II SA/Rz 753/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk SO del. Elżbieta Mazur-Sewla Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2014 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. II SA/Rz 753/14 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi P. N. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] o zwrocie należności w wysokości 500 zł wypłaconych za okres od 1.09.2013 r. do 30.09.2013 r. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. N. W jej podstawie prawnej Kolegium powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228. ze zm., zwanej dalej ustawą). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Prezydent Miasta [...] uprzednio wydaną decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] orzekł o zwrocie przez P. N. (osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem M. N.) należności w kwocie 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami, tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych decyzją własną z dnia [...] października 2013 r. nr [...]. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], z uwagi na niepełny materiał dowodowy, na podstawie którego orzeczono o zwrocie świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o zwrocie należności w łącznej wysokości 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami, tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych za okres 1 września 2913 r. do 30 września 2013 r. na rzecz M. N. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, uznając, że P. N. jest osobą zobowiązaną do zwrotu należności wypłaconych jego małoletniemu synowi M. N., co obligowało organ do wydania decyzji w tym przedmiocie. W odwołaniu od tej decyzji P. N. wniósł o jej uchylenie. Podniósł, że organ I instancji nie rozpatrzył jego wniosku o umorzenie zaległości alimentacyjnych, a ponadto uniemożliwił mu jako stronie czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Jest on bowiem osobą pozbawioną wolności i przebywa w zakładzie karnym, a na jego wniosek o przesłanie akt sprawy do wglądu organ nadesłał wyłącznie kilka wybiórczych dokumentów, nie stanowiących całości akt sprawy. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wskazują, że obowiązek zwrotu świadczeń został nałożony na P. N. zasadnie. Wskazano, że obowiązek alimentacyjny P. N. względem M. N. został ustalony wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 4 grudnia 2012 r. Bezskuteczność egzekucji świadczeń od dłużnika została potwierdzona przez Komornika SR [...], a decyzją z dnia [...] października 2013 r. przyznano małoletniemu M. N. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie zaś z obowiązującymi przepisami, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Decyzja o zwrocie należności nie ma charakteru uznaniowego co oznacza, że w przypadku wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i wypłacenia tego świadczenia, organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot wypłaconych świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P. N. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], powtarzając w całości argumentację sformułowaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej, która co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to po stronie Sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i uwzględnienie skargi, skutkujące w przypadku zaskarżenia decyzji – jej uchyleniem, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, - albo skutkujące stwierdzeniem nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przyczyny przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn które wzięto pod uwagę z urzędu. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przepisem obligującym właściwy organ do wydania w tym przedmiocie rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej jest art. 27 ust. 2. Decyzję taką organ wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. "Okresem świadczeniowym" zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 8 ustawy, jest okres, na jaki ustala się świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Z powyższego wynika, że kluczowym dokumentem w sprawie zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu. W aktach niniejszej sprawy brak jest decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego syna skarżącego – M. N. Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że decyzję tę, o nr [...] na wniosek E. R. wydał w dniu [...] października 2013 r. Prezydent Miasta [...], przyznając M. N. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2013 r. do 30.092013 r. W tym miejscu wspomnieć należy, że brak ww. decyzji w materiale dowodowym sprawy był powodem poprzedniego rozstrzygnięcia Kolegium o charakterze kasacyjnym (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2014 r.). Organ odwoławczy podniósł też wówczas rozbieżności w zakresie wskazania okresu, na jaki przyznane były świadczenia dla M. N., bowiem akta sprawy wskazywały na różne okresy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. Kolegium słusznie zwracało uwagę na te rozbieżności, bowiem to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego i należytego udokumentowania stanu faktycznego sprawy, tak aby można było nałożyć na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu precyzyjnie wyliczonej kwoty świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nieprawidłowości te nadal nie zostały usunięte, a Kolegium zaakceptowało taki stan rzeczy, uznając decyzję organu I instancji za prawidłową. Zaniechanie dołączenia do akt sprawy decyzji o przyznaniu M. N. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi w ocenie Sądu naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., obligujących do pełnego i wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy i uchybienie to niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem od treści tej decyzji zależna jest treść decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń, wydanej na podstawie art. 27 ustawy. Ponadto Kolegium nie wyjaśniło przyczyn, z jakich odstąpiło od swego poprzedniego poglądu wyrażonego w decyzji kasacyjnej z dnia [...] lutego 2014 r. w tym zakresie. Za niezasadne Sąd uznał natomiast zarzuty skargi dotyczące nieudostępnienia akt postępowania administracyjnego, a co za tym idzie braku zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, tj. naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Przysługujące stronie zgodnie z art. 73 § 1 i § 1a k.p.a. prawo przeglądania akt i sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów co do zasady podlega realizacji wyłącznie w lokalu organu, w obecności wyznaczonego pracownika tego organu. Z uwagi na fakt przebywania skarżącego w Zakładzie Karnym Prezydent Miasta [...] przesłał skarżącemu na jego wniosek kopie dokumentów stanowiących akta sprawy w ilości 10 dokumentów wymienionych w piśmie z dnia 12.03.2014 r. (w tym zwrotne potwierdzenia odbioru pism i decyzji). Z ich analizy wynika, że są to wszystkie dokumenty zgromadzone w teczce akt sprawy I instancji, za wyjątkiem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], która to została skarżącemu doręczona przez organ odwoławczy po jej wydaniu. Nieprawdziwe są zatem zarzuty przesłania niepełnej dokumentacji. Nadto stwierdzić należy, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05; wyrok NSA z dnia 24 maja 2007 r., II GSK 4/07; uchwała 7 sędziów NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04, postanowienie NSA z dnia 22 marca 2012 r., II GSK 431/12). Skarżący takiej zależności nie wykazał. Uznając, że stwierdzone naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu odwoławczego będzie uzupełnienie zgromadzonego materiału dowodowego o decyzję przyznającą M. N. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a następnie wydanie rozstrzygnięcia w toku instancji. W związku z uwzględnieniem skargi Sąd zastosował art. 152 P.p.s.a. i określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.