II SA/Rz 747/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ SO (del.) Tomasz Smoleń Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 10 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] stycznia 2009r., nr [...] II SA/Rz 747/09 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi T. W. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] lutego 2009 r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] stycznia 2009 r. znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u T. W. choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...].01.2009 r. nr [...] nie stwierdzono u T. W. choroby zawodowej w postaci: przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat wymienionym w poz. 15 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz przedmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115; zwane dalej Rozporządzeniem). PPIS wydał swe rozstrzygnięcie w oparciu o orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w R. Nr [...] z 22.02.2006 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera nr [...] z 5.06.2006 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz orzeczenia lekarskiego uzupełniającego wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. Nr [...] z 1.12.2008 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Opisana decyzja PPIS była wynikiem wydania przez PWIS decyzji z [...].04.2007 r. znak: [....] o uchyleniu decyzji PPIS z dnia [...].02.2007r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W postępowaniu wyjaśniającym wystąpiły braki, które dotyczyły udokumentowania zmiany nazwiska T. S. na W. oraz braku wypowiedzenia się WOMP w R. na temat uwzględnienia dodatkowych okresów narażenia zawodowego. WOMP w R. w orzeczeniu lekarskim uzupełniającym z 1.12.2008 r. nr [...] wyjaśnił, iż na podstawie badań u T. W. nie stwierdzono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Wypełniając zalecenia organu odwoławczego wyjaśniono na podstawie odpisu skróconego aktu małżeństwa, że T. S. i T. W. to jedna i ta sama osoba. T. W. w treści odwołania od decyzji PPIS podkreśliła, iż przez 21 lat pracowała jako nauczyciela z narażeniem na nadmierny wysiłek głosowy. W treści podania strona skoncentrowała się na opisie szczegółowych warunków wykonywania zawodu nauczyciela, które miały spowodować powstanie choroby narządu głosu. Odwołująca się zwróciła uwagę na brak obiektywizmu ze strony wykonującego badania Organ odwoławczy w decyzji z [...] lutego 2009 r. znak [...] nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podkreślono, że w sprawach stwierdzenia chorób zawodowych niezbędne jest potwierdzenie występowania trzech czynników. Po pierwsze, czy pracownik wykonuje lub wykonywał prace w narażeniu na czynnik szkodliwy, który mógł spowodować u niego chorobę zawodową. Po drugie, czy u pracownika występuje schorzenie, którego objawy odpowiadają objawom choroby zawodowej. Po trzecie, należy udowodnić związek pomiędzy narażeniem na nadmierny wysiłek głosowy, a występującymi objawami choroby zawodowej. Jako dowód obligatoryjny przewidziano w postępowaniu w sprawie choroby zawodowej badanie przez uprawnioną do rozpoznania chorób zawodowych jednostkę medyczną wymieniona w § 5 ust. 2 rozporządzenia. Jednostka medyczna kończy postępowanie orzeczeniem mającym walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 K.p.a. Zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł. -którego badanie organ dopuścił realizując uprawnienie zagwarantowane pracownikowi przez § 7 rozporządzenia nie ustaliły, iż dolegliwości T. W. nie powstały w związku z wykonywaniem pracy w szkole. Załączona do akt sprawy dokumentacja wyraźnie wskazuje, iż narażenie zdrowia strony miało miejsce, jednak pomimo występowania czynnika sprawczego, mogącego wywołać chorobę zawodową nie rozpoznano choroby z pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Organ odwoławczy podkreślił także, że wydając decyzję jest związany z orzeczeniem lekarskim i nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Nie kwestionując narażenia T. W. na nadmierny wysiłek głosowy pozostający w związku z wykonywaną pracą, oparto się na opiniach biegłych specjalistów, którzy zgodnie wykluczają zawodową etiologię schorzenia. W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 1.12.2008r. wydanego przez WOMP w R. podkreślono, iż podczas ostatnich badań zainteresowanej nie wykazano zmian organicznych w obrębie krtani. Natomiast rozpoznane zmiany morfologiczno - czynnościowe nie znajdują się w wykazie chorób zawodowych. Dlatego też brak jest według PWIS podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym, co najmniej 15 lat -wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. T. W. w skardze do WSA wyraziła swe niezadowolenie z treści wydanego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. W jej odczuciu dolegliwości, z jakimi się zmaga są chorobą zawodową gdyż powstały wyłącznie w wyniku pracy w szkole w zawodzie nauczyciela. Skarżąca zaznaczyła brak obiektywizmu oraz rzetelności badań wykonanych przez lekarzy foniatrów. Strona przepracowała w zawodzie wymagającym ponad przeciętnego używania głosu przez ponad 21 lat. Najczęściej prowadzone przez nią zajęcia szkolne odbywały się na boisku w terenie. Także uczestniczenie w wycieczkach szkolnych i innych zajęciach pozalekcyjnych stawiało przed skarżącą znaczny wysiłek głosowy Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Kontrola Sądu sprowadza się do badania zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./ przy czym Sąd ten z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./ nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2009 r., którą utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2009 r. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej H. W. choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz. U. Nr 132, poz. 115, ze zm./ wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy w zakresie, w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 r. w spawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego, jak również wytycznych takich nie można zrekonstruować z innej ustawy. W konsekwencji prowadzi to do konkluzji, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, skoro zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to również skutki w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które będąc oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej jest również niezgodne z Konstytucją. Równocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł iż uznane za niekonstytucyjne przepisy tracą moc po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP, co miało miejsce 2 lipca 2008 r. /Dz. U. Nr 116, poz. 740/. Odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału przepisów ma szczególne znaczenie w przedmiotowej sprawie. Jak wskazują daty wydawanych decyzji w sprawie organy obu instancji prowadziły postępowanie jak i wydawały decyzje gdy przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach formalnie jeszcze obowiązywały. Zasadą jest, że Sąd bada legalność zaskarżonego aktu i uwzględnia stan faktyczny i prawny z daty wydania zaskarżonej decyzji. Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Niemniej jednak w ocenie Sądu w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie tzw. supernorma intertemporalna wynikająca z art. 190 ust. 4, art. 193 oraz art. 79 Konstytucji RP, przełamująca ogólne zasady prawa międzyczasowego. Zgodnie z tą regułą przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny nie powinien być stosowany w przyszłości, nawet jeśli za jego stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego. Dyskwalifikacja z powodu niekonstytucyjności zamyka bowiem drogę do stosowania normy po dacie jej derogowania z powodu niekonstytucyjności /K. Gonera, S. Łętowska, "Wieloaspektowość następstw stwierdzenia niekonstytucyjności", Państwo i Prawo 2008/5/. Zarówno w takich przypadkach, gdy na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia tego orzeczenia, jak i wówczas gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zdanie 1 Konstytucji określa inny termin utraty moc obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów. W rozważaniach w tym zakresie należy nawiązać również do stanowiska orzecznictwa, zgodnie z którym w określonym stanie faktycznym, sąd może, a nawet powinien zrobić z orzeczenia TK wydanego z klauzulą odraczającą, użytek z chwilą jego ogłoszenia, tj. pominąć niekonstytucyjny przepis. /patrz: wyrok NSA z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1403/05, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie NSA", R. Hauser, J. Trzciński – Wydawnictwo Lexis-Nexis, W-wa 2008 r., str. 65-87/. Odnosząc powyższe do sprawy będącej przedmiotem rozpoznania, uznać należy, że z punktu widzenia ochrony wartości konstytucyjnych i skutku orzeczenia Sądu dla skarżącej w wypadku zastosowania przepisów rozporządzenia, które utraciło domniemanie konstytucyjności zasadna jest odmowa zastosowania niekonstytucyjnego aktu normatywnego pozostawionego w obrocie prawnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona została zasada iż podstawą prawną decyzji administracyjnej mogą stanowić tylko przepisy ustaw oraz rozporządzeń wydanych na podstawie upoważnień zawartych w ustawach i mieszczących się pod względem treści w granicach "wykonania ustaw". Art. 178 Konstytucji RP stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z takiego konstytucyjnego ukształtowania pozycji sędziego wynika prawo sędziów do kontrolowania zgodności z ustawami aktów niższego niż ustawa rzędu, realizowane poprzez odstąpienie od ich stosowania w razie stwierdzenia ich sprzeczności z ustawą. W związku z powyższym rozporządzenie będące podstawą rozstrzygnięcia jako niekonstytucyjne nie mogło być zaakceptowane przez Sąd. Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm./.