VIII SA/Wa 609/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent – stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 r. sprawy ze skargi H. A. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w K. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w K. (dalej jako "organ I instancji") działając na podstawie art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (j.t. Dz. U. z 2009 r., Nr 12, poz. 68 ze zm.), § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 lutego 2008 r. w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2008 r., nr 37, poz. 212 oraz z 2009 r. nr 43 poz. 352) w związku z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 1989 r. nr 24, poz. 133 z późn. zm.) oraz § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1987 r. nr 2, poz. 10 ze zm.) nie zaliczył [...] H. A. do stażu pracy okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika od [...] lipca 1985 r. do [...] lipca 1987 r., ponieważ w tym okresie kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Organ I instancji wskazał, że w świetle ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 1989 r. nr 24, poz. 133 z późn. zm.) pod pojęciem domownika rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Jednocześnie zgodnie z § 2 ust. 2 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1987 r. nr 2, poz. 10 ze zm.) praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Wobec powyższego oraz w związku ze złożonymi dokumentami od którego uzależniony jest ustalenie wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat, organ I instancji postanowił jak w sentencji. We wniesionym odwołaniu, H. A. wniósł o zmianę decyzji organu I instancji i zaliczenie mu wnioskowanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Uzasadniając wskazał, iż organ I instancji wydając decyzję odmowną powołał się na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r., które straciło moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 1990 r. Już tylko to uchybienie czyni zaskarżoną decyzję wadliwą i konieczna jest jej zmiana. Dodatkowo odwołujący się przytoczył orzecznictwo Sądu Najwyższego stwierdzając przy tym, że spełnia wymogi niezbędne do zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym. [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w W. (dalej jako "organ odwoławczy") decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. po rozpatrzeniu odwołania H.A. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że H. A. zwrócił się do organu I instancji o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym swojego wujostwa od [...] lipca 1985 r. do [...] lipca 1987 r. do okresu służby, od którego zależy wzrost uposażenia z tytułu wysługi. Następnie organ odwoławczy wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie uznał poczynione przez organ I instancji ustalenia w sprawie za prawidłowe. Powyższe wynika z faktu, że w ww. okresie strażak uczęszczał do szkoły ponadpodstawowej, nie spełniał więc definicji "domownika" w myśl obowiązujących wówczas przepisów, tj. art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. nr 24 poz. 133 ze zm.) oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 marca 1983 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. nr 2 poz. 10 ze zm.). Ww. przepisy obowiązywały do dnia 31 grudnia 1990 r. i przesądzały, że niezbędnym wymogiem uznania za domownika, jest m.in. utrzymywanie się domownika głównie z pracy w gospodarstwie rolnym. Praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli kształcił się w szkole ponadpodstawowej. Organ odwoławczy powołał się przy tym na treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 459/09 w podobnej sprawie. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że brak jest jakichkolwiek przesłanek skutkujących uchyleniem lub zmianą decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H.A. (dalej jako "skarżący") wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że stanowisko organów obu instancji stoi w rażącej sprzeczności z obowiązującym stanem prawnym. Powoływane przez organy przepisy ustanawiają definicję domownika na potrzeby ubezpieczenia społecznego i ich celem nie było określenie, że domownikiem nie jest ten kto pobiera naukę, ale zwolnienie domownika pobierającego naukę z obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Powyższy problem interpretacyjny był już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i praktyka interpretowania tego pojęcia, tak jak w decyzjach wydanych w niniejszej sprawie została określona jako wadliwa. Na poparcie swoich tez skarżący powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2010 r. wydany w sprawie o sygn. akt I OSK 650/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 września 2011 r. wydany w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 495/11. Skarżący podniósł, że wymóg spójności prawa pociąga za sobą wymóg spójności interpretacji. Na gruncie ubezpieczeń społecznych zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego - wystarczającym do zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym jest praca w wymiarze przekraczającym 4 godziny dziennie (np. wyrok SN z dnia 28 lutego 1997 r. II UKN 96/96, wyrok SN z dnia 7 listopada 1997 r. III UKN 318/97, wyrok SN z dnia 13 listopada 1998 r. II UKN 299/98, wyrok z dnia 9 listopada 1999 r. II UKN 190/99, wyrok z dnia 10 maja 2000 r. II UKN 535/09). Wskazał, że w gospodarstwie rolnym wujostwa pracował znacznie dłużej niż 4 godziny dziennie. Wujostwo W. i M. małżonkowie B. utrzymywało się z pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni ponad [...] hektarów. Zgodnie z postanowieniami Sądu Rejonowego w K. byli opiekunami prawnymi skarżącego i jego siostry. Skarżący zamieszkując z nimi na stałe i będąc pod ich pieczą pracował codziennie w ich gospodarstwie rolnym w wymiarze dużo większym niż 4 godziny dziennie. Praca uczących się dzieci w gospodarstwie rolnym była i jest regułą na wsi, co jest faktem powszechnie znanym, czego nie zauważył organ I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] listopada 2013 r. pełnomocnik organu uznał skargę za zasadną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 12, poz. 68 z późn. zm.), uposażenie zasadnicze strażaka wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej o 2 % po 2 latach służby i o dalszy 1 % za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20 % po 20 latach służby oraz o 0,5 % za każdy rok służby powyżej 20 lat, do wysokości 25 % po 30 latach służby. Z kolei w myśl ust. 4 pkt 4 tegoż przepisu, do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość, zalicza się również inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Natomiast owe odrębne przepisy wprowadza ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310). Dlatego też w rozpoznawanej sprawie w okresie od [...] lipca 1985 r. do [...] lipca 1987 r. ma zastosowanie przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 w myśl którego ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zatem - wbrew stanowisku organów - według brzmienia art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), za domownika uważa się osobę bliską rolnikowi która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Dodać w tym miejscu należy, że powyższa ustawa nie zawierała przepisów intertemporalnych, nakazujących stosowanie przepisów ustawy uchylonej, tj. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t. j. z 1989 r. Dz. U. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.), na którą powołują się organy obu instancji. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w okresie od [...] lipca 1985 r. do [...] lipca 1987 r. skarżący miał ukończone 16 lat życia i pobierał naukę w szkole średniej w Z., tj. miejscowości oddalonej o [...] km od miejsca swojego zamieszkania. Nie można się zgodzić z organami obu instancji, że łączenie przez skarżącego obowiązków ucznia szkoły z pracą w gospodarstwie rolnym wujostwa (rodziny zastępczej) wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie z uwagi na obowiązki szkolne. W tym miejscu podkreślić należy, że wyjaśnienie pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. I tak w wyroku z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II UK 42/2006 wskazano na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym", jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie i stąd też mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy podkreślono, że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem cechującym domownika. Istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Zatem wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą pracę jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem sprzętu ułatwiającym te prace. Podkreślenia wymaga, że myśl ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik bowiem nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności i stąd też nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik i może sobie pozwolić na jednoczesne kształcenie. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje znany już sam fakt rozróżnienia w art. 6 pkt 1 i 2 definicji "rolnika" i "domownika". Gdyby zatem zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Reasumując, nie można zatem przyjąć, że jeśli osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma charakteru stałego. Takie stanowisko jest zbieżne z judykaturą i Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 29 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 321/11 stwierdził, że przykładowa nauka w szkole w systemie zaocznym, niepołączona z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowi przeszkody do uznania tego okresu, jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić zatem należy, że skarżący spełnia przesłanki domownika w rozumieniu art. 6 pkt 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. i w konsekwencji okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od [...] lipca 1985 r. do [...] lipca 1987 r. winien być zaliczony do okresu służby od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość. Sam fakt pobierania przez skarżącego nauki w szkole ponadpodstawowej, pobliskiej miejscu zamieszkania, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym, nie może stanowić przeszkody do uznania skarżącego za domownika w rozumieniu powoływanych wyżej przepisów. W tej sytuacji zatem, obie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. powołanego już wyżej art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, co bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając więc ponownie sprawę, organ I instancji wyda decyzję z uwzględnieniem poczynionej powyżej przez Sąd oceny prawnej. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.