II SA/Po 1313/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi uposażeniowej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej odmówił asp. sztab. D. G. zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do pracowniczego stażu pracy podając, iż w rozumieniu przepisów obowiązujących w rozpatrywanym okresie strażak nie mógł zostać uznany za domownika, bowiem nie spełniał wszystkich określonych przesłanek definiujących "domownika". Organ wskazał na zapisy art.2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (j.t. Dz. U. z 1989r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), obowiązującej od dnia 1 stycznia 1983r. do dnia 31 grudnia 1990r., przytaczając definicję "domownika" jako członka rodziny, który pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem i ukończył 16 rok życia, nie podlegał ubezpieczeniu na podstawie innych przepisów, a praca w gospodarstwie stanowiła jego główne źródło utrzymania. Powołał się na § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 marca 1983r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (j.t. Dz. U. z 1988r. Nr 2, poz. 10 ze zm.), które obowiązywało od 1 stycznia 1983r. do 31 grudnia 1990r., podkreślając, iż praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Wobec czego, pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej przez strażaka wykluczało możliwość uznania, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania - a w konsekwencji zaliczenie danej osoby do kręgu "domowników". Konkludując, Komendant Powiatowy PSP uznał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, strażak nie spełnia ustawowych warunków pozwalających na pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. D. G wniósł odwołanie od tej decyzji do Komendanta Wojewódzkiego PSP zarzucając organowi nieprawidłową interpretację pojęcia domownika w stosunku do jego osoby. Odwołujący wskazuje na nowsze orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawie zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Powołuje się na wyroki WSA w Warszawie IISA/Wa 2185/12 i II SA/Wa 1560/12, w których pojawia się pogląd dot. stosowania przepisów obowiązujących w dniu orzekania przez organ zamiast stosowania przepisów uchylonych, jeżeli ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, uchylająca ustawę z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie zawiera żadnych przepisów intertemporalnych, które wskazywałyby przypadki stosowania ustawy uchylonej." Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej na podstawie art. 138 §1 pkt.1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy wyjaśnił ,że pismo Komendanta Powiatowego PSP z dnia [...] sierpnia 2013 r. należy uznać za decyzję administracyjną ponieważ pochodzi od właściwego organu i zawiera oznaczenie organu, adresata aktu, rozstrzygnięcie w sprawie i podpis upoważnionego pracownika. Brak niektórych elementów nie pozbawia pisma (rozstrzygnięcia) charakteru decyzji administracyjnej, (wyrok NSA z 22 września 1981r., SA 791/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 91). Odnośnie ustaleń stanu faktycznego wskazano, że w sprawie bezspornie ustalono, że asp. sztab. D. G. mieszkając wraz z rodzicami będącymi właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, wykonywał pracę w tym gospodarstwie łącząc ją z nauką w szkole ponadpodstawowej tj. w Technikum Kolejowym Ministerstwa Komunikacji a wniosek o wliczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do stażu pracy dotyczy okresu pracy od 19 czerwca 1983r. do 14 czerwca 1986r. W ocenie organu odwoławczego analizując prawo strażaka do wzrostu uposażenia, należy rozpatrzyć je pod kątem art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310). Zgodnie z jego zapisem, do stażu pracy wlicza się pracownikowi przypadające po dniu 31 grudnia 1982 roku okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy stwierdził, iż praca w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym okresie jej wykonywania. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lipca 1991 r. (I PRN 34/91) wyraźnie stwierdził, iż podstawową niekwestionowaną zasadą współczesnego prawa intertemporalnego jest reguła "tempus regit actum" co oznacza, że zdarzenie prawne należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie, gdy ono miało miejsce. Zatem, aby stwierdzić, czy wnioskodawca faktycznie wykonywał pracę w charakterze domownika, o której mowa w art. 1 ust. 1 piet 3 ww. ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, należy sprawdzić, czy spełniał wymogi określone w obowiązujących w tym czasie przepisach dot. ubezpieczeń społecznych. Takie stanowisko, zgodne z ww. regułą zajął m.in. WSA w Łodzi w wyrokach z: 16 stycznia 2008r. III SA/Łd 759/07, 12 grudnia 2009r. II SA/Bk 459/09 oraz 20 września 2006r. II SA/Wa 983/06. Analizując przepisy dotyczące statusu domownika obowiązujące w chwili wykonywania przez strażaka pracy w gospodarstwie rolnym podkreślić należy, że zgodnie z art.2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (j.t. Dz. U. z 1989r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), jaka obowiązywała od dnia 1 stycznia 1983r. do dnia 31 grudnia 1990r., "domownikiem" był członek rodziny, który pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem i ukończył 16 rok życia, nie podlegał ubezpieczeniu na podstawie innych przepisów, a praca w gospodarstwie stanowiła jego główne źródło utrzymania. W myśl § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 marca 1983r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (j.t. Dz. U. z 1988r. Nr 2, poz. 10 ze zm.), które obowiązywało również od 1 stycznia 1983r. do 31 grudnia 1990r., praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Tak więc, pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej lub wyższej wykluczało możliwość uznania, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania - a w konsekwencji zaliczenie danej osoby do kręgu "domowników". Bez znaczenia dla uznania danej osoby za domownika w rozumieniu wyżej powołanych przepisów był system kształcenia (dzienny, zaoczny czy wieczorowy) i okoliczność, że przez cały okres nauki osoba ta mieszkała we wspólnym gospodarstwie z rodzicami i faktycznie w nim pracowała. W świetle powyższego w ocenie organu D. G. wykonując pracę w gospodarstwie rolnym nie posiadał statusu domownika i w konsekwencji nie spełnia przesłanek obligujących do zastosowania przepisów art. 1 ustawy z 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. nr 54, poz. 310). Na powyższą decyzję skargę do sądu złożył D. G. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i wliczenia do pracowniczego stażu pracy okresu pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 19.06.1983 r. do 14.06.1986 r. W uzasadnieniu skargi wskazano ,że Komendant Wojewódzki nie odniósł się do orzeczenia wskazywanego w odwołaniu tj. do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2013 r. Sygn. akt II SA/Wa 2185/12, a zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego- należy stosować przepisy obowiązujące w dniu orzekania przez organ. Wskazano też na pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 26 października 2012 r. sygn. akt I OSK 2427/11 w którym sąd podał, że tylko w przypadku gdy zmiana prawa niesie ze sobą niekorzystne skutki dla obywatela należy oceniać zdarzenie prawne według stanu obowiązującego w dacie, gdy miało ono miejsce .W przeciwnym wypadku mogłoby bowiem dojść do naruszenia art.2 Konstytucji i urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i wartości demokratycznego państwa prawnego. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodziła .Definicja legalna pojęcia domownik zawarta w art. 2 pkt.2 ustawy z 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin stanowiła bowiem - w stosunku do obecnie obowiązujących przepisów – rozwiązanie mniej korzystne. Skoro zaś w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wprowadzono przepisów wyłączających lub ograniczających stosowanie przepisów nowych należy przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było doprowadzenie do stosowania nowej ustawy, która jest korzystniejsza dla obywateli. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U.z 2012r, poz.270 - zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z powołanych przepisów wynika więc, że sąd nie jest uprawniony do wydawania merytorycznych decyzji bo to jest pozostawione właściwemu organowi .Sąd zatem podzielając zarzuty skargi nie może wydać decyzji jak żąda tego skarżący o wliczeniu do pracowniczego stażu pracy okresu pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 19.06.1983 r. do 14.06.1986 r. W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja, naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Owe naruszenie przepisów prawa polega na błędnym zastosowaniu przepisów art.2 ust.2 pkt..2 ustawy z 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz §2 ust.2 pkt.1 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Wskazane przepisy w momencie orzekania przez organy jak również w chwili złożenia wniosku w przedmiocie zaliczenia do stażu pracy określonych okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wnioskodawcy już nie obowiązywały .W tym miejscy należy przypomnieć ,że wnioskodawca pismem z dnia 23.10.2013r. domagał się w istocie wszczęcia postępowania w przedmiocie zaliczenia do pracowniczego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 19.06.1983 r. do 31.08.1986 r. Wniosek skarżącego w istocie wszczął postępowanie, i jest to najwcześniejsza z możliwie rozważanych dat którą można by brać pod uwagę dla zastosowania właściwych przepisów prawa materialnego. Sąd nie podziela stanowiska organu, że sprawa dotyczy okresu od 19.06.1983 r. i przyjęcia ,że jest to zdarzenie które winno implikować stosowanie przepisów prawa materialnego obowiązujące właśnie w tym czasie. Przepisy z tego okresu zostały w całości uchylone, a nowe przepisy nie zawierają regulowań międzyczasowych wskazujących, że do spraw wszczętych pod rządami nowych przepisów należy jeszcze w jakichkolwiek sytuacjach stosować poprzednie uchylone regulacje. W związku ze złożonym wnioskiem należało zastosować następujące przepisy. Ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej / tekst jedn. Z 2009 Dz.U. nr 12poz. 68 zem /, także ustawę z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników / Dz.U. z 2008. nr 50 poz. 291 ze zm. / i ustawę z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy / Dz.U.1990.nr 54 poz.310 ze zm / Zgodnie z art. Art. 88. 1 o państwowej straży pożarnej. Uposażenie zasadnicze strażaka ustala się według stawki odpowiadającej grupie uposażenia należnej na danym stanowisku służbowym. 2. Uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2% po 2 latach służby i o dalszy 1% za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20% po 20 latach służby oraz o 0,5% za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25% po 30 latach służby. 3. Podstawą do obliczenia wzrostu, o którym mowa w ust. 2, jest uposażenie zasadnicze ustalone według stawki odpowiadającej grupie uposażenia. 4. Do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również: 1) okresy służby w: Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu lub Służbie Więziennej; 2) okresy traktowane jako równorzędne ze służbą w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej lub w Służbie Więziennej, wymienione w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin; 3) okresy pracy wykonywanej w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego w danym zawodzie lub na danym stanowisku; 4) inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Wyjaśnienia wymaga określenie zawarte w ust.4 pkt.4 cytowanego artykułu. Jest ono doprecyzowane w art.1 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Przepis ten stanowi . Ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także: 1) okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka, 2) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, 3) przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W dalszej części rozważań prawnych należy odszukać definicję domownika. Otóż legalna definicja tego pojęcia znajduje się w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników / Dz. U. z 2008. nr 50 poz.291 ze zm / zgodnie z art. 6 pkt.2 pod pojęciem domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która pkt. a ukończyła 16 lat, pkt. b pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, pkt.c stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Z twierdzeń skarżącego, które nie zostały w żaden sposób zanegowane wynika ,że od 19.06.1983 r. kiedy skończył 16 lat pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców i jednocześnie się uczył w technikum kolejowym co z racji niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania nie stanowiło przeszkody. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie wskazuje się ,że charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek ,lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi pracować na roli w takim samym wymiarze godzin i może jednocześnie się kształcić. Vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.09.2013 r. II SA/Wa 1210/13 i wyrok WSA z 6.11.2013 r. VIII SA/Wa 609/13 dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl Sąd orzekający przedstawiając powyżej przepisy prawa materialnego jakie w niniejszej sprawie winy mieć zastosowanie jest przekonany ,że organ orzekający doszedłby do takiej samej konkluzji gdyby wskazane przepisy zastosował. Tymczasem w sposób zupełnie nie znajdujący uzasadnienia w żadnych przepisach organ błędnie odwołał się do nieobowiązującej regulacji zdecydowanie mniej korzystnych dla wnioskodawcy ponieważ nie pozwalała zliczyć do okresu zatrudnienia pracy domownika w gospodarstwie rolnym w sytuacji gdy domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Reasumując w ocenie sądu przedstawione rozważania prawne przy niekwestionowanym stanie faktycznym pozwalają na przyjęcie ,że skarżący spełnia przesłanki domownika w rozumieniu art.6pkt.2 cytowanej już ustawy z 20 grudnia 1990 r. i w konsekwencji okres jego pracy w gospodarstwie rolnym od 19.06.1983 r. do 31.08.1986 r. winien być zaliczony do stażu pracy . Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę przedstawioną interpretację wskazanych przepisów i wyda decyzje zgodnie z tymi wskazaniami . W tym stanie rzeczy sąd na zasadzie art. 145§1pkt.1 lit.a ustawy z 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wobec naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji , a na zasadzie art. 152 jak w pkt. II wyroku