II SA/Rz 782/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 9 maja 2024 r. nr SKO.4111/350/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 26 marca 2024 r. nr GOPS.5212.5.O.24; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej J. B. kwotę 500 zł /słownie: pięćset złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 9 maja 2024 r. nr SKO.411/350/2024, wydana o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 20 grudnia 2023 r. JB (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – MK. Decyzją z [...] marca 2024 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności MK nie wynika, aby niepełnosprawność u matki skarżącej powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Decyzją z 9 maja 2024 r. nr SKO.4111/350/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...]. Kolegium wskazało, że Trybunału Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznał za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skoro wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki skarżącej. Zdaniem organu odwoławczego zachodzi jednak negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., wobec czego zasadnie organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalono, że MK pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż – AK legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2024r.. Tym samym dopiero od 15 lutego 2024r. skarżąca spełniła przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż od 1 stycznia 2024r. świadczenie pielęgnacyjne zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Wobec powyższego decyzja organu I instancji, mimo błędnego uzasadnienia, podlegała utrzymaniu w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, JB wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. poprzez jego niezastosowanie; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2024 r. poprzez jego zastosowanie; 3. art. 32 Konstytucji RP poprzez uchybienie zasadzie równości obywateli wobec prawa; 4. art. 7a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "k.p.a.", poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygniecie wątpliwości co do interpretacji przepisów prawa na niekorzyść skarżącej; 5. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niewydanie decyzji o charakterze kasacyjnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącej poparł wniesioną skargę i przedłożył informację ZUS z 18 listopada 2024. O przyznaniu świadczenia wspierającego dla MK. Oświadczył też, że okoliczność ta będzie miała wpływ na okres, za jaki skarżąca będzie się domagała przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 935) - dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Kierując się wyżej przedstawionymi granicami kontroli legalności, Sąd stwierdził, że skarga okazała się zasadna. Spór dotyczy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Bezspornym jest, że skarżąca opiekuje się matką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i złożyła wniosek 20 grudnia 2023r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz orzeczenie znacznego stopnia niepełnosprawności dla swojego ojca AK Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2923r., poz. 1429, dalej:" u.ś.w.), która w art. 43 wprowadziła zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w tym również w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Artykuł 17 u.ś.r. uzyskał nową treść, wedle której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje określonym osobom, jeżeli sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie budzi wątpliwości, że przy zastosowaniu tego unormowania skarżąca nie mogłaby uzyskać dochodzonego świadczenia, bowiem jej matka, nad którą sprawuje opiekę urodziła się w 1946 r., a zatem nie jest osobą małoletnią, czego wymaga nowe brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ustawie o świadczeniu wspierającym w rozdziale 7 zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy" ustawodawca zawarł art. 63 o następującym brzmieniu, a w istotnym dla rozpoznawanej sprawy zakresie: - ust. 1: W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. - ust. 2: Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. - ust. 3: Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Odmawiając skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia organy nie odniosły się do przywołanych wyżej przepisów przejściowych. Zdaniem Sądu, regulacja zawarta w art. 63 ust. 1 u.ś.w. dopuściła możliwość stosowania już w czasie obowiązywania nowych przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym, a zatem od dnia 1 stycznia 2024 r. unormowań poprzednio obowiązujących stanowiąc, że jest to dopuszczalne wówczas, kiedy prawo do tego świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W celu interpretacji tego ostatniego pojęcia, tj. powstania prawa do przedmiotowego świadczenia należy powołać się na art. 24 ust. 2 u.ś.r., wedle którego, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Mając na względzie ten ostatni przepis przyjmowano w orzecznictwie sądowym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje w tym miesiącu, w którym starający się o nie złoży w tym zakresie wniosek z wszelką potrzebną dokumentacją. Niewątpliwie podstawowym załącznikiem tego rodzaju wniosku jest orzeczenie dotyczące niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Złożenie więc wniosku z takim dokumentem w określonym miesiącu przesądza o tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało właśnie w tym miesiącu. Należy jednak mieć na względzie, że celem ochrony sytuacji osób występujących z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, które nie mają przecież jakiegokolwiek wpływu na sposób i czas procedowania podmiotów, do których kompetencji należy orzekanie co do niepełnosprawności danej osoby prawodawca przewidział szczególną regulację. Ustawodawca w art. 24 ust. 2a u.ś.r. postanowił, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, o ile wymagana prawem niepełnosprawność została orzeczona. Tym samym, dotychczasowe przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego przewidywały możliwość wstecznego przyznania prawa do takiego świadczenia, tj. miesiąca wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności (por.: wyroki WSA w Rzeszowie z 20.08.2024r., II SA/Rz 549/24; WSA w Poznaniu z 17.04.2024 r., akt IV SA/Po 190/24; WSA w Rzeszowie z 20.08.2024r., II SA/Rz 549/24). Według Sądu, wniosek skarżącej, złożony 20 grudnia 2024 r., o świadczenie pielęgnacyjne powinien być rozpoznany na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do końca 2023 r. Dodać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność rezygnacji z zatrudnienia, a za negatywną przesłankę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uznano brak stopnia niepełnosprawności AK, małżonka MK, której dotyczy ww. wniosek. W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenia stopnia niepełnosprawności dla męża MK został złożony w tym samym dniu, co wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czyli 20 grudnia 2023r. W tym miejscu należy jeszcze podnieść, że podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku Skarżącego nie mógł stanowić powołany przez Organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny stwierdził bowiem, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ I instancji wprawdzie powołał się na powyższe orzeczenie, jednak wskazał, że jego wykonanie wymaga podjęcia stosownych działań ustawodawczych. W związku ze zmianą unormowań dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nowym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., regulacja zawarta w art. 17 ust. 1b tej ustawy została uchylona w art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w. Natomiast do czasu powyższego, mając na względzie powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego i jego ostateczność oraz powszechnie obowiązującą moc (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP), przyjmowano jednolicie w orzecznictwie sądowym, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, ze doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 134 p.p.s.a. Sąd uchylił decyzje obu instancji. Orzeczenie o kosztach postępowania, które obejmują koszty zastępstwa procesowego ma uzasadnienie w art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie związany oceną prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku, co do spełnienia przesłanek przez skarżącą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rzeczą organu będzie też uwzględnienie skutków przyznanego dla MK świadczenia wspierającego od 14 maja 2024r. do 31 maja 2031r., co określenia czasu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.