II SA/Rz 757/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- Podaniem z dnia 1 kwietnia 2014 r. MM zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [.] o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i innych rzeczy niezbędnych do egzystencji. Decyzją z dnia [.] kwietnia 2014 r., utrzymaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] decyzją z dnia [.] lipca 2014 r., Burmistrz [.] odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego. Na skutek jednak skargi MM wyrokiem z dnia 28 października 2014 r. sygn. II SA/Rz 1116/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił obie ww. decyzje z powodu niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Po ponownym przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego decyzją z dnia [.] stycznia 2015 r. nr [.], Burmistrz [.] odmówił przyznania MM zasiłku celowego z powodu ograniczonych środków finansowych, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej w [.]. Zdaniem organu pomimo, że wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe do otrzymania pomocy finansowej z pomocy społecznej, z uwagi na to, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, a Ośrodek nie dysponuje odpowiednimi środkami, odmówiono przyznania żądanej formy pomocy. Ponadto, wnioskodawca nie podjął współpracy z pracownikiem socjalnym, gdyż pomimo wezwania nie wyjaśnił i nie przedstawił dowodów na ponoszenie wydatków na zakup lekarstw oraz leczenia się na określone choroby. Nie było zatem możliwości weryfikacji przedstawionej faktury potwierdzającej zakup leków. W odwołaniu MM zarzucił, że to, iż wcześniej otrzymał pomoc społeczną nie powinno stanowić przeszkody w otrzymaniu kolejnego świadczenia, skoro spełnia kryteria ustawowe. Nie marnotrawi otrzymywanej pomocy, lecz przeznacza na najbardziej podstawowe potrzeby bytowe. Decyzją z dnia [.] kwietnia 2015 r. nr [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wyjaśniło, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze uznaniowym i przy jego udzielaniu organ uwzględnia m.in. swoje możliwości finansowe, gdyż świadczenia z pomocy społecznej przyznawane są przy uwzględnieniu zasad wynikających z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) zwanej dalej: "Ups". Środki, jakimi dysponuje, przeznaczone są na pomoc dla wielu potrzebujących w okresie całego roku. Wnioskodawcy muszą się zaś liczyć z tym, że nie każdy ich wniosek będzie uwzględniany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie MM zarzucił organowi, że nie odniósł się do podnoszonych przez niego w toku postępowania administracyjnego argumentów. Podkreślił, że jest osobą samotną, w podeszłym wieku, schorowaną, niepełnosprawną, wymagającą pomocy innych osób. Wprawdzie w lutym i marcu otrzymał stosowną pomoc w formie zasiłków, ale się mu ona należała, gdyż jego dochód nie przekroczył kryterium dochodowego. Pomimo ograniczonych środków 40 rodzin otrzymało pomoc na zakup opału, jemu zaś odmówiono pomocy na zakup lekarstw. W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (zob. art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej zwanej: "Ppsa", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 Ppsa). W myśl art. 145 Ppsa, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. Sprawa dotycząca żądania skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków była już przedmiotem kontroli tut. Sądu. Wyrokiem z dnia 28 października 2014 r. sygn. II SA/Rz 1116/14, uchylono wydane poprzednio w sprawie decyzje administracyjne o odmowie przyznania zasiłku celowego z powodu niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Sąd wskazał, że wnioskodawca składając podanie nie wykazał istnienia potrzeby w zakresie uzyskania żądanego wsparcia, a stosowny dokument (fakturę potwierdzającą zakup lekarstw) złożył dopiero wraz z odwołaniem. Wobec tego ustalenia wymagało, na co skarżący choruje, czy zakupione leki to te, których zażywanie związane jest bezpośrednio z jego chorobą oraz w jakich ilościach są one przyjmowane. Zasiłek na zakup leków może być bowiem przyznany jedynie na zakup "jednej porcji" leków, zapewniającej leczenie na najbliższy czas. Wskazano też, że ustalenie tych okoliczności wymagać będzie współdziałania wnioskodawcy. Wobec powyższego, stosownie do art. 153 Ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z obowiązków tych właściwe w sprawie organy wywiązały się. Z akt sprawy wynika, że MM zwrócił się do organu pomocy społecznej o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków i innych rzeczy niezbędnych do egzystencji. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego (aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego) organy ustaliły, że wnioskodawca spełnił kryterium dochodowe do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Z uwagi jednak na to, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, a Ośrodek Pomocy Społecznej nie dysponuje odpowiednimi środkami, odmówiono przyznania żądanej pomocy. Wnioskodawca nie podjął ponadto współpracy z pracownikiem socjalnym, gdyż pomimo wezwania nie wyjaśnił i nie przedstawił dowodów na ponoszenie wydatków na zakup konkretnych lekarstw, leczenie się na określone choroby i związane z tym dawkowanie leków. Nie było zatem możliwości zweryfikowania przedstawionej faktury z dnia 23 kwietnia 2014 r. potwierdzającej zakup określonych leków w aspekcie rzeczywistych niezbędnych potrzeb skarżącego w tym zakresie. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Z treści wywiadu wynika, że wnioskodawca odmówił przedstawienia dowodów potwierdzających, że zażywane leki są bezpośrednio związane z jego chorobą. Nie podjął więc w tym zakresie współpracy z pracownikiem socjalnym i nie złożył, stosownie do wskazań Sądu oraz obowiązku wynikającego z art. 107 ust. 5d Ups, oświadczenia bądź dokumentu koniecznych do dokonania ustaleń faktycznych, od których zależy prawo do świadczenia. Brak aktywności po stronie skarżącego uniemożliwił zatem wyjaśnienie istotnej dla sprawy okoliczności faktycznej w zakresie niezbędności wydatków na zakup leków, co z kolei – jak podano w decyzji pierwszej instancji, nie pozwoliło na zweryfikowanie przedstawionej faktury z dnia 23 kwietnia 2014 r. stosownie do wskazań zawartych w wyroku z dnia 28 października 2014 r. Stanowisko to zasługiwało na aprobatę. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 36 pkt 1 lit. c) i art. 39 Ups, jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 Ups, jeżeli zachodzą jednocześnie okoliczności wymienione w art. 7 pkt 2-15 Ups lub inne uzasadniające udzielenie pomocy. W przypadku osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe w dacie wydawania decyzji wynosiło 542 zł. Zasiłek celowy, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 Ups, przysługuje w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, takiej jak np. pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia. Musi być to jednak potrzeba, której zaspokojenie warunkuje podstawową egzystencję odpowiadającą godności człowieka. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób ubiegających się o pomoc winny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 Ups). Pomocy społecznej nie można zaś traktować jako źródła dodatkowego dochodu oraz sposobu pokrywania wydatków niespełniających kryterium niezbędności. Jak zwrócono uwagę w wyroku z dnia 28 października 2014 r., rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Tak więc nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę warunków koniecznych do uzyskania zasiłku, w szczególności kryterium dochodowego, po stronie organu nie powstaje obowiązek jego przyznania. Strona powinna zaś, w miarę swoich możliwości, współpracować z pracownikiem socjalnym w wyjaśnieniu swej sytuacji materialnobytowej oraz wykazaniu niezbędności danego wydatku jako potrzeby bytowej (art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 Ups). Jeżeli bowiem organ, pomimo podjętych czynności wyjaśniających, nie był zdolny wyłącznie we własnym zakresie ustalić niezbędności określonego wydatku bytowego, w tym np. na zakup lekarstw, których potrzeba zażywania nie została wykazana, usprawiedliwione było odmówienie jego sfinansowania w ramach pomocy socjalnej. Burmistrz [.] zwrócił ponadto uwagę, że ośrodek pomocy społecznej nie dysponuje dostatecznymi środkami finansowymi. Przedstawiona argumentacja, przy uwzględnieniu uznaniowego charakteru decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, pozwalała Sądowi na ocenę zasadności przesłanek, którymi organy kierowały się podczas wydawania decyzji. Nie można ich było uznać za dowolne, jako że znajdują oparcie w przepisach prawa. Organy przeanalizowały tak potrzeby wnioskodawcy jak i możliwości pomocy społecznej prawidłowo dochodząc do stanowiska, że żądana przez skarżącego pomoc nie może być w ustalonych okolicznościach przyznana. Kontrolowane decyzje okazały się więc zgodne z prawem, także w świetle art. 153 Ppsa. Z podanych względów, na podstawie art. 151 Ppsa, orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.