki". Nadto decyzja została wydana mimo toczącego się równolegle postępowania sądowego. W piśmie z dnia [...] maja 2013 r. i [...] maja 2013 r. M. D. podkreślił, że wobec jego osoby nie zachodzą przesłanki określone w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, może funkcjonować w życiu codziennym bez potrzeby pomocy w formie usług opiekuńczych. Podkreślił, że decyzja jest wynikiem działań ze strony jego ojca, który "nie liczy się z jego osobą". Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...], podjętym na podstawie art. 17 pkt 1, art. 30 § 1 i 2 oraz art. 134 i art. 144 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania wniesionego przez M. D. W uzasadnieniu stwierdziło, że organ odwoławczy po otrzymaniu odwołania obowiązany jest ustalić czy jest ono dopuszczalne i czy zostało wniesione w terminie. Niedopuszczalność odwołania może wynikać bowiem z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również podmiotowym Do tych ostatnich należy zaliczyć niezdolność odwołującego do czynności prawnych. Wyjaśniono, że osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli (art. 30 § 2 k.p.a.). Takim ustawowym przedstawicielem osoby fizycznej posiadającej częściową zdolność do czynności prawnych jest kurator. Udział kuratora jest niezbędny w sytuacji, gdy działanie strony wskazuje, że nie zdaje ona sobie sprawy z celu i skutków postępowania administracyjnego. Kolegium podało, że w okolicznościach sprawy adresatem kwestionowanej decyzji jest M. D. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia [...].06.2010 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w [...] ustanowił dla M. D. kuratora w osobie jego ojca – J. D. Na mocy tego postanowienia kurator został upoważniony do podejmowania działań zmierzających do udzielenia M. D. pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw przed organami pomocy społecznej, ochrony zdrowia, organami administracji rządowej i samorządowej, organami ubezpieczeń społecznych, w szczególności do podjęcia działań zmierzających do uzyskania renty. Natomiast postanowieniem z dnia [...].01.2013 r. (sygn. akt [...]) Sąd ten orzekł o przyjęciu M. D. do domu pomocy społecznej – bez zgody uczestnika – po zakończeniu leczenia szpitalnego. Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] oddalił apelację od ostatnio wskazanego postanowienia. Kolegium za prawidłowe oceniło doręczenie przez organ I instancji zaskarżonej decyzję J. D. (kuratorowi M. D.). Tym samym uznało, że osobą uprawnioną do wniesienia odwołania jest J. D., nie zaś M. D. Z tej przyczyny odwołanie złożone przez M. D. jest niedopuszczalne. Skargę na to postanowienie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. D., kwestionując jego zasadność. Zdaniem skarżącego, złożone przez niego odwołanie jest dopuszczalne. Podał, że decyzja organu I instancji dotyczy jego osoby i na jej wykonaniu zależy wyłącznie jego ojcu, który nie będzie jej zaskarżał. Podkreślił, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia skarżący zdaje sobie sprawę z celu i skutków postępowania prowadzonego w przedmiotowej sprawie. Podał, że J. D. podejmuje działania "wbrew jego osobie", są one szkodliwe i nieuzasadnione. Skarżący wskazał, że stanowisko Kolegium jest dla niego nieprzekonywujące. W licznych pismach skierowanych do tut. Sądu M. D. wnioskował o przychylne rozpoznanie jego sprawy, podkreślił, że wszystkie postępowania dotyczące jego osoby toczyły się z inicjatywy jego ojca, który działa na jego niekorzyść. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, M. D. - zastępowany przez pełnomocnika radcę prawnego A. S. zawnioskował o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj.: art. 30 § 1 i 2 k.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że M. D. w chwili wniesienia odwołania był osobą pozbawioną zdolności co czynności prawnych, w imieniu którego występować mógł wyłącznie przedstawiciel ustawowy – kurator J. D.; art. 134 k.p.a polegające na bezpodstawnym uznaniu, że odwołanie wniesione przez M. D., nie będącego osobą ubezwłasnowolnioną, jest niedopuszczalne. Zarzucono również naruszenie art. 183 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez przyjęcie, że ustanowiony w tym trybie kurator jest przedstawicielem ustawowym skarżącego. W rozwinięciu zarzutów podkreślono, że na chwilę wniesienia odwołania, jak i orzekania przez organ administracji M. D. był osobą pełnoletnią i nie był ubezwłasnowolniony, nawet częściowo. Przed Sądem Okręgowym w [...] zainicjowane zostało postepowanie z wniosku J. D. o ubezwłasnowolnienie M. D., jednakże nie zostało zakończone żadnym prawomocnym orzeczeniem. Nadto Kolegium nie poczyniło w tym kierunku żadnych ustaleń, czym naruszony został art. 7 k.p.a. Podkreślono, że wobec skarżącego nie zachodziła konieczność jego reprezentacji przez przedstawiciela ustawowego, bowiem ustanowienie kurateli w trybie art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma na celu niesienie pomocy osobie niepełnosprawnej przy załatwianiu jej spraw, a osoba objęta taką kuratelą zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych i może z własnej woli podejmować czynności, jakie uzna za właściwe. Zakres upoważnienia kuratora, wskazany postanowieniem sądu opiekuńczego w sprawie o sygn. [...], nie pozbawiał M. D. prawa do czynnego udziału w postępowaniach administracyjnych, jak i sądowych a dotyczących jego osoby. Nie pozbawiał go zdolności do czynności prawnych, zatem złożone przez niego odwołanie obligowało organ do jego merytorycznego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak określonej kontroli Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie narusza prawo. Postanowieniem tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania M. D. w oparciu o art. 134 k.p.a. uznając, iż nie jest on uprawnionym do wniesienia odwołania z uwagi na ustanowienie dla niego kuratora. Kolegium powołało się przy tym na przepisy art. 30 § 1 i § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Art. 30 § 2 k.p.a. stanowi natomiast, że osoby fizyczne nie posiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli. Zdolność do czynności prawnych (zdolność procesową), zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego mają osoby pełnoletnie i nieubezwłasnowolnione (art. 11 i 12 k.c.), a także osoby niepełnoletnie, które zawarły związek małżeński (art. 10 k.c.). Mogą one we wszelkiego rodzaju postępowaniach, w których występują, podejmować wszelkiego rodzaju czynności procesowe. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] w pkt I ustanowił dla M. D. kuratora w osobie jego ojca – J. D., na podstawie art. 183 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), w pkt II upoważnił kuratora do podejmowania działań zmierzających do udzielenia M. D. pomocy w prowadzeniu wszelkich spraw przed organami pomocy społecznej, ochrony zdrowia, organami administracji rządowej i samorządowej, organami ubezpieczeń społecznych, a w szczególności do podjęcia działań zmierzających do uzyskania przez M. D. renty. Zgodnie z art. 183 § 1 k.r.o. kuratora ustanawia się dla osoby niepełnosprawnej, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy. Zarówno w doktrynie (por. H. Dolecki (red;), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2013), jak i w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1995 r., III CRN 22/95, OSNC 1995/9/134, wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 listopada 2011 r., IACa 968/2011, LEX Polonica Nr 3034838) zgodne jest stanowisko co do tego, że kurator ustanowiony w trybie art. 183 § 1 k.r.o. nie jest przedstawicielem ustawowym osoby niepełnosprawnej, ponieważ zachowuje ona pełną zdolność do czynności prawnej. W powołanym postanowieniu z dnia 24 maja 1995 r. Sąd Najwyższy wskazał, że z treści art. 183 §1 k.r.o. jednoznacznie wynika, iż ustanowienie w tym trybie kurateli ma jedynie na celu niesienie pomocy osobie ułomnej przy załatwianiu dotyczących jej spraw, przy czym nie chodzi tutaj o zastępstwo ustawowe w znaczeniu ustanowienia w osobie kuratora przedstawiciela ustawowego, lecz o ułatwienie osobie ułomnej załatwienia spraw ze względu na powstające z powodu ułomności trudności natury faktycznej. Osoba ułomna nadal zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych i może z własnej woli podejmować czynności, jakie uzna za właściwe. Z ustaleń, które także poczynił Sąd w niniejszej sprawie wynika, że skarżący M. D. nie został ubezwłasnowolniony, stosowne postępowanie o jego ubezwłasnowolnienie toczy się przed Sądem Okręgowym w [...] I Wydział Cywilny, aktualnie zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. W sytuacji zatem, kiedy skarżący posiada zdolność do czynności prawnych, nie mógł w jego przypadku znaleźć zastosowania przepis art. 30 § 2 k.p.a., a decyzja Starosty [...] z dnia [...] marca 2013 r. o umieszczeniu w Domu Pomocy Społecznej w F. winna była zostać doręczona jemu bezpośrednio. Z akt sprawy wynika, że do takiego doręczenia skarżącemu decyzji pierwszoinstancyjnej doszło w dniu [...] maja 2013 r., a tym samym od tej daty rozpoczął bieg 14-dniowy termin do wniesienia odwołania. W świetle poczynionych uwag odwołanie M. D. nie było zatem niedopuszczalne, a wobec tego postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. stwierdzające taką niedopuszczalność w oparciu o art. 134 w zw. z art. 30 § 1 i § 2 k.p.a. narusza te przepisy w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Rzeczą organu w ponownym postępowaniu będzie ocena terminowości wniesionego odwołania, a następnie jego rozpatrzenie. Z uwagi na charakter zaskarżonego postanowienia, które nie przyznaje żadnych praw i obowiązków, zbędne było określenie czy i w jakim zakresie nie może być ono wykonane (art. 152 P.p.s.a.). Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego w ramach udzielonej pomocy prawnej Sąd przyznał w oparciu o art. 250 P.p.s.a.