II SA/Rz 763/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie -skargę oddala- II SA/Rz 763/17 Uzasadnienie Przedmiotem skargi Z.P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] dotyczącą zmiany stanu wody na gruncie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że postępowanie w sprawie zainicjowane zostało wnioskiem Z.P. (właścicielki działki nr 130) o zbadanie stosunków wodnych w związku z podniesieniem poziomu gruntu przez E.F. - właścicielkę działki nr 154/11 położonej w M., gm. [...]. Po rozpoznaniu wniosku Burmistrz [...] decyzją z [...] marca 2017 r. Nr [...] odmówił Z.P. roszczenia dotyczącego zmiany stanu wody na działce nr ew. 154/11, stanowiącej własność E.F. oraz na działce nr ew. 131, stanowiącej własność I. i W.T. ze szkodliwym wpływem na działkę nr ew. 130, położonych w M. gm. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że z analizy zgromadzonych w toku postępowania dokumentów dotyczących spływu wód opadowych z działek nr 154/11 i nr 131 na działkę nr 130 oraz z opinii hydrologicznej wynika, że zagospodarowanie działek nr 154/11 i nr 130 nie jest przyczyną zmiany stanu wody na gruncie powodującą szkody na gruntach sąsiednich. Na działkę nr 130 nie spływają wody opadowe z obszaru wyżej wskazanych działek, a jedynie z powierzchni drogi o nawierzchni asfaltowej (działka nr 144/1) w wyniku jej nachylenia w stronę działki nr 130. Nieznaczne podniesienie części powierzchni działek nr 131 i 154/11 nie wpływa ujemnie na stosunki wodne w obrębie działki nr 130. Woda opadowa nie ma możliwości przedostawania się z działki nr 154/11 na działkę nr 130 z uwagi na jej ukształtowanie w stronę przeciwną. Także wody opadowe z powierzchni dachowych budynków znajdujących się na działkach nr 154/11 i 131 są odprowadzane prawidłowo, bez możliwości negatywnego wpływu na działkę nr 130. W ocenie organu zwiększone okresowe nawilgocenie powierzchni gruntu działki nr 130 i okresowe stagnacje powierzchniowe wód opadowych w okresach intensywnych opadów atmosferycznych spowodowane są napływem powierzchniowym wód opadowych z drogi gminnej (działka nr 144/1) posiadającej nawierzchnię asfaltową oraz spływem wód opadowych rynnami spustowymi z dachu budynku mieszkalnego na działce nr 130 w bliskie otoczenie jego fundamentów, które wykazuje znikome nachylenie, utrudniające ich dalszy swobodny odpływ. Stwierdzony brak zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla działki nr 130 skutkował w ocenie Burmistrza brakiem podstaw do nakładania obowiązków na podstawie art. 29 ustawy Prawo wodne na którąkolwiek ze stron postępowania Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik Z.P. (radca prawny) oraz sama Z.P. Zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez uznanie, że nie niedoszło do naruszenia normy zawartej w art. 29 tej ustawy, oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 80 K.p.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i uznanie, że wszystkie okoliczności zostały należycie udowodnione; - art. 81 K.p.a. poprzez niesłuszne stwierdzenie, że Z.P. mając możliwość wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego nie ustosunkowała się do materiału dowodowego, przez co organ niesłusznie uznał okoliczność faktyczną za udowodnioną; - art. 84 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o powołanie w sprawie biegłego radiestety, podczas gdy opinia biegłego w niniejszej sprawie jest konieczna ze względu na potrzebę zastosowania specjalistycznej wiedzy; - art. 7 K.p.a. poprzez niezastosowanie się do tego przepisu i brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy; - art. 77 K.p.a. poprzez brak działania które ma na celu wyczerpujące zebranie i przeprowadzenie materiału dowodowego. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2017 r. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r., poz. 469 ze zm., dalej: u.P.w.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podało, że przesłanką warunkującą zastosowanie art. 29 u.P.w. jest spowodowanie na gruncie przez właściciela takiej zmiany, która szkodliwie oddziałuje na grunty sąsiednie. Postępowanie prowadzone w tym trybie powinno zmierzać do ustalenia, czy dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zmianami dokonywanymi na działkach nr 154/11 i 131 a zmianą stosunków wodnych ze szkodą dla działki nr 130, co zbieżne jest z ekspertyzą hydrologiczną biegłego z zakresu wodnoprawnego mgr S.M. z czerwca 2016 r. (wykonanej na zlecenie organu oraz jej uzupełnieniami). Końcowe wnioski organu I instancji w znacznej części są zbieżne ze stanowiskiem biegłego. Dokonując kontroli decyzji organu I instancji SKO uznało, że organ ten przywołał przekonującą argumentację, rzetelnie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, dokonał ustaleń faktycznych i należytej oceny zebranego materiału dowodowego. W okolicznościach sprawy biegły w opinii wskazał, że zwiększone okresowe nawilgocenie powierzchni gruntu działki nr 131 i okresowe stagnacje powierzchniowe wód opadowych w okresach intensywnych opadów atmosferycznych są spowodowane napływem powierzchniowych wód opadowych z drogi asfaltowej (działka nr 144/1). Poprawa stosunków wodnych w obrębie działki odwołującej związana jest z koniecznością wykonania odpowiednich urządzeń na działce nr 144/1. Końcowo Kolegium stwierdziło, że skoro postępowanie administracyjne prowadzone na żądanie odwołującej nie wykazało zasadności nakazania właścicielom działek nr 131 i 154/11 przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na podstawie art. 29 u.P.w., to brak było konieczności ingerowania przez organ w zakres tego żądania tj. badania zmiany stanu wody na działce nr 144/1. SKO zaznaczyło jednak, że w sytuacji stwierdzenia zmian stanu wody na badanym obszarze niezwiązanym z prowadzonym postępowaniem i jego szkodliwego wpływu na działki sąsiednie, zasadne wydaje się wszczęcie postępowania przez właściwy organ z urzędu. Decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżyła Z.P. reprezentowana przez pełnomocnika (radcę prawnego), wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucono naruszenie art. 26 u.P.w. /treść skargi wskazuje, że chodzi o art. 29 tej ustawy, co Sąd uznał za oczywistą omyłkę/ poprzez niesłuszne uznanie, że nie doszło do zmiany stanu wody na działkach sąsiednich do działki będącej własnością skarżącej, a nadto, że stan wody na działkach sąsiednich nie wywołał szkody na działce nr 130, podczas gdy na podstawie materiału dowodowego należało uznać, że zmiany stanu wody na działkach sąsiednich mają szkodliwy wpływ na tę działkę. Zarzucono także naruszenie przepisów prawa procesowego które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 80 K.p.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i uznanie, że wszystkie okoliczności zostały należycie udowodnione; - art. 7 K.p.a. poprzez brak podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy; - art. 77 K.p.a. poprzez brak działania, które ma na celu wyczerpujące zebranie i przeprowadzenia materiału dowodowego. Strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu podając, że stan wody na działce nr 154/11 własności E.F. oraz na działce nr 131 własności I. i W.T. wpływa szkodliwie na działkę nr 130. Zdaniem skarżącej powodem zalewania jej działki jest podnoszenie działek nr 154/11 i 131 mające miejsce od 2010 r. a także wykonywane na tych działkach prace brukarskie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, ponawiając argumentację uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje m.in. kontrolę działalności administracji publicznej; sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja ta oraz utrzymana nią w mocy decyzja Burmistrza z dnia [...] marca 2017 r. odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie stanowił art. 29 u.P.w. Zgodnie z jego ust. 1, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Z kolei stosownie do ust. 3 tego artykułu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zastosowanie tego ostatniego przepisu uzależnione jest od ustalenia przez organy w sposób nie budzący wątpliwości, że właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz że zmiana ta szkodliwie wpływa na grunt sąsiedni, a zatem że istnieje związek przyczynowy między zmianą stosunków wodnych na gruncie a zaistniałą szkodą, skutkujący brakiem lub ograniczeniem możliwości korzystania z nieruchomości sąsiedniej w sposób dotychczasowy. Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie wykazała wbrew twierdzeniom skarżącej spełnienia przesłanek do zastosowania art. 29 ust. 3 u.P.w., uzasadniających nałożenie stosownych obowiązków na aktualnych właścicieli działek nr 154/11 i 131. Mimo wstępnie przeprowadzonych przez organ I instancji przy udziale stron (w tym skarżącej) czynności wyjaśniających w postaci oględzin w terenie (1 lipca 2015 r.), uzyskaniu ich wyjaśnień oraz przesłuchaniu świadków Z.Z., J.M., S.M., K.M. które co do zasady nie potwierdziły twierdzeń skarżącej (wskazując na brak odwodnienia nachylonej w stronę jej nieruchomości drogi stanowiącej działkę nr 144/1 jako główną przyczynę niekorzystnego ukształtowania stosunków wodnych ze szkodą na jej rzecz), mając na uwadze zgłaszane przez skarżącą wnioski o powołanie biegłego, w celu nie budzącego wątpliwości ustalenia czy działania właścicieli nieruchomości sąsiednich spowodowały niekorzystną zmianę kierunku spływu wód w stronę jej działki, organ I instancji zlecił sporządzenie stosownej opinii. Przedłożona w sprawie przez biegłego w zakresie postępowań wodnoprawnych ekspertyza hydrologiczna w sposób jednoznaczny w oparciu o analizę pierwotnego i następczego ukształtowania terenu wykluczyła, by właściciele działek nr 154/11 (E.F.) i 131 (I.i W.T.) spowodowali zarzucane przez skarżącą zmiany w dotychczasowych stosunkach wodnych, skutkujące nadmiernym napływem na jej działkę nr 130 wód opadowych i gruntowych, powodujących nadmierne zawilgocenie terenu położonego wokół posadowionego na niej budynku mieszkalnego i wynikające z tego szkody (zawilgocenie ścian, podtapianie podpiwniczenia). W tym zakresie biegły jednoznacznie wskazał, że na działkę skarżącej nr 130 nie spływają wody opadowe z obszaru działek nr 154/11 i 131, a jedynie wody z powierzchni drogi asfaltowej (działki nr 144/1) w wyniku jej nachylenia w stronę działki nr 130. Dokonane przy wznoszeniu budynków na działkach nr 154/11 i 131 nieznaczne podniesienie ich powierzchni nie wpłynęło ujemnie na stosunki wodne w obrębie działki nr 130, a wręcz pośrednio je polepszyło, gdyż całkowicie wyeliminowało pierwotny spływ wód opadowych w obszar drogi i działki nr 130 (powierzchnia działki nr 131 uformowana została ze spadkiem w kierunku równoległym do sąsiadującej z nią działki nr 130, a w przypadku działki nr 154/11 wyłożone kostką brukową dojście do budynku oraz wysypany klińcem kamiennym dojazd do garażu wykonane zostały w kierunku przeciwnym względem pierwotnego nachylenia w kierunku drogi, tak samo jak podobnie zmieniony kierunek jej nachylenia części ogrodowej, co w połączeniu z prawidłowo prowadzoną gospodarką wodami opadowymi z dachów budynków nie budzi żadnych zastrzeżeń i nie wykazuje jakiegokolwiek negatywnego oddziaływania na działkę nr 130). Sąd w pełni podziela także te ustalenia ekspertyzy, wg których wskazywane przez skarżącą zwiększone okresowe zawilgocenie powierzchni jej działki i stagnacje powierzchniowe wód opadowych przy intensywnych opadach atmosferycznych spowodowane są wyłącznie napływem powierzchniowych wód opadowych z sąsiadującej z tą działką asfaltowej drogi oraz wadliwym odprowadzeniem wody rurami spustowymi z dachu jej budynku mieszkalnego w bliskie otoczenie jego fundamentów (2-3 m), co potęgowane jest przez znikome i utrudniające swobodny spływ wody minimalne nachylenie tej działki oraz słabą przepuszczalność podłoża. Powyższe ustalenia - mające oparcie w dokonanych oględzinach - jawią się jako rzetelne i przekonująco przedstawione w części opisowej ekspertyzy oraz należycie udokumentowane dołączonymi do niej załącznikami w postaci mapy obrazującej położenie punktów pomiarów i wartości rzędnych wysokości terenu oraz wykonanych otworów geotechnicznych dla określenia miąższości gruntów nasypowych i warunków filtracji wgłębnej wód opadowych, zestawieniu wyników pomiarów rzędnych powierzchni terenu oraz mapach obrazujących wzajemne położenie działek nr 130, 131 i 154/11, sposób ich zagospodarowania z uwzględnieniem powierzchni zadaszonych, usytuowania rynien spustowych budynków i kierunku odpływu z nich wody, a także kierunki pierwotnego i aktualnego spływu wód opadowych. Biegły w sposób merytorycznie wiarygodny ustosunkował się także do zgłoszonych względem jego opinii przez stronę skarżącą zarzutów, stwierdzając m.in. brak potrzeby dokonywania odkrywek w obrębie dojazdu na działce nr 154/11 o nawierzchni wykonanej z klińca z uwagi na ukształtowanie powierzchni utwardzonej, wykluczając istnienie szczelin (w szczególności przy podziemnych instalacjach technicznych) przez które mogłaby przenikać woda z działki nr 154/11 na działkę nr 130 oraz wynikający z faktu wykonania na działce nr 154/11 otworu do głębokości 1,5 m (poziomu wykopów pod sieci wodociągowe i gazowe) brak wód gruntowych a nawet zwiększonego zawilgocenia gruntu. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie prawidłowo zatem przyjęły na podstawie tej ekspertyzy, że na terenie działek nr 131 i 154/11 nie doszło do żadnych działań skutkujących naruszeniem stosunków wodnych względem działki nr 130 (koreluje to z wcześniejszymi samodzielnymi ustaleniami organu I instancji). Nie znajduje więc potwierdzenia zarzut naruszenia przez organy art. 29 ust. 3 u.P.w. przez jego niezasadne niezastosowanie oraz naruszenia przez SKO art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza odmawiającej jego zastosowania i wydania decyzji nakazującej przywrócenie poziomu działki do stanu poprzedniego, co i tak nie przyniosłoby oczekiwanego przez skarżącą rezultatu, skoro usunięcia przyczyn zaistniałego stanu rzeczy należy zgodnie z ekspertyzą upatrywać we właściwym odprowadzeniu wód opadowych z dachu budynku mieszkalnego skarżącej oraz wykonaniu kanalizacji deszczowej dla drogi. Analiza akt administracyjnych przedmiotowej sprawy przeczy także zarzutom skargi naruszenia przepisów postępowania. Ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada zgromadzonym dowodom, które zostały przez organy zgodnie z wymogami procedury administracyjnej wszechstronnie rozpatrzone. Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia (art. 7 K.p.a.), zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz dokonując jego oceny w sposób zgodny z art. 80 K.p.a. Stronom zapewniono czynny udział na każdym etapie postępowania, zapewniając możliwość zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonych w sprawie dowodów przed wydaniem decyzji. Podkreślenia wymaga, że wobec wyjaśnienia w sporządzonej ekspertyzie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, które pozostają spójne z pozostałym materiałem dowodowym, nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia wnioskowanego przez skarżącą dowodu z opinii kolejnego biegłego. Organ nie jest zobowiązany do przeprowadzania każdego dowodu wnioskowanego przez stronę oraz do ich weryfikacji, zwłaszcza jeżeli tak jak w niniejszej sprawie, nie miał wątpliwości co do rzetelności i prawidłowości opinii powołanego przez niego biegłego, a głównym argumentem przemawiającym za sporządzeniem kolejnej miałyby być wyłącznie odmienne oczekiwania skarżącej. Żądanie strony przeprowadzenia dowodu należy oceniać zgodnie z treścią art. 78 § 1 i 2 K.p.a., tj. należy je uwzględnić, jeżeli jego przedmiotem są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że są one wystarczająco stwierdzone innymi dowodami i nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2015 r. II OSK 314/14 i z dnia 11 lutego 2014 r. II OSK 2191/12). Podsumowując należy stwierdzić, że istotą regulacji art. 29 ust. 3 u.P.w. jest przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli w wyniku podjętych działań doszło do ich zakłócenia. Jeżeli na danej nieruchomości występują związane z naruszeniem tych stosunków niekorzystne warunki użytkowania i gospodarowania, celem tej regulacji nie jest jednak stworzenie jej właścicielowi optymalnych warunków do korzystania z niej kosztem właścicieli innych nieruchomości którzy do zaistniałej sytuacji w żaden sposób się nie przyczynili, a tym bardziej podejmowanie działań pozornych, których celowość wynikałaby jedynie z subiektywnej oceny poszkodowanego i nie znajdowała żadnego merytorycznego uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Z podanych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.