II SA/Rz 76/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wydania zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...] - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 76/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi A. Sp. z o.o. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wydania zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...]. Skarżąca spółka w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi zwróciła się do WSA o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 76/14 referendarz sądowy WSA - odmówił skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 24 marca 2014 r. skarżąca spółka wniosła do WSA sprzeciw, domagając się ponownego rozpoznania wniosku. W uzasadnieniu Spółka nie zgodziła się z rozstrzygnięciem referendarza oraz z argumentacją zawarta w uzasadnieniu postanowienia. Spółka zwróciła uwagę, że wykazany w deklaracjach "duży obrót" ma charakter pozorny, gdyż zgodnie z wytycznymi organów podatkowych jako przychód została przedstawiona wartość wpłat do automatów, zaś wypłaty z automatów dokonane przez graczy zostały przedstawione jako koszty prowadzenia działalności. Skarżąca wyjaśniła, że obrót gotówkowy jest następstwem specyfikacji prowadzonej działalności: gracze dokonują wpłat i wypłat bezpośrednio do automatu do gier, które następnie są rozliczane przez pracowników Spółki - Inspektorów nadzorujących punkty gier. W ocenie Spółki już sam fakt prowadzenia przez dłuższy okres czasu wobec spółki postępowania egzekucyjnego świadczy jednoznacznie o braku możliwości uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast odnotowane na rachunku bankowym wpłaty miały związek z prowadzonym wobec spółki postępowaniem egzekucyjnym. Spółka nie może również swobodnie dysponować środkami trwałymi, które są zajęte i sukcesywnie zbywane w drodze licytacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest wniosek A. Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych, który wchodzi w zakres tzw. częściowego prawa pomocy. Stosownie do art. art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. To jednak z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - wynika, że osobie prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). A. Sp. z o.o. we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazała, że jest prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne, w związku z czym nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia. Podała, że jej sytuacja finansowa od początku 2010 r. znacznie się pogorszyła; eksploatuje obecnie ok. 90 % automatów mniej niż pod koniec 2009 r., w konsekwencji czego brak jest środków na bieżącą działalność. Spółka zwróciła uwagę, że łączna miesięczna wysokości wydatków, do których poniesienia jest zobowiązana znacząco przekracza jej możliwości finansowe. Podniosła, że środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce ani za granicą. W rubryce wniosku zatytułowanej: "Oświadczenie o majątku i dochodach" pod poz. 6 oznaczoną jako "Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych" Spółka wpisała kwotę 1 000.000 zł. Jako wartość środków trwałych wskazała kwotę 731 612,58 zł. Zaznaczyła także, że poniosła w ostatnim roku obrotowym stratę w wysokości 20 267,47 zł. Z nadesłanych na dodatkowe wezwanie dokumentów wynika ponadto, że w 2011 r. Spółka uzyskała dochód w kwocie 187 768,33 zł, zaś w 2012 r. 52 924,25 zł, przy przychodach odpowiednio w kwotach: 1 588 866,49 zł oraz 3 297 774,09 zł. W listopadzie i grudniu 2013 r. oraz styczniu 2014 r. Spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi na kwoty odpowiednio: 201 050 zł, 243 635 zł oraz 215 700 zł. W okresie od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r. Spółka miała nadwyżkę podatku (od towarów i usług) naliczonego nad należnym, która nie podlegała zwrotowi, lecz przeniesieniu na następny okres rozliczeniowy. Z przedłożonego natomiast wyciągu z rachunku bankowego Spółki wynika ujemne saldo. Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego, że Spółka jest w stanie ponieść całość kosztów postępowania w sprawie. Świadczy o tym, że kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe Spółki to kwota 1 000 000 zł, a środki trwałe to 731 612,58 zł. Mimo, że Spółka twierdzi, że są to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie da się w obecnych warunkach zbyć, jednakże już z samego tego twierdzenia wynika, że w ramach środków trwałych mieszczą się także inne pozycje. Spółka zwraca także uwagę na znaczne pogorszenie jej sytuacji finansowej od 2010 r. Powołuje się jednak na stratę w prowadzonej działalności dopiero w 2013 r., natomiast przedstawione przez nią dokumenty dowodzą, że w 2011 r. oraz w 2012 r. uzyskała ona dochód w kwotach odpowiednio: 187 768,33 zł i 52 924,25 zł. Należy także podkreślić, że sama strata nie przesądza jeszcze o nieposiadaniu przez stronę środków finansowych, a jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami. W prawdzie z wyciągu z rachunku bankowego wynika ujemne saldo, to jednak deklaracje dla podatku od towarów i usług świadczą o dużym obrocie Spółki, który nie znajduje jednakże odbicia w tym wyciągu. Świadczy to o tym, że Spółka dysponuje środkami z tego tytułu. Należy zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (tj. przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym) - ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z 5 czerwca 2008 r., sygn. I FZ 236/2008). Sąd odnosząc się do stanowiska spółki przedstawionego w sprzeciwie stwierdza, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Poniesienie pełnych kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku dla skarżącej, która nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, a argumentacja przedstawiona w sprzeciwie nie potwierdza istnienie takiej sytuacji. Wbrew twierdzeniom Spółki prowadzenie przeciwko niej postępowanie egzekucyjne nie świadczy o braku możliwości uiszczenia przez nią wpisu sadowego od skargi w kwocie 500 zł i poniesienia ewentualnych dalszych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że zwłaszcza podmioty gospodarcze powinny przewidywać konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wydzielone na ten cel środki finansowe (por. H. Knysiak-Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz I, 2009, s. 869-871). W związku z tym Spółka wnosząc skargę do sądu administracyjnego związaną z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, powinna uwzględnić wydatki wynikające z poniesienia kosztów sądowych. W ocenie Sądu nie ma wystarczających podstaw do obciążenia budżetu państwa kosztami sądowymi w sprawie zainicjowanej przez spółkę, która nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Choć spółka wykazuje straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania, które - co trzeba podkreślić - na obecnym etapie zamykają się w kwocie 500 zł (por. post. NSA z 9 kwietnia 2009 r., sygn. I FZ 66/09). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.