II SA/Rz 748/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz radcy prawnego Ł. Z. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 /słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Przedmiotem skargi R.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium" z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. na skutek rozpatrzenia wniosku R.S. Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji – aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1977 r., nr [...] stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez S.O. własności nieruchomości - działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr 1754, 1897, 1992, 1995, 1141, 1024, 1018, 1010, 1134, 968, 1099, 1096, 1127, 997, 1909/1, 1765/1 o powierzchni 3,75 ha położonych w W. W uzasadnieniu wskazało, że na podstawie akt uwłaszczeniowych w sprawie [...] prowadzonej przez Naczelnika Gminy w [...] oraz zawartej w tych aktach decyzji - aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1977 r. ustalono, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250, dalej "u.w.g.r.) S.O. stał się z mocy samego prawa właścicielem nieruchomości o łącznej powierzchni 3,75 ha, położonej w W.W. Nieruchomość objęta przedmiotowym aktem własności ziemi obciążona została również z mocy samego prawa prawem dożywocia na rzecz Z.G. z domu S., zamieszkałej w W.W. 119. Decyzja został doręczona stronom postępowania – S.O. oraz Z.G. w dniu [...] marca 1977 r. Decyzja weszła do obrotu prawnego i na jej podstawie dokonano stosownych wpisów w księdze wieczystej. W rozważaniach prawnych Kolegium stwierdziło, że na mocy przepisów ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych doszło do uchylenia u.w.g.r. Natomiast, po wejściu w życie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wyłączono możliwość wzruszania w trybach nadzwyczajnych aktów własności ziemi wydanych przed dniem 6 kwietnia 1982 r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 63 ust. 2 wskazanej ustawy z dnia ww. ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Wobec takiego brzemienia przepisu oraz celu, jaki przyświecał ustawodawcy (ostateczne zapewnienie stabilizacji stanów prawnych ukształtowanych na podstawie aktów własności ziemi) należało uznać, że w sprawie niniejszej istnieje przeszkoda prawna wyłączająca możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1977 r. R.S. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że akta, na które powołuje się Kolegium dotyczą uwłaszczenia M.S., które zostało wszczęte w 1971 r. i zakończone w październiku 1972 r. M.S. został uwłaszczony na podstawie dwóch aktów własności ziemi – [...] oraz [...]. Na dowód tego R.S. przedłożył dwie kserokopie aktów własności ziemi wydanych w sprawach o wskazanych sygnaturach (obie decyzje dotyczą tożsamych nieruchomości i stwierdzają ich nabycie przez tożsamą osobę) oraz zwrotne potwierdzenie odbioru tej decyzji przez Z.G. Dodatkowo R.S. wskazał, że Kolegium nie zajęło stanowiska co do tego, czy decyzja, której stwierdzenia nieważności wnioskodawca się domaga, została doręczona M.S. S.Z.G. i M.S. są rodzeństwem, to obydwoje powinni być stroną postępowania uwłaszczeniowego, natomiast M.S. decyzji uwłaszczeniowej z 1977 r. nie doręczono. Dalej R.S. wskazał, że działki ewidencyjne wymienione w decyzji Naczelnika Gminy [...] zostały przez niego "wymyślone". Stan prawny nieruchomości objętej aktem własności ziemi z 1977 r. na dzień 4 listopada 1971 r. był inny, na co wskazują akty własności ziemi przedłożone przez wnioskodawcę. Powołaną na wstępie decyzją Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej "k.p.a.") utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2017 r. Kolegium było zobligowane do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie z uwagi na jednoznaczną treść art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, zgodnie z którym do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów u.w.g.r. nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Od dnia 1 stycznia 1992 r. ustawodawca zlikwidował zatem możliwość wzruszania aktów własności ziemi w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego. Przepis, o którym mowa, jak również inne przepisy ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie przewidują żadnych odstępstw od tej zasady, gdzie możliwa byłaby weryfikacja w postępowaniu administracyjnym aktu własności ziemi, niezależnie od (nawet wyjątkowych) okoliczności danej sprawy, które w zastanym stanie rzeczy nie zachodzą. Niezależnie od powyższego w odpowiedzią na wytyczne WSA w Rzeszowie (II SA/Rz 995/14) oraz NSA (II OSK 138/15) organ wyjaśnił, że akt własności ziemi wydany w sprawie [...] dotyczy innych nieruchomości niż akt własności ziemi wydany w sprawie [...]. Nie jest zatem prawdziwe twierdzenie R.S., że jedna nieruchomość objęta została dwoma aktami własności ziemi, co miałoby stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji wydanej później. Ponadto, z protokołu nr [...] ustalania potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych wynika, że S.O. w dniu [...] listopada 1971 r. był samoistnym posiadaczem nieruchomości nr 754,1897,1992,1995,1141,1024,1018,1010,1134,968,1099,1096,1127,997,1909/1,1765/1 w W.W. na podstawie nieformalnej umowy o dożywocie zawartej z Z.G. w 1952 r. Z oświadczenia Z.G. złożonego do protokołu ustalania potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych wynikało dodatkowo, że nieruchomość tę podarowała ona S.O. - swojemu wychowankowi za jej dożywotnie utrzymanie. Oświadczenie to zostało potwierdzone przez S.O., który dodatkowo wskazał, że rolnictwo jest jego głównym źródłem utrzymania. Dwaj świadkowie (J.S., W.S.) okoliczności te potwierdzili. W kontekście zatem treści tego protokołu za strony postępowania uwłaszczeniowego w sprawie [...] należało uznać S.O. oraz Z.G. Stronom tym decyzja została doręczona, co zostało w sposób niebudzący wątpliwości ustalone w decyzji SKO z dnia [...] marca 2017 r. Tytułu prawnego Z.G. do nieruchomości wyżej opisanej nie sposób w niniejszej sprawie badać. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R.S. zarzucił niewykonanie wytycznych zawartych w wyroku w WSA w Rzeszowie z dnia [...] października 2014 r. dotyczących doręczenia aktu własności ziemi jego dziadkowi M.S. Podniósł, ze na skutek niedoręczenia wyżej wymienionemu aktu własności ziemi dokument ten jest nieaktem. Niewykonanie zaleceń Sądu stanowi rażące naruszenie prawa, w związku z czym zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenia z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny rozpoznając skargę bada zgodność kontrolowanego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej z przepisami prawa. Sąd może uwzględnić skargę tylko wówczas gdy dopatrzy się naruszenia przepisów prawa procesowego i prawa materialnego w stopniu określonym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 718). Sąd rozpoznając skargę nie jest związany jej zarzutami ani powołaną podstawą prawną – art. 134 P.p.s.a. Rozpoznając skargę Sąd jest związany stanowiskiem zajętym przez Sąd w poprzednim rozstrzygnięciu sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie co powoduje, iż rozpoznając ją ponownie jest związany wytycznymi w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 995/14 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II OSK 138/15. W aktach administracyjnych, karty nie oznaczono, a następna to "306" zalega brakujący akt własności ziemi. Ustalono, że wydany został akt własności ziemi oznaczony [...], który dotyczy działek oznaczonych nr 1754, nr 1897, nr 1992, nr 1995, nr 1141, nr 1024, nr 1018, nr 1010, nr 1134, nr 968. Nr 1099, nr 1096, nr 1127, nr 987, nr 1909/1 i nr 1765/1 o łącznej powierzchni 3,75 ha położonych w W. na rzecz S.O. Wskazane wyżej rozstrzygnięcia Sądu wskazywały, iż brak tego dokumentu uniemożliwia stwierdzenie, iż został on w ogóle wydany. Z protokołu oznaczonego nr [...] ustalenia potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych wynika, że S.O. w dniu [...] listopada 1971 r. był samoistnym posiadaczem wszystkich nieruchomości wykazanych w akcie własności ziemi [...]. Z oświadczenia Z.G. złożonego do protokołu ustalenia potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych wynika, iż wszystkie te nieruchomości podarowała S.O. za jej dożywotnie utrzymanie. Oświadczenie to zostało potwierdzone przez S.O., który podał, iż rolnictwo jest jego jedynym źródłem utrzymania. Wobec tego zasadnym było, iż to S.O. i Z.G. byli adresatami decyzji uwłaszczeniowej i im faktycznie decyzja ta została doręczona. Dołączony do akt administracyjnych akt własności ziemi oznaczony [...] (lub [...]) dotyczy innych nieruchomości i jest bez znaczenia w tej sprawie. Poza sporem jest, że od dnia 1 stycznia 1991 r. na mocy art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 107, poz. 464 ze zm.) do ostatecznych decyzji, wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250) nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących m.in. stwierdzenia nieważności decyzji. W obecnym stanie prawnym organy administracji publicznej nie mogą zajmować się oceną legalności takich decyzji a żądanie wszczęcia takiego postępowania uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a K.p.a. Z brzmienia tego przepisu wynika, iż jedną z przesłanek uzasadniających takie rozstrzygnięcie jest "z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". Za taką uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania należy uznać przepis art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z której wynikało, że takie postępowanie nadzwyczajne nie jest możliwe. Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Sąd rozpoznając ponownie sprawę, podobnie jak i organy był związany stanowiskiem sądów uprzednio orzekających w sprawie. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718) Sąd skargę oddalił.