II SA/Rz 755/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. K. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w sprawie uznania A. K. ( dalej: "skarżącego" ) za dłużnika alimentacyjnego. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: " K.p.a." ) oraz art 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.; dalej: "u.p.o.a."). Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 27 listopada 2017 r. organ I instancji wezwał skarżącego do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Pismo zostało doręczone w trybie art 44 § 4 K.p.a., na skutek nie zastania adresata zostało umieszczone w placówce pocztowej na okres siedmiu dni, informacja o powyższym została pozostawiona w drzwiach mieszkania. Po upływie wskazanego terminu ponownie podjęto próbę doręczenia i po upływie czternastu dni przyjęto domniemanie doręczenia. Ponadto na podstawie dokumentacji przekazanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [....], organ ustalił, że bezpośrednio przed wydaniem decyzji w okresie ostatnich 6 miesięcy odwołujący nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty zasądzonych alimentów. W odwołaniu skarżący podniósł, że nie zgłosił się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego gdyż nie miał dowodu tożsamości i nie został obsłużony. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku i nie uchyla się od łożenia alimentów, ale nie posiada środków. Pracował w Niemczech jednak nie otrzymał żadnego wynagrodzenia. Wskazał także, że obecnie ma pracę " na wyjeździe" w związku z czym oświadcza, że będzie płacił zaległości i wywiązywał się z alimentów. Kolegium nie przychyliło się do argumentacji skarżącego i zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Podzielając w całości ustalenia jak i argumentację organu I instancji organ odwoławczy podkreślił, że skoro skarżący nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, powinien był zadbać o kontakt z organami pomocy społecznej, które za niego ten obowiązek wykonywały. W skardze do Sądu skarżący zarzucił: 1. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w tym niewyjaśnienie, czy skarżący faktycznie nie miał woli stawienia się w Gminny Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] celem złożenia oświadczenia dotyczącego jego sytuacji materialnej, a także jeśli uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego to wyjaśnienia w jaki sposób, podczas gdy z twierdzeń skarżącego wynika, że nie uniemożliwiał organom pomocy społecznej dokonania czynności związanych z przeprowadzeniem wywiadu alimentacyjnego oraz nie unikał nigdy złożenia stosownego oświadczenia majątkowego; b. art. 80 K.p.a. - poprzez zastąpienie zasady swobodnej oceny dowodów - dowolnością, pochopnością i ich nienależytym rozważeniem oraz bezpodstawne wydanie decyzji w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a w sprawie nie przeprowadzono jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, w którym zostałoby wyczerpująco udowodnione spełnienie, że unika kontaktu z organami pomocy społecznej celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, bądź złożenia oświadczenia majątkowego co jest koniecznym warunkiem wydania zaskarżonej decyzji, c. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. - poprzez nienależyte zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także zupełne nie odniesienie się w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji do czynności jakie zostały podjęte w sprawie, a które stanowiłyby udowodnienie - a nie jedynie uprawdopodobnienie - okoliczności uznanie skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, co stanowi warunek konieczny do wydania przedmiotowej decyzji; d. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 2019 r. r.; znak [...] w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego: a. art. 5 ust. 3 pkt 1-3 u.p.o.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie zadbał o kontakt z organami pomocy społecznej oraz wskazanie, że skarżący uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, tudzież odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, podczas gdy skarżący twierdzi, że informował organy pomocy społecznej o swojej sytuacji majątkowej, jak również poinformował organ o sprawie dotyczącej postępowania komorniczego; b. art. 5 ust. 3 pkt 1-3 u.p.o.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wypełniał obowiązku rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], podczas gdy z załączonego zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w u wynika, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie pobiera zasiłku dla osób bezrobotnych, ponadto pracownik Powiatowego Urzędu Pracy w u wskazał, że skarżący w okresie posiadanego statusu osoby bezrobotnej nie odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych; c. art. 5 ust. 3a u.p.o.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów, podczas gdy z dowodów dołączonych do niniejszej skargi wynika, że dnia 31 maja 2019 r. wpłacił w siedzibie Komornika w u kwotę 500,00 zł tytułem alimentów na małoletnie dziecko w sprawie o sygn. akt komorniczych [...]. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] oraz decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 2019 r. r.; znak [...]. Na podstawie art. 200 P.p.s.a. domaga się zasądzenia od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzeniu dowodów rzeczowych z: - zaświadczenia wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w z dnia 31.05.2019 r. -potwierdzenia wpłaty kwoty 500,00 zł tytułem alimentów na rzecz Komornika przy Sądzie Rejonowym ; - na okoliczność wykazania, że wywiązuje się w miarę swoich możliwość z obowiązku alimentacyjnego w- każdym miesiącu; że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie pobiera zasiłku dla osób bezrobotnych, ponadto wskazanie, że pracownik Powiatowego Urzędu Pracy w u wskazał w zaświadczeniu, iż skarżący w okresie posiadanego statusu osoby bezrobotnej nie odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2018, poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne badają, czy kwestionowana decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ponadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zarówno decyzja organu II instancji, jak też decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego jak też procesowego w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawą decyzji są przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 5 tej ustawy, organ właściwy dłużnika przekazuje komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika: 1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny; 2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego. 3. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z unormowania tego wynika, że podstawą wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji oraz wystąpienie jednej z sytuacji, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W sprawie bezsporne jest, że prowadzona względem skarżącego egzekucja jest bezskuteczna. Wszystkie wymienione w tym przepisie zachowania, tj. uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowa złożenia oświadczenia majątkowego, odmowa zarejestrowania się w urzędzie pracy, odmowa przyjęcia prac, wskazują na złą wolę oraz świadome działanie dłużnika, który celowo i w sposób zamierzony nie chce współdziałać z organami w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. Z powyższego wynika, że aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, że świadomie i w sposób zamierzony unika współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest podstawą wniosku o ściganie za przestępstwo niealimentacji określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny ( Dz.U. Nr. 88, poz. 553, ze zm.). Jest to przestępstwo kierunkowe, popełnione z zamiarem bezpośrednim, tzn. sprawca musi chcieć je popełnić, co dodatkowo przemawia za tym, że po stronie dłużnika, którego organ uznaje za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych musi występować wyjątkowe nagromadzenie złej woli. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji przyjął, a organ odwoławczy ustalenia te, jak i wyciągnięte na ich podstawie wnioski zaakceptował, że spełniona została przesłanka z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy. Skarżący w wyznaczonym terminie nie stawił się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i nie złożył oświadczenia majątkowego. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Fakt doręczenia przez organ wezwania do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i bezskuteczny upływ wyznaczonego w nim terminu nie może stanowić w każdym przypadku samodzielnej przesłanki do przyjęcia, że skarżący uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. O ile prawidłowe jest stanowisko organu, że w przypadku nieobecności adresata pozostawienie przesyłki w urzędzie pocztowym i zamieszczenie o tym informacji na drzwiach mieszkania (odpowiadające wymogom formalnym) wypełnia przesłanki doręczenia zastępczego, o tyle nie zwalnia to organu od podjęcia próby skutecznego przeprowadzenia dowodu i nie daje prawa do automatycznego przyjęcia, że skarżący nie odbierając przesyłki, uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu. Nie jest wystarczającą podstawą dla stwierdzenia, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego niestawiennictwo na wezwanie organu, w sytuacji, w której wezwanie to zostało uznane za doręczone w trybie art 44 K.p.a. ( patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1160/18, wyrok WSA z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 913/15, wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wyżej zaznaczono aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, że w sposób świadomy i zamierzony unika współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Przypisanie takich cech zachowaniu dłużnika alimentacyjnego, co do którego przyjęto domniemanie doręczenia pierwszego kierowanego do niego wezwania do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego wydaje się zbyt rygorystyczne. Inaczej bowiem należy ocenić zachowanie, gdy dłużnik nagminnie nie odbiera kierowanych do niego przesyłek, czy stale przebywa poza adresem zamieszkania, a inaczej w sytuacji gdy nie odbiera jedynie wezwania na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, próbując to w dalszym toku postępowania usprawiedliwić. ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 3173/14). W sprawie skarżący nie odebrał jedynie pierwszego kierowanego do niego wezwania, skutkiem czego było wydanie zaskarżonej decyzji. W odwołaniu od tej decyzji podnosił zarzuty dotyczące nieprawidłowego przyjęcia przez organ I instancji, że zostały względem niego spełnione przesłanki do uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wyjaśnił, że zgłosił się na wezwanie do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i do złożenia oświadczenia, jednak czynności nie zostały podjęte z uwagi na to, że nie dysponował dowodem osobistym. Zaznaczył przy tym, że nie uchyla się od płacenia alimentów. Dotychczas nie miał pracy, obecnie podjął zatrudnienie i oświadczył, że będzie spłacał zaległości i wywiązywał się z bieżących alimentów. Pomimo podniesionych zarzutów, organ II instancji nie wyznaczył skarżącemu terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym i możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszając tym samy zasadę dwuinstancyjności postępowania - art. 15 K.p.a., art. 78 Konstytucji R.P. Zasada ta oznacza, że strona postępowania ma prawo do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed organem administracji publicznej. Każda zatem sprawa administracyjna, która załatwiona została decyzją pierwszoinstancyjną, w wyniku wniesienia odwołania uruchamiającego tok instancji podlega ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ odwoławczy. Dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, którego zakres wyznacza mający zastosowanie przepis prawa materialnego. W trakcie postępowania niezbędna jest ocena zebranych dowodów, usunięcie ewentualnych naruszeń prawa popełnionych przez organ I instancji, a także ustosunkowania się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, z poszanowaniem wymogów uzasadniania decyzji administracyjnej określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Tak określone kompetencje organu odwoławczego wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego nakazują przyjąć, że rolą tego organu nie jest weryfikacja (kontrola) zaskarżonej decyzji, lecz ponowne, merytoryczne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 1178/17 LEX nr 2431214). Okoliczności sprawy, jak również oświadczenie skarżącego nie pozwalają przypisać mu negatywnej woli w stopniu uzasadniającym uznanie go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zwraca również uwagę na znajdujący się w aktach kwestionariusz wywiadu alimentacyjnego z dnia 31 maja 2019 r., co wskazuje na to, że skarżący nie unika kontaktu z organami pomocy społecznej. W niniejszej sprawie, w związku z podniesionymi zarzutami organ odwoławczy powinien był bądź uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia albo zlecić organowi I instancji przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odebranie od skarżącego oświadczenia majątkowego, bądź sam mógł przeprowadzić wywiad alimentacyjny i odebrać od skarżącego oświadczenie majątkowe. Z uwagi na konieczność przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, który ma istotne znaczenie dla sprawy oraz kierując się potrzebą zapewnienia stronie dwuinstancyjnego postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), w zw. z art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a., w zw. z art 135 P.p.s.a., orzekł, jak w wyroku.