II SA/Rz 793/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiciel Stowarzyszenia "[...]" w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPPr wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na przysługujący mu status stowarzyszenia zwykłego, nie może być ono podmiotem, któremu przysługuje prawo własności lub inne prawo majątkowe. W konsekwencji nie posiada żadnych środków umożliwiających opłacenie wpisu sądowego. Ponieważ jego działalność nie generuje kosztów, nie dysponuje także środkami ze składek członkowskich. Ponieważ całkowicie "bezkosztowa" działalność Stowarzyszenia - jak każdego innego podmiotu - jest mało prawdopodobna, a w praktyce – jeżeli przejawia ono jakąkolwiek aktywność - wręcz niemożliwa (chociażby z uwagi na koszty korespondencji, materiałów biurowych itp.), niezbędne do stwierdzenia braku możliwości poniesienia przez nie kosztów sądowych okazało się ustalenie, w jaki sposób i z jakich środków finansowana jest jego bieżąca działalność. W związku z tym zostało ono wezwane do: 1. złożenie przez osoby uprawnione do działania w jego imieniu dodatkowego oświadczenia obejmującego: a) wyjaśnienie, czy i jaki tytuł prawny przysługuje mu do jego siedziby, b) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z funkcjonowaniem (opłaty za lokal, media, art. biurowe, koszty korespondencji, koszty sądowe w inicjowanych i prowadzonych z udziałem Stowarzyszenia sprawach, przejazdy członków Stowarzyszenia mające związek z prowadzonymi sprawami, np. na rozprawy sądowe itp.), c) wyjaśnienie, czy członkom /przedstawicielom Stowarzyszenia w związku z prowadzoną działalnością (bieżącą obsługą Stowarzyszenia i prowadzeniem jego spraw) przysługują jakiekolwiek uposażenia finansowe (wynagrodzenia, ryczałty itp.), d) wskazanie źródeł pokrycia w/w wydatków; 2. przedłożenia: a) dowodów potwierdzających aktualną liczbę członków Stowarzyszenia, b) dowodów potwierdzających wysokość składki członkowskiej i terminy jej płatności, c) wyciągów z posiadanych przez Stowarzyszenie rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających doręczenie wezwania, d) dowodów potwierdzających wysokość aktualnie posiadanych środków finansowych pochodzących ze składek członkowskich (o ile nie wynika to z rachunku bankowego). Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało one odebrane przez przedstawiciela Stowarzyszenia 17 sierpnia 2015 r. Mimo upływu wskazanego w nim 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień przypadał 24 sierpnia 2015 r.) oraz oznaczonego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPPr, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić po wykazaniu, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Stosownie do powyższego, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek (w niniejszej sprawie skarżącym Stowarzyszeniu), zaś kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów (obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ciąży na jego stronach na mocy art. 199 P.p.s.a.). Dokonana w kontekście powyższego ocena wniosku złożonego przez Stowarzyszenie "[...]" prowadzi do uznania, że nie zasługuje on na uwzględnienie, mimo że jego wstępna ocena dokonana wyłącznie na podstawie formularza PPPr mogłaby na to wskazywać. Zawarte w nim oświadczenie o braku posiadania przez Stowarzyszenie jakiegokolwiek majątku oraz środków pieniężnych jest bowiem na tyle ogólnikowe, że w najmniejszym stopniu nie daje obrazu, w jaki sposób ono w ogóle funkcjonuje i jaka jest jego sytuacja finansowa. W tym zakresie trudno dać wiarę twierdzeniom, że jego działalność nie generuje absolutnie żadnych kosztów, gdyż jest to obiektywnie niemożliwe. O ile tylko Stowarzyszenie prowadzi jakąkolwiek działalność, wydatki z tym związane bez najmniejszych wątpliwości występują, obejmując chociażby w podstawowym zakresie sygnalizowane powyżej koszty korespondencji (opłat za przesyłki) i materiałów biurowych (w tym papieru, drukowania, nośników elektronicznych – przedkładanych w toku postępowania płyt CD z zapisem pism /dokumentów), a także ewentualne opłaty za media (m.in. telefon, internet) czy wydatki na przejazdy członków Stowarzyszenia pozostające w związku z postępowaniami administracyjnymi i sądowymi w których bierze udział. Mimo skierowanego do Stowarzyszenia wezwania, kwestie te nie zostały wyjaśnione, a nie poddają się one weryfikacji w inny sposób. Niezależnie od braku wykazania bieżących kosztów funkcjonowania Stowarzyszenia, nie ujawniło ono także żadnych informacji nt. finansowych podstaw swej działalności, w tym wysokości składek członkowskich, częstotliwości ich pobierania, liczby członków Stowarzyszenia, czy aktualnej wysokości posiadanych środków finansowych. Zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2015 r. II OZ 723/14, okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków; zgodnie z zapisami zawartymi w regulaminie Stowarzyszenia "[...]", przedmiotem jego działalności jest podejmowanie działań na rzecz zapewnienia pełnej ochrony i nienaruszalności środowiska oraz ograniczenia w nie ingerencji (pkt 7), a jedynym wykazanym w regulaminie sposobem w jaki realizuje te cele – dążąc w tym zakresie do zapewnienia przestrzegania obowiązującego prawa – jest branie udziału w charakterze strony w prowadzonych w tym przedmiocie postępowaniach administracyjnych (pkt 9). Co do zasady więc, to właśnie na skarżącym Stowarzyszeniu ciąży obowiązek finansowania swojej działalności, zwłaszcza że jak dodatkowo wynika z analizy treści informacji na jego temat dostępnych w sieci Internet, udział w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych stanowi jedyny jej przejaw. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada żadnych środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym i w przekonujący sposób to wykaże. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia informacji oraz przedstawienia dokumentacji obrazującej sytuację finansową Stowarzyszenia uniemożliwia ocenę tej sytuacji, a w konsekwencji ewentualne przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Wynika to z wyjątkowego charakteru tego prawa mającego związek ze źródłem jego finansowania, jakim są środki publiczne. W tym kontekście okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść podmiotu wnioskującego i podlegają wyjaśnieniu. Brak wyjaśnień powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a., wyklucza przyznanie prawa pomocy. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo, gdyż założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie finansowego wsparcia ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały ich pozyskiwania. Członkowie Stowarzyszenia zakładając rzeczywistą realizację postawionych mu celów, od samego początku działalności muszą mieć na uwadze zapewnienie adekwatnych do tego źródeł finansowania, np. poprzez pobieranie odpowiedniej wysokości składek członkowskich. Trudno to stwierdzić w przypadku Stowarzyszenia "[...]", gdyż w kwestii składek nawet zapisy jego regulaminu nie zawierają żadnych postanowień. W tej sytuacji przyznanie mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych wiązałoby się de facto z przerzuceniem ciężaru jego funkcjonowania na Państwo, prowadząc tym samym do zaprzeczenia generalnej zasadzie prowadzenia działalności na bazie własnego majątku. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że wpis od skargi, którego opłacenie warunkuje jej merytoryczne rozpoznanie, a m.in. od którego zwolnienia w ramach kosztów sądowych ubiega się Stowarzyszenie, nie jest wysoka i wynosi 100 zł. W związku z powyższym, z uwagi na brak wyjaśnienia przez Stowarzyszenie swojej sytuacji finansowej, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w/z z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.