II SA/Rz 777/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad dzieckiem uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [....] z dnia [...] marca 2017 roku, nr [...]. II SA/Rz 777/17 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi E. R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO lub "Kolegium") z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] dotycząca odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] lutego 2017 r. E. R. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko K. R., urodzoną [...] lutego 2017 r. Po jego rozpatrzeniu Burmistrz decyzją z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] – działając na podstawie art. 2 pkt 5, art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 3 – 4, art. 20 ust. 1 – 3, art. 23 ust. 1-3, art. 24 ust. 9 i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz art. 10, art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) odmówił E. R. przyznania wnioskowanego świadczenia w związku z opieką nad K. R. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wnioskodawczyni pobiera już świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S. R., to zaś zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego na drugie dziecko. Stosownie bowiem do treści tego przepisu, w przypadku zbiegu m.in. świadczeń rodzicielskiego lub pielęgnacyjnego, przysługuje jedno z nich wybrane przez osobę uprawnioną. Wskazano, że wnioskodawczyni składając wniosek oświadczyła, że w przypadku zbiegu świadczeń prosi o dalszą wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zgadzając się z decyzją Burmistrza, E. R. złożyła odwołanie. Podniosła, że zbieg o jakim mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Nie dotyczy natomiast przypadku zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. Podała, że aktualnie opiekuje się niepełnosprawnym, chorym na białaczkę synem S. i w związku z opieką nad nim pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego dotyczył córki K. Zdaniem odwołującej, wnioskowane świadczenie powinno być jej przyznane. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. SKO w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17c ust. 1 pkt 1 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. Wskazało, że materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia jest art. 17c u.ś.r., który określa podmiotowy krąg beneficjentów mogących ubiegać się o pomoc państwa w postaci świadczenia rodzicielskiego. Natomiast art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. stanowi, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeśli w związku z wychowaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. SKO zwróciło także uwagę na brzmienie art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu prawa do świadczeń, w tym m.in. prawa do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje wyłącznie jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. W rozpoznawanej sprawie odwołująca z mocy decyzji Burmistrza [...] z [...] listopada 2015 r. uprawniona jest do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem na okres od [...] listopada 2015 r. do [...] listopada 2017 r. W tej sytuacji nie spełnia wszystkich warunków do przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Odwołanie nie może zostać uwzględnione, gdyż przepisy ustawy są bezwzględnie obowiązujące, a organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Na decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła E. R., wnioskując o jej zmianę i zasądzenie wypłaty świadczenia rodzicielskiego na córkę Kornelię od [...] lutego 2017 r. do [...] lutego 2018 r., zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła dokonanie błędnej wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r. i bezzasadne uznanie, że skoro przysługuje jej na jedno dziecko (syna S.) świadczenie pielęgnacyjne, to nie przysługuje jej świadczenie rodzicielskie na drugie dziecko (córkę K.). Powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych wykazując, że w okolicznościach sprawy nie zachodzi przypadek zbiegu praw do świadczeń. Podała, że wskazany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dotyczy uprawnień podmiotowych zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Dotyczy więc wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, nie zaś gdy zachodzi zbieg uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje organów administracji – tak II jak i I instancji – aczkolwiek oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy w postaci niezasadnej odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego. Zgodnie z art. 17c u.ś.r., uprawniona do tego świadczenia jest m.in. matka dziecka (ust. 1 pkt 1), przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie (ust. 3 pkt 1), od dnia porodu (ust. 4 pkt 1). Skarżąca we wniosku z dnia [...] lutego 2017 r. podała, że wnosi o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na urodzoną [...] lutego 2017 r. córkę K. Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego załatwienie wniosku, E. R. na mocy decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2015 r. w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] listopada 2017 r. jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem S. Organy obu instancji odmawiając wnioskodawczyni przyznania świadczenia rodzicielskiego wskazały, że z racji pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego zachodzi sytuacja zbiegu świadczeń o której mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., wykluczająca przyznanie temu samemu wnioskodawcy więcej niż jednego świadczenia wymienionego w tym przepisie. Zgodnie z jego treścią, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Jakkolwiek z literalnego brzmienia tego przepisu wynika brak możliwości jednoczesnego pobierania wymienionych w nim świadczeń rodzinnych, dokonana przez Sąd jego wykładnia prowadzi do całkowicie odmiennego wniosku, niż ustaliły to organy. Istotna w tym zakresie pozostaje regulacja art. 17c ust. 9 u.ś.r., zawierająca wyliczenie przypadków, których zaistnienie wyłącza przyznanie świadczenia rodzicielskiego. W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie należy przypisać jego pkt 4, w myśl którego świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W przepisie tym ustawodawca wyraźnie ograniczył prawo do świadczenia rodzicielskiego z powodu zbiegu wyszczególnionych świadczeń rodzinnych, ale pozostających w bezpośrednim związku z wychowaniem lub sprawowaniem opieki wyłącznie nad tym samym dzieckiem. Z przepisu tego wynika zakaz kumulacji określonych świadczeń rodzinnych, jednakże tylko w związku z uprawnieniami przysługującymi względem tego samego dziecka, nie zaś różnych dzieci osoby uprawnionej. Wyszczególnienie sytuacji w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje - opisanych w art. 17c ust. 9 u.ś.r. - ma charakter enumeratywny (zamknięty) i nieuprawnione w tej sytuacji pozostaje dokonywanie jego rozszerzającej wykładni poprzez pryzmat art. 27 ust. 5 u.ś.r., pełniącemu względem niego jedynie funkcję porządkującą, dającą osobie uprawnionej w przypadku zbiegu uprawnień prawo wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń. Zbiegu uprawnień przepis ten nie odnosi jednak do żadnej konkretnej sytuacji. Następuje to w odrębnych przepisach, takich jak art. 17c ust. 9 u.ś.r., który w pkt 4 wyłącza przyznanie świadczenia rodzicielskiego z wyraźnym wskazaniem, że pozostaje to w związku z określonymi świadczeniami przyznanymi już względem tego samego dziecka. Dlatego też z przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie można wywodzić generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych, jak uczyniły to organy, gdyż w tym samym akcie w przepisach szczególnych odnoszących się do konkretnych świadczeń prawodawca sam rozróżnia zbiegi uprawnień, przypisując im określone skutki. Na gruncie rozpoznawanej sprawy odmienne uznanie zasadniczo czyniłoby zbędną regulację zawartą w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. W tym zakresie jednoznacznego podkreślenia wymaga więc, że z unormowanym w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbiegiem uprawnień do wymienionych w nim świadczeń mamy do czynienia tylko w sytuacji ich zbiegu w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i wymagającej tej opieki. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym; por. m.in. wyroki WSA: w Krakowie z dnia 20 czerwca 2017 r. II SA/Kr 477/17, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 czerwca 2017 r. II SA/Go 205/17, we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2017 r. IV SA/Wr 4/17 i z dnia 23 sierpnia 2016 r. IV SA/Wr 158/16, w Rzeszowie z dnia 22 marca 2017 r. II SA/Rz 1444/16, w Łodzi z dnia 26 stycznia 2017 r. II SA/Łd 944/16, w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2017 r. IV SA/Gl 752/16, w Lublinie z dnia 20 grudnia 2016 r. II SA/Lu 842/16. Powyższy przepis dotyczy prawa wyboru przez osobę uprawnioną jednego z tych świadczeń wskutek ich zbiegu z tytułu wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. W tej sytuacji zarówno Burmistrz jak i utrzymujące w mocy jego decyzję SKO dokonały błędnej interpretacji i zastosowania art. 25 ust. 5 u.ś.r., orzekając o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia rodzicielskiego na urodzoną [...] lutego 2017 r. córkę w sytuacji, gdy mimo pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad starszym synem S., brak było ku temu prawnych podstaw. Jest to o tyle ważne, że rzekomy zbieg prawa do świadczeń – faktycznie nie mający w sprawie miejsca - stanowił jedyną przyczynę nieprzyznania jej tego świadczenia. Skutkuje to koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji uwzględnią, że przewidziany w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń będzie miał znaczenie dla odmownego załatwienia wniosku jedynie wtedy, gdy kumulacja uprawnień do tych świadczeń wystąpi tak co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. W przypadku takim jak w niniejszej sprawie zbieg uprawnień nie nastąpił, bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wnioskodawczyni w związku z opieką nad innym dzieckiem niż to, którego dotyczył wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Z podanych wyżej względów - uznając wniesioną skargę za uzasadnioną – Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzekł jak sentencji w wyroku.