II SA/Rz 780/14

WyrokWSA w Rzeszowie2014-10-08

Skład orzekający: WSA Paweł Zaborniak, WSA Magdalena Józefczyk, WSA Krystyna Józefczyk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, przypadający na czas nauki w szkole ponadpodstawowej, może zostać zaliczony do stażu pracy strażaka, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia, jeśli wniosek o zaliczenie został złożony po utracie mocy obowiązującej przepisów definiujących pojęcie domownika?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji błędnie zastosowały nieobowiązujące już przepisy ustawy z 1982 r. do oceny wniosku o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym. W przypadku, gdy wniosek został złożony po utracie mocy obowiązującej przepisów, organy powinny stosować przepisy aktualnie obowiązujące, które stawiają mniej rygorystyczne wymagania, w tym nie wymagają wykazywania, że praca w gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania.
Stan faktyczny
Skarżący J. K., strażak Państwowej Straży Pożarnej, domagał się zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 2 września 1985 r. do 27 grudnia 1990 r. do stażu służby, od którego zależy wzrost uposażenia. Organy administracji zaliczyły jedynie okres od 26 czerwca 1990 r. do 26 grudnia 1990 r., uznając, że w okresie wcześniejszym skarżący nie mógł być uznany za domownika z uwagi na naukę w szkole ponadpodstawowej. Skarżący zaskarżył decyzję, kwestionując brak zaliczenia okresu od 2 września 1985 r. do 25 czerwca 1990 r.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej. Sąd stwierdził również, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] marca 2014 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Przedmiotem skargi J. K. jest decyzja [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej [...] z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] przyznającą wnioskodawcy prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w związku z zaliczeniem do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od 26.06.1990 r. do 26.12.1990 r. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 88 ust. 2, ust. 3, ust. 4 pkt 4 oraz art. 91 ustawy z dnia 24.08.1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1340 ze zm. – zwana dalej "ustawą PSP") w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20.07.1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz. 310 – zwana dalej "ustawą o wliczaniu okresów pracy (...)"/, art. 2 ustawy z 14.12.1989 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin /Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm. – zwana dalej "ustawą o ubezpieczeniu (...)/ w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.03.1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm. – zwane dalej "rozporządzeniem z dnia 28.03.1983 r."), § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27.02.2008 r. w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. Nr 37, poz. 212 ze zm. – zwane dalej "rozporządzeniem z dnia 27.02.2008 r.") oraz art. 107 § 1 i 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Powyższe decyzje zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Raportem z dnia 26.11.2013 r. J. K. zwrócił się do Komendanta Miejskiego PSP o zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od 2.09.1985 r. do 27.12.1990 r . do pracowniczego stażu pracy. Do wniosku dołączono wymagane dokumenty, w tym zeznania świadków potwierdzających pracę w gospodarstwie. Po rozpoznaniu ww. wniosku Komendant Miejski PSP pismem z dnia [...].01.2014 r. (...) zaliczył J. K. do pracowniczego stażu pracy pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 26.06.1990 r. do 26.12.1990 r. z wyłączeniem okresu od 2.09.1985 r. do 25.06.1990 r. Po rozpoznaniu odwołania złożonego przez J. K. od ww. pisma Komendant Wojewódzki PSP kwalifikując ww. pismo jako decyzję i po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] uchylił ww. decyzję zawartą w piśmie z dnia [...].01.2014 r. a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...].03.2014 r. Nr [...] Komendant Miejski PSP przyznał z dniem 26.11.2013 r. J. K. prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w wysokości 21,5%, wzrastającego z dniem 25 czerwca każdego roku kalendarzowego o 0,5%, aż do wysokości 25% uposażenia zasadniczego, w związku z zaliczeniem do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od dnia 26.06.1990 r. do dnia 26.12.1990 r. jednocześnie wskazano, że integralną częścią decyzji jest angaż określający wysokość uposażenia. Organ ustalił, że w okresie od 2.09.1985 r. do 27.12.1990 r. J. K. świadczył pracę w gospodarstwie rolnym swoich rodziców (właścicieli gospodarstwa) posiadającym powierzchnię 1,98 ha, pozostawał z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym oraz miał ukończony 16 rok życia. W tym okresie nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów. Jednakże jak zaznaczył organ w okresie od 2.09.1985 r. do 25.06.1990 r. J. K. nie posiadał statusu domownika, bowiem w tym czasie był uczniem szkoły ponadpodstawowej a zatem praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu (...) oraz § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28.03.1983 r. Natomiast za okres pracy w gospodarstwie rolnym od 26.06.1990 r. do 26.12.1990 r. organ przyznał prawo do wzrostu uposażenia z tytułu zwiększonej wysługi lat z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym. Organ I instancji wyjaśnił, że z dniem 26.06.1990 r., tj. po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej – Zespole Szkół Elektrycznych im. [...] w K., ustała przyczyna powodująca, że we wcześniejszym okresie nie można było uznać, że praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania. Wyjaśniono również, że obliczenia wzrostu uposażenia zasadniczego wg stawki odpowiadającej grupie uposażenia dokonano w angażu, z uwzględnieniem nowej daty wzrostu uposażenia. W odwołaniu od tej decyzji J. K. wyjaśnił, że w zakresie w jakim organ I instancji zaliczył okres od dnia 26.06.1990 r. do 26.12.1990 r. pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika do pracowniczego stażu pracy skutkującego wzrostem uposażenia zasadniczego, decyzja jest słuszna i zgodna ze stanem prawnym i faktycznym i w tym zakresie nie składa odwołania. Kwestionuje natomiast fakt braku zaliczenia okresu od 2.09.1985 r. do 25.06.1990 r. i uznanie, że pobieranie nauki w tym okresie w szkole ponadgimnazjalnej stanowi negatywną przesłankę do zaliczenia tego okresu. Powołaną na wstępie decyzją z [...] kwietnia 2014 r. [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej (dalej KWPSP) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy jako prawidłowe uznał ustalenia dokonane przez organ I instancji a dotyczące zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat. Cytując treść art. 88 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej regulującego kwestie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz zaliczenia do okresów tej służby innych okresów od których zależy prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, podał, że tymi innymi okresami o których mowa w art. 88 ust. 4 pkt 4 tej ustawy zaliczanymi z mocy odrębnych przepisów są m.in. wyszczególnione w ustawie o wliczaniu okresów pracy (...) okresy pracy w gospodarstwie rolnym. W rozpoznawanej sprawie wniosek dotyczył okresu 2.09.1985 r. do 27.12.1990 r. zatem prawidłowo, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji poddał rozwadze art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy (...), zgodnie z którym ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31.12.1982 r., okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu (...). Organ zaznaczył, że w pierwszej kolejności należało ustalić czy strażak (wnioskodawca) był w tym okresie domownikiem w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych. Wskazując na istniejące w orzecznictwie rozbieżności organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z przeważającym w judykaturze poglądem normatywnej treści pojęcia "domownik" należy poszukiwać w ustawie obowiązującej w okresie, w którym praca w gospodarstwie rolnym była wykonywana. W przedmiotowej sprawie skoro wniosek dotyczył okresu od 2.09.1985 r. do 27.12.1990 r., zatem zasadnie organ I instancji zdefiniował pojęcie domownika na podstawie ustawy z dnia 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin. Zgodnie z art. 2 pkt 2 cyt. ustawy poprzez użyte w ustawie określenie "domownik" należy rozumieć członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania. Przy czym rozporządzenie z dnia 28.03.1983 r. w § 2 ust. 2 pkt 2 precyzuje, że praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Organ zaznaczył, że w stanie prawnym obowiązującym do 31.12.1990 r. J. K. w okresie od 2.09.1985 r. do 25.06.1990 r. nie mógł być uznany za domownika, gdyż kształcił się wówczas w szkole ponadpodstawowej. Z tego powodu tego okresu nie można uwzględnić przy ustalaniu uprawnień związanych z uposażeniem. Zasadnie natomiast zaliczono do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia, okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 26.06.1990 r. do 26.12.1990 r. Prawidłowo obliczono również procentowy wzrost uposażenia z tytułu wysługi lat wraz z podaną jego wysokością w angażu, co jest zgodne z art. 88 ust. 2 i 3 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Końcowo organ podał, że aktualizacja prawa do wzrostu uposażenia nie wynikająca z przebiegu służby wymaga wydania decyzji administracyjnej na podstawie dokumentów złożonych przez strażaka (§3 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 27.02.2008 r.). Natomiast zmiana uposażenia następuje z dniem złożenia wniosku (art. 91 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej). Z powyższą decyzją nie zgodził się J. K. i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Skarżący zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części odmawiającej wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat w okresie od 2.09.1985 r. do dnia 25.06.1990 r., tj. w okresie pracy skarżącego w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy (...) poprzez nieuznanie skarżącego za domownika wobec kształcenia się w szkole ponadpodstawowej oraz błędną wykładnię art. 2 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu (...) w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28.03.1983 r. poprzez przyjęcie, że praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu wyrażonym w uzasadnieniu decyzji a dotyczącym dokonanej tam interpretacji pojęcia "domownik". J. K. podtrzymał w całości argumentację podniesioną w odwołaniu. Powołując się na wyrok NSA z 26.10.2012 r., sygn. akt I OSK 119/12 raz jeszcze podkreślił, że nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie danej osoby za domownika, ale tylko dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Nie sposób przyjąć jako zasady, że samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, że praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania. W odpowiedzi na skargę [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga została przez Sąd uwzględniona z przyczyn, które WSA obowiązany był dostrzec z urzędu. Na wstępie wypada wyjaśnić, stronom że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Stan faktyczny sprawy nie jest przez strony kwestionowany. Istota sporu sprowadza się do różnic w interpretacji przepisów prawa. Także zdaniem Sądu ustalone przez Organy okoliczności faktyczne nie budzą wątpliwości, przez co mogą stanowić podstawę wyrokowania. Sąd badając legalność czyli zgodność zaskarżonego aktu z prawem, zobligowany był zbadać czy organy obu instancji działały na podstawie przepisów obowiązujących w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, ten niebagatelny wymóg zachowania zgodnego z prawem nie został dotrzymany. Należy przypomnieć, iż Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej rozstrzygając o wniosku J. K. o doliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 2 września 1985 r. do 27 grudnia 1990 r. do stażu służby zastosował definicję legalną domownika rolnika wyrażoną w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. nr 24, poz. 133 ze zm.; zwana dalej ustawą z 1982 r.). Zdaniem tego organu jest to akt prawny, do którego odsyła art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2013 r. poz. 140 ze zm.; zwana dalej ustawą o PSP) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidulanym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310; zwana dalej ustawą o wliczaniu). Należy też przypomnieć, iż w świetle art. 88 ust. 2 ustawy o PSP, uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2% po 2 latach służby i o dalszy 1% za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20% po 20 latach służby oraz o 0,5% za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25% po 30 latach służby. Natomiast na mocy art. 88 ust. 4 pkt 4 powołanej wyżej ustawy, do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Innymi przepisami, są niewątpliwie przepisy ustawy o wliczaniu. Otóż na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Przywołany wyżej przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu został uchwalony okresie obowiązywania ustawy z 1982 r., a wszedł w życie 1 stycznia 1991 r., a więc w czasie wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403; zwana dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym). Ustawa o ubezpieczeniu społecznym poprzez art. 122, uchyliła ustawę z 1982 r., co oznacza, że już w chwili wejścia w życie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu, w zakresie wliczania do stażu pracy okresów pracy domownika rolnika w gospodarstwie rolnym odsyłał do przepisów nieobowiązujących. Nie podlega w tym miejscu kwestii, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawiera w swej treści przepisów intertemporalnych, pozwalających na stosowanie przepisów nieobowiązujących do stanów faktycznych mających miejsce w czasie obowiązywania ustawy z 1982 r. Na tle powyższych regulacji, w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż należy kierować się zasadą dalszego działania ustawy dawnej, jeśli praca w gospodarstwie rolnym wykonywana była w całości w czasie obowiązywania ustawy z 1982 r. (zob. A Rzetecka – Gil, Komentarz do Komentarz do art.1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu, LEX/el 2008). Z tej przyczyny, aby nastąpiło wliczenie okresu pracy w gospodarstwie w charakterze domownika rolnika wnioskodawca winien spełniać warunki określone w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 1982 r. Przepis ten definiował pojęcie domownika następująco : członek rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie danej osoby za domownika, ale tylko dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Zdaniem Sądów, powoływany przez Organy w niniejszej sprawie przepis § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 z późn. zm.) służył w istocie zwolnieniu z ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i wyższych. Nie sposób bowiem przyjąć jako zasady, iż samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, iż praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania osoby, która dopiero pobiera naukę w szkole ponadpodstawowej (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 8 września 2011 r., o sygn. akt I SA/Ke 428/11, LEX nr 966370). Zasad legalizmu wyrażona w art. 7 Konstytucji RP, nakazuje organom władzy publicznej działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Zdaniem WSA prawem w rozumieniu tej regulacji są wyłącznie te przepisy i wyrażone w nich normy, które posiadają moc obowiązującą a tym samym, które mogą być przez te organy stosowane. To ustalenie jest w niniejszej sprawie istotne bowiem J. K. z wnioskiem o doliczenie czasu pracy w gospodarstwie rolnym jako domownik rolnika zwrócił się do Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w dniu 26 listopada 2013 r., a więc czasie gdy nie obowiązywały już przepisy ustawy z 1982 r. Data złożenia wniosku wyznaczyła w niniejszej sprawie organom prawo, według którego winny one oceniać zdarzenia prawne mające znaczenie dla uzyskania przez wnioskodawcę uprawnienia do podwyższenia uposażenia na podstawie art. 88 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o PSP, a więc także okresy czasu pracy w charakterze domownika w indywidulanym gospodarstwie rolnym. Utrata mocy obowiązującej z dniem 1 stycznia 1991 r. ustawy z 1982 r. spowodowała, że od tej chwili jej przepisy nie mogły stanowić podstawy decyzji administracyjnej o zaliczeniu do okresu służby, od którego zależy wzrost uposażenia, okresu pracy w indywidulanym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Normy ustawy z 1982 r. z chwilą derogacji, która nastąpiła na podstawie art. 122 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przestały być częścią systemu prawnego Rzeczpospolitej Polskiej, a tym samym przestały stanowić oparcie dla aktów stosowania prawa wobec wniosków o ukształtowanie uposażenia złożonych przez strażaka w czasie obowiązywania ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Zdaniem Sądu, okres obowiązywania przepisu obejmuje czas, w którym zarówno przynależy on do systemu prawa, jak i jest stosowalny. Innymi słowy, uchylenie przepisu pozbawia organ możliwości jego władczej konkretyzacji. Z uwagi na datę wszczęcia postępowania, organy powinny stosować przepisy obowiązujące w momencie jego rozstrzygania z tej przyczyny, że żadna z obowiązujących regulacji nie nakazywała stosować względem okresów, na które powoływał się J. K. uchylonych przepisów ustawy z dnia 1982 r. Tym samym nie nastąpiło dopuszczalne w polskim prawie przedłużenie stosowalności przepisów, które utraciły na skutek derogacji moc obowiązującą. Natomiast art. 88 ust. 2 i 4 pkt 3 ustawy o PSP, obligując do zaliczania okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość inne okresy, zawiera w swej treści normę pozwalającą na retroaktywne działanie regulacji obowiązujących w chwili złożenia przez strażaka wniosku o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym. Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca odsyłając w art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o PSP do przepisów odrębnych, obliguje organ aby oceniał okresy pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika sprzed złożenia wniosku, według norm obowiązujących w chwili wydawania decyzji, a nie według norm obowiązujących w chwili pracy w gospodarstwie. Poza tym, do przyjęcia aktualnie obowiązującej definicji domownika rolnika normowanej przez art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym przekonuje fakt, iż norma ta stawia wnioskodawcom mniej rygorystyczne wymagania w stosunku do tych jakie wynikały z ustawy z 1982 r. Należy podkreślić, że art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym nie stawia tak jak poprzednie rozwiązania ustawy z 1982 r. warunku, aby praca domownika w gospodarstwie stanowiła jego główne źródło utrzymania. Wnioskodawca winien jest w tym względzie wykazać, iż stale pracował w tym gospodarstwie rolnym i nie był związany z rolnikiem stosunkiem pracy. Co także istotne, domownikiem rolnika jest również taka osoba, która zamieszkiwała w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego rolnika, a nie tylko taka która w świetle art. 2 pkt 2 ustawy z 1982 r. pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem. Warto zauważyć, iż do zbieżnych wniosków doszedł WSA w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 2 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II SA/Po 1313/13, stwierdzając naruszenie przepisów prawa polegające na błędnym zastosowaniu przepisów art.2 pkt. 2 ustawy z 1982 r. oraz § 2 ust. 2 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. nr 2 poz. 10), bowiem wskazane przepisy w momencie orzekania przez organy jak również w chwili złożenia wniosku w przedmiocie zaliczenia do stażu pracy określonych okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wnioskodawcy już nie obowiązywały. Reasumując, zaskarżone do WSA decyzje naruszają przepisy prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie wobec skarżącego regulacji nieobowiązujących, a więc takich których organy nie były uprawnione zastosować w postaci przepisów ustawy z 1982 r. oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. Dostrzeżone uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, bowiem nowe regulacje nie wymagają od wnioskodawcy wykazywania, że praca w gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania domownika. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny przyjąć jako wzorzec definicje domownika rolnika, która wynika z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Z wyżej wyłożonych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Orzeczenie o zastosowaniu instytucji ochrony tymczasowej oparto na art. 152 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło