II SA/Rz 775/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi S. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję- II SA/Rz 775/11 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO), po rozpoznaniu odwołania D. F., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] nie przyznającą świadczenia pielęgnacyjnego S. F. w związku z opieką nad M. F. (bratem) legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) - zwana dalej w skrócie u.ś.r. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że po rozpoznaniu wniosku S. F. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem M. F., Kierownik GOPS’u, działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] odmówił przyznania S. F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że S. F. nie jest osobą na której, zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25.02.1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. Podniesiono, że siostra może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, jeżeli faktycznie opiekuje się bratem, a osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie mogą się nim opiekować, zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Natomiast, jeżeli rodzice osoby niepełnosprawnej mają uprawnienie do emerytury, renty, zasiłku stałego lub przedemerytalnego i mogą sprawować opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, a jedynie nie spełniają warunków uprawniających ich do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 17 ust. -5 pkt 1 u.ś.r., to o świadczenie pielęgnacyjne nie może się ubiegać rodzeństwo osoby niepełnosprawnej, gdyż rodzice osoby niepełnosprawnej, czyli osoby spokrewnione w pierwszym stopniu mogą sprawować opiekę. Wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje S. F., bowiem osoby spokrewnione w pierwszym stopniu mogą sprawować opiekę nad niepełnosprawnym M. F. Odwołanie od tej decyzji złożyła D. F., wnosząc o przyznanie świadczenia córce S. F. Wskazała, że oboje z mężem są niepełnosprawni, jednakże ona sprawuje od 10 lat opiekę nad chorym na schizofrenie mężem. Syn M. w dniu [...] maja 2010r. uległ wypadkowi, w opiece nad synem pomaga córka S.. Zajmuje się zarówno bratem jak i ojcem, którzy wymagają całodobowej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2011r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium cytując treść art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. wskazało, że jedynymi osobami uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego są m. in. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten regulowany jest przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast art. 129 § 1 i 2 krio stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przez dalszymi . Krewnych w tym samym stopniu obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W przedmiotowej sprawie nie zachodzi także okoliczność, że S. F. jest opiekunem faktycznym, bowiem stosownie do art. 3 pkt 14 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym dziecka – oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Kolegium wskazało, że S. F. – córka odwołującej się nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, bowiem nie należy do kręgu osób na których zgodnie z przepisami krio w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie D. F. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że S. F. nie spełnia warunków do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; - rażące naruszenie ww. przepisów poprzez uznanie, że nie jest opiekunem faktycznym brata; - naruszenie prawa procesowego tj. art. 138 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uchylenia decyzji Wójta Gminy; - naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i jego nierozpatrzenie oraz niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co miało istotny wpływ na jej wynik; - naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez błędne informowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych oraz nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej. W uzasadnieniu stwierdziła, że stanowisko Kolegium opiera się wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie uwzględnia wykładni celowościowej, systemowej i prokonstytucyjnej. Na poparcie stanowiska skarżąca powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008r., sygn. P 27/07 oraz z dnia 22.07.2008r., sygn. P 41/07, a w szczególności na wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 września 2010r., sygn. akt II SA/Łd 582/10. Podniosła, że S. F. sprawuje rzeczywistą opiekę nad bratem M., a także pomaga opiekować się chorym ojcem. Z tego powodu nie podejmuje pracy. Dochody uzyskiwane przez rodzinę uniemożliwiają zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Jednocześnie S. F. jest jedynym członkiem rodziny, który może zaopiekować się M. F. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny (tu decyzja) dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan sprawy obowiązujący w dniu podjęcia aktu (wydania decyzji), jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Sąd administracyjny rozważa zatem kwestię, czy skarżona decyzja mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że nie może ona pozostać w obrocie prawnym, chociaż z innych przyczyn niż wskazane w skardze, a które Sąd – nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną – uwzględnił z urzędu (art. 134 § 1 powoływanej wyżej ustawy). W myśl przepisu art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokonanego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje te organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiały dowodowego, co winno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonej decyzji (art. 107 k.p.a.). Zaniedbanie polegające na niedopełnieniu obowiązków określonych tymi przepisami jest wadą postępowania, uzasadniającą uchylenie decyzji administracyjnej wydanej w wyniku takiego zaniedbania. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej instancji, jak i drugiej instancji. Z obowiązków tych nie wywiązał się należycie organ drugiej instancji, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Materiał aktowy rozpoznawanej sprawy wskazuje, że z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem M. F., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wystąpiła jego siostra S. F. Odwołanie od wydanej w pierwszej instancji decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. ([...]) odmawiającej przyznania S. F. świadczenia pielęgnacyjnego złożyła jej matka D. F. W wyniku jego rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze została wydana decyzja w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. decyzja z dnia [...] marca 2011 r. ([...]), będąca następnie przedmiotem skargi wniesionej przez D. F., działającą na podstawie pełnomocnictwa udzielonego jej przez córkę S. F. Natomiast w aktach administracyjnych brak jest pełnomocnictwa udzielonego przez S. F. do występowania w jej imieniu przez matkę D. F. (w tym też i do wniesienia odwołania). Rozpoznanie przez organ odwoławczy odwołania pochodzącego od osoby nie mającej przymiotu strony postępowania, jak i złożonego bez upoważnienia do występowania w imieniu strony jest na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wadą – w istocie wadą kwalifikowaną – skutkującą wzruszeniem wydanej w wyniku rozpoznania takiego odwołania decyzji. Mając na uwadze to, że znajdujące się w aktach sądowych (k.19) pełnomocnictwo z dnia 1 grudnia 2010 r. udzielone D. F. przez S. F. obejmuje upoważnienie nie tylko do wniesienia skargi sądowoadministracyjnej, ale również do występowania przed organami administracji. Sąd uznał, że kwestia udziału pełnomocnika (reprezentacji strony przez pełnomocnika) w postępowaniu odwoławczym nie została wyjaśniona i oceniona zgodnie z wymogami k.p.a. i w związku z tym co najmniej przedwcześnie, a w rezultacie wadliwie została przez organ odwoławczy wydana decyzja. Niezbędne stało się więc jej uchylenie. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy winien dokonać oceny pełnomocnictwa z dnia [...] grudnia 2010 r. (uprzednio wzywając skarżącą do jego przedstawienia) zgodnie z regułami k.p.a., co jest warunkiem prawidłowego przeprowadzenia postępowania przez ten organ. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji.