II SA/Rz 758/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF J. W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2015 r. odmówiono skarżącej ustanowienia adwokata z uwagi na brak wykazania, że spełnia warunkującą to przesłankę (jednocześnie poinformowano ją, że z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych). We wniesionym sprzeciwie skarżąca wskazała, że pomoc adwokata z urzędu jest jej potrzebna, gdyż nie zna się na prawie administracyjnym i nie jest w stanie wygospodarować środków na jego ustanowienie z wyboru. O tym, że sama sobie nie poradzi świadczy fakt, że do tej pory "przegrywała sprawy", a sama później nie może wnieść kasacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, do postępowań sądowych wszczętych przed tą datą, przepis art. 260 P.p.s.a. stosuje się w brzmieniu dotychczasowym; wg jego treści, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt I FZ 378/13). J. W., mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną warunku tego nie spełniła, a wskazane przez nią okoliczności nie jawią się jako spójne i wiarygodne. Z wniosku PPF, złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca jest osobą samotną, bezrobotną, nie posiadającą żadnego majątku, pozostającą w stałym leczeniu, utrzymującą się wyłącznie z zasiłku okresowego w wysokości 275 zł na zakup żywności (z kwoty tej finansuje także zakup środków czystości, higieny i odzieży) oraz przyznawanych doraźnie zasiłków celowych, m.in. na zakup leków - 174 zł i dofinansowanie opłat mieszkaniowych - 50 zł (decyzje z dnia [...] marca 2015 r.). W zakresie wyżywienia korzysta z posiłków w "kuchni dla ubogich". Ciąży na niej również zadłużenie z tytułu alimentów względem córki na kwotę ok. 20 tys. zł, zobowiązanie alimentacyjne na rzecz L. W. (byłego męża) w kwocie 200 zł oraz wymóg partycypacji w kosztach utrzymania jego mieszkania (250 zł miesięcznie). O ile informacje te same w sobie mogłyby potencjalnie uzasadniać uwzględnienie wniosku skarżącej, postrzegane przez pryzmat pozostałych okoliczności prowadzą do odmiennego uznania. Pojawiające się wątpliwości dotyczą zwłaszcza deklarowanego prowadzenia przez wnioskodawczynię 1-osobowego gospodarstwa domowego w sytuacji stałego zamieszkiwania z byłym mężem i finansowania przez niego całości kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (o pow. 40 m²), zwłaszcza że jak wskazała, umowa zobowiązująca ją do ponoszenia tych kosztów w kwocie 250 zł nie jest przez niego egzekwowana, tak samo jak płatność przysługujących mu od niej alimentów. Za uznaniem pozostawania przez skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym z byłym mężem, a tym samym ujawnienia jego majątku i dochodów, przemawia dodatkowo brak przedłożenia przez nią (mimo żądania zawartego w wezwaniu) dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem tego mieszkania, co także nie pozwoliło na potwierdzenie ich adekwatności do rzekomo obciążającej ją z tego tytułu płatności. Jednocześnie nieustosunkowanie się wnioskodawczyni do żądania wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na leczenie oraz zakup środków czystości, obuwia, odzieży itp. uniemożliwia stwierdzenie, że wystarczające do tego – biorąc pod uwagę nie budzącą wątpliwości potrzebę zakupu żywności – są środki pozyskiwane z pobieranych zasiłków. W kontekście opisanej sytuacji finansowej skarżącej nie bez znaczenia pozostaje także brak determinacji w podjęciu jakiejkolwiek (chociażby dorywczej) pracy zarobkowej wynikający z ponad 15-letniego okresu bezrobocia oraz to, że deklarując we wniosku PPF pozostawanie majątku dorobkowego jej i byłego męża w dyspozycji "osoby trzeciej", nie podejmuje żadnych działań w kierunku jego odzyskania, a więc wykazuje bierną postawę co do poprawy swojej sytuacji materialnej. Zaniechanie w tym zakresie, bez względu na rzekome przeszkody, nie może być interpretowane na jej korzyść i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy, mimo że jak wskazała, z takiego wsparcia wielokrotnie do tej pory korzystała w licznych inicjowanych przez siebie przed tutejszym Sądem sprawach. Prawo pomocy nie jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z obowiązkiem należytego wykazania uzasadniających go okoliczności. Warunku tego skarżąca nie spełniła; udzielone przez nią informacje są w znacznej mierze sprzeczne, a podniesione argumenty jawią się jako przywołane na potrzeby uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Skutkuje to odmową uwzględnienia złożonego wniosku. Odmienne uznanie naruszałoby ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy, które nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu lub poprawie stanu majątkowego i może być udzielane jedynie na podstawie okoliczności nie budzących wątpliwości co do ich zgodności ze stanem rzeczywistym. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że jedynym kryterium decydującym o przyznawaniu prawa pomocy jest sytuacja materialno – finansowa wnioskodawcy (należycie wykazana). Bez znaczenia pozostają zatem argumenty o rodzaju wydawanych przez Sąd orzeczeń w innych sprawach z jej skarg, braku znajomości prawa czy sygnalizujące ewentualny zamiar wniesienia środka zaskarżenia w przypadku "przegrania sprawy" (oddalenia skargi). Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji (nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną) i w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 134 § 1 i art. 6 P.p.s.a.). Z powołanych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.