II SA/Rz 747/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka NSA Stanisław Śliwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO.405.ŚR.751.308.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Decyzją z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO.405.Śr.751.308.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M.S-F (dalej: "Wnioskodawczyni"/"Skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent") z dnia 16 marca 2023 r. nr ŚS.III.5211.795/2022/2023 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ciotką - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Prezydent odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ciotką, wobec treści art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."). W odwołaniu od tej decyzji Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ponieważ opiekuje się ciotką, która jest najbliższą rodziną ze strony ojca. Ciotka nie miała dzieci i nigdy nie była mężatką a rodzeństwo jej nie żyje. Podkreśliła, że jest jedyną osobą, która mogłaby się zająć ciotką i od lat sprawuje nad nią opiekę. Kolegium odwołania nie uwzględniło i zacytowało art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b u.ś.r. Stwierdziło, że wynikające z tych przepisów warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego muszą być spełnione łącznie. Ustaliło, że osoba wymagająca opieki jest ciotką Wnioskodawczyni i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez orzecznika ZUS. Wnioskodawczyni zamieszkuje z ciotką i sprawuje nad nią opiekę. Nawiązując do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a tej ustawy stwierdziło, że przepisy te odsyłają do ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy i jednocześnie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Cytując art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Kolegium wywiodło, że na Wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem ciotki. Wobec tego sam fakt sprawowania opieki nad ciotką nie daje podstaw do przyznania dochodzonego świadczenia. W pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny spoczywa bowiem na synu i córce osoby niepełnosprawnej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 należy przyjąć, że art. 17 ust. 1b w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później (po ukończeniu 25 roku życia), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten może być więc stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W skardze zwanej "odwołaniem" Skarżąca ponowiła i rozwinęła argumentację zawartą w odwołaniu podkreślając, że opiekuje się ciotką od 2019 roku całodobowo. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie odwołania, aby mogła godnie opiekować się ciotką, którą traktuje jak matkę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem złożonym 24 stycznia 2023 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad ciotką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączyła oświadczenie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz wyrok Sądu Okręgowego w [...] z 21 grudnia 2021 r. w sprawie świadczenia uzupełniającego dla ciotki. Po przeprowadzeniu wywiadu Prezydent zawiadomił wnioskodawczynie w trybie art. 10 § 1 i art. 79a K.p.a., po czym decyzją z dnia 16 marca 2023 r. odmówił przyznania świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym ciotką, z uwagi na przepis art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r oraz datę powstania inwalidztwa u osoby wymagającej opieki. Wskazał na przepis art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym na Skarżącej nie spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Nie podzieliło stanowiska Prezydenta odnośnie do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale zgodziło się z argumentacją, że Wnioskodawczyni w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Decyzja ta stanowi przedmiot skargi. II. W rozpoznawanej sprawie Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i trafnie przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Zatem powołana przez Wójta okoliczność (data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki), nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. III. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że jedną z przesłanek, którą musi spełniać osoba sprawująca opiekę jest to, aby na osobie tej spoczywał obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: "k.r.i.o."), obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 k.r.i.o.). Z kolei w świetle art. 23 i art. 27 tej ustawy, również małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto obowiązek alimentacyjny powstaje w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia (art. 131 k.r.i.o.), a także - w myśl art. 144 k.r.i.o. - obejmuje również ojczymów, macochy i pasierbów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia przy tym obowiązku alimentacyjnego względem innych osób. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie wskazuje na konieczność istnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego, stąd nawet "szczególna więź prawna i faktyczna" łącząca osobę sprawującą opiekę z osobą wymagającą opieki, a nawet wykonywanie czynności wypełniających treść obowiązku alimentacyjnego, ale mające miejsce między osobami, na których nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, nie może być traktowane jako wypełnienie dyspozycji wskazanego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. I OSK 1761/21). III. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że na Skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Osoba wymagająca opieki jest bowiem ciotką Skarżącej – siostrą jej nieżyjącego ojca, a więc nie należy do kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym. Stwierdzenia tego nie zmienia fakt sprawowania opieki nad ciotką. Także okoliczność, że Skarżąca traktuje ciotkę jak matkę oraz, że wiąże ją z ciotką szczególna więź emocjonalna, nie daje podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie wskazać należy na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który precyzyjnie określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia też wymaga, że przepis ten nie nawiązuje i nie odwołuje się do definicji "rodziny". Zatem argumentacja skargi wskazująca na rodzinne więzi nie może być uwzględniona i skutkować uwzględnieniem skargi. Reasumując Sąd stwierdza, że organy obu instancji w zakresie ustalania stanu faktycznego nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik spraw (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm., dalej: "P.p.s.a.") i nie naruszyły prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.