II SA/Rz 75/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Krystyna Józefczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata T. P. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., którą uchylono decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2014 r., Prezydent Miasta [...] po rozpoznaniu wniosku z dnia 1 lipca 2014 r. przyznał J. W. zasiłek celowy w kwocie 50 zł na pokrycie kosztów opłat: gazu, energii elektrycznej, wywozu śmieci, wody, drobne remonty. Uznano, że strona spełnia przesłanki do otrzymania pomocy społecznej, a zarazem podkreślono, że korzysta ona z takich świadczeń co miesiąc, a pomoc społeczna nie może dostarczać świadczeń w formie i wysokości żądanej przez wnioskodawcę, a jedynie wspierać go w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. W odwołaniu od ww. decyzji J. W. zarzuciła, że przyznane jest świadczenie nie jest w stanie zaspokoić jej wszystkich potrzeb, dlatego domagała się przyznania pomocy w wysokości 250 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia i ich ocenę dokonana przez organ I instancji. Organ odwoławczy podał, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. DZ. U. 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jego przyznanie nie ma jednak charakteru obowiązkowego, lecz fakultatywny, zależny od szeregu okoliczności sprawy. Decyzja w tym przedmiocie oparta jest na uznaniu administracyjnym. Organ nie ma obowiązku uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości, stosownie do oczekiwań strony. Powinien bowiem przy przyznawaniu świadczeń kierować się ogólnymi przesłankami udzielana pomocy społecznej określonymi w art. 2, art. 3 i 4 cyt. ustawy. Dlatego decyzja organu I instancji okazała się prawidłowa. Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodziła się J. W., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której nie sformułowała jednak zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji, pozostawiając tę kwestię pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy, o którą wystąpiła. Niemniej, w jej ocenie organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W piśmie z dnia 9 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony na zasadzie prawa pomocy dodatkowo zarzucił niedostateczne wyjaśnienie przez organy stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że przyznany w wysokości 50 zł zasiłek wystarczy skarżącej na pokrycie wszystkich wydatków, które wynoszą miesięcznie około 250 zł, oraz niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji przesłanek stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja w sprawie zasiłku celowego, a materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca ubiegała się bowiem o przyznanie zasiłku celowego. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Jako świadczenie pieniężne z pomocy społecznej jego przyznanie uzależnione zostało od spełnienia kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Co istotne, winien mieć on charakter pomocy doraźnej i ukierunkowanej na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. Jest zarazem świadczeniem przyznawanym w ramach instytucji uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwe w sprawie organy dysponują pewną dozą samodzielności w określeniu stopnia zaspokojenia zgłoszonej przez stronę potrzeby bytowej, przy uwzględnieniu ogólnych celów i zadań pomocy społecznej. Na uwadze winny mieć również to, że pomoc społeczna stanowić powinna dla osób potrzebujących jedynie wsparcie w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a nie wyręczenie czy zastąpienie w ich zaspokajaniu. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania omawianego zasiłku nie oznacza więc, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Jednak odmowa wymaga przekonywającego uzasadnienia. Przy podejmowaniu decyzji organ powinien kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Sądowa kontrola nie obejmuje natomiast celowości wydatkowania środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna, lecz zgodności z prawem podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. I OSK 107/11). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły treść żądania strony oraz jej sytuację materialno-bytową, a także zastosowały właściwe przepisy prawa. Podkreślić przy tym należy, że postępowanie w tej sprawie prowadzone było dwukrotnie, jako że na skutek decyzji Kolegium z dnia [...] sierpnia 2014 r. pierwsza wydana przez Prezydenta Miasta [...] decyzja z dnia [...] lipca 2014 r. dotycząca wniosku skarżącej z dnia 1 lipca 2014 r. została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta [...] w decyzji tej "odmówił przyznania zasiłku w kwocie 250 zł" i "przyznał zasiłek w kwocie 50 zł". W decyzji kasacyjnej zwrócono zaś uwagę na wadliwość takiego załatwienia sprawy (rozstrzygnięcia) i podkreślono, że organ jest związany żądaniem strony i to ono powinno być przedmiotem rozstrzygnięcia. Za wadliwe należało uznać takie załatwienie sprawy, że w jednej decyzji organ odmawia przyznania świadczenia i jednocześnie świadczenie takie przyznaje. W istocie bowiem organ I instancji znajduje podstawy do przyznania świadczenia, tyle że nie w kwocie żądanej przez wnioskodawczynię i ten stan powinien należycie uzasadnić. Na okoliczność tę zwracał uwagę również tut. Sąd w innej sprawie J. W., prowadzonej pod sygn. II SA/Rz 815/14, gdzie w uzasadnieniu stwierdzono, że rozstrzygnięcie decyzji powinno jednoznacznie rozstrzygać o przyznaniu albo odmowie przyznania żądanego przez stronę świadczenia i ewentualne rozważania co do wysokości świadczenia powinny zostać zamieszczone w uzasadnieniu, a nie zawierać dwóch rozłącznych rozstrzygnięć. Po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy Prezydent Miasta [...] przyznał zatem J. .W. zasiłek celowy w kwocie 50 zł na pokrycie kosztów opłat: gazu, energii elektrycznej, wywozu śmieci, wody, drobne remonty, a więc na określone potrzeby bytowe. Uznał, że strona spełnia przesłanki do otrzymania pomocy społecznej, a zarazem podkreślił, że korzysta ona z takich świadczeń co miesiąc, także z innych jej form, jak zasiłki okresowe. Wobec tego podkreślić należy, że pomoc społeczna nie ma na celu dostarczania świadczeń w formie i wysokości żądanej przez wnioskodawców, a jedynie wspierać ich w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Ustalenia faktyczne sprawy nie budzą w niniejszej sprawie wątpliwości. Organy uznały, że skarżąca jest uprawniona do pomocy społecznej z uwagi na ubóstwo i bezrobocie; spełniła kryterium dochodowe. Nie jest także sporne, że otrzymuje ona wiele innych świadczeń z pomocy społecznej, czego dowodem są także akta innych toczących się przed tut. Sądem spraw, m.in. o sygn. II SA/Rz 20/15, II SA/Rz 1633/14, II SA/Rz 1620/14, II SA/Rz 1484/14, II SA/Rz 1355/14, II SA/Rz 1143/14, II SA/Rz 815/14, II SA/Rz 722/14, II SA/Rz 687/14, a także jeszcze nierozpoznane o sygn. II SA/Rz 347/15, II SA/Rz 499/15 i II SA/Rz 758/15. Spór sprowadza się natomiast do wysokości żądanej przez skarżącą pomocy na pokrycie określonych wydatków, na co zresztą wprost zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącej w swoim pisemnym wystąpieniu. Wobec tego wyjaśnić należy, na co zwrócono już uwagę powyżej, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach instytucji uznania administracyjnego i Sąd nie jest uprawniony do kontroli celowości wydatkowania przez organy pomocy społecznej takiej, a nie innej kwoty świadczenia, ponieważ bada jedynie legalność działalności administracji publicznej, tj. to, czy wniosek o pomoc rozpatrzono przy uwzględnieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Pomoc taka nie musi zaś – w przypadku zasiłku celowego, uwzględniać zgłoszonego żądania w całości, choć organy mają obowiązek kierowania się ogólnymi przesłankami udzielenia pomocy określonymi w art. 2 i 3 u.p.s. W uzasadnieniach kontrolowanych decyzji, poza przedstawieniem niekwestionowanego stanu faktycznego, wyjaśniono zaś powody przyznania skarżącej świadczenia w określonej wysokości i wywody te Sąd uznaje za mieszczące się w granicach uznania administracyjnego i zasady swobodnej oceny dowodów zwłaszcza, że skarżąca nie podważyła dokonanych ustaleń w żaden wiarygodny sposób. Podkreślić również należy, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., nie może na skutek częstotliwości składanych wniosków przeobrazić się w zasiłek okresowy, a tym bardziej stały, ponieważ przesłanki przyznawania tych dwóch ostatnich są zgoła odmienne od zasiłku celowego. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 Ppsa, orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadne. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 250 Ppsa i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).