II SA/Rz 795/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi J. W. i Z. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących J. W. i Z. T. solidarnie kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 795/12 UZASADNIENIE Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. T. i J. W. od decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] odmawiającej zwrotu nieruchomości położonych w R. w obr. [...], stanowiących obecnie działki nr 453/23 i 453/24, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej Wojewoda wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na wniosek Z. T. i J. W., złożony w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, o zwrot nieruchomości, stanowiącej obecnie działki o nr 453/24 i 453/23. Powstały one z działki nr 614/1, którą wywłaszczono orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] maja 1973 r., nr [...]. Celem wywłaszczenia nieruchomości była budowa bazy magazynowo-składowej dla [...] Związku Spółdzielni Pracy w R. W przedmiotowej sprawie Starosta Powiatu [...], który został wyznaczony do prowadzenia postępowania przez Wojewodę [...], dwukrotnie wydawał decyzje odmawiające zwrotu nieruchomości na wniosek Z. T. i J. W. Dwukrotnie też decyzje te były uchylane przez Wojewodę [...], a sprawa przekazywana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia - odpowiednio decyzjami Wojewody z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] oraz z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], m. in. z uwagi na konieczność ustalenia wszystkich spadkobierców po poprzedniej właścicielce – H. N. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] odmówił zwrotu: - działki nr 453/23 o pow. 0,1362 ha, stanowiącej własność Gminy Miasta [...], pozostającej w użytkowaniu wieczystym "A." sp. z o.o. oraz - działki nr 453/24, o pow. 0,0122 ha, stanowiącej własność Gminy Miasta [...], pozostającej w użytkowaniu wieczystym Związku Lustracyjnego Spółdzielni Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że legitymacja do występowania przez obie wnioskodawczynie w sprawie wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt [...], stwierdzającego nabycie spadku po H. T. i M. T. Organ powołał się na oględziny nieruchomości, które wykazały, że działka nr 453/23 zagospodarowana jest ogrodzonym parkingiem z kostki brukowej oraz istniejącym dojazdem do usytuowanej na tej działce części budynku firmy "B." (handel materiałami budowlanymi), natomiast na działce nr 453/24 znajduje się część magazynu materiałów budowlanych oraz teren przylegający porośnięty trawą. Starosta powołał się także na zeznania świadków, które pozwoliły na stwierdzenie, że zagospodarowywanie terenu następowało sukcesywnie od momentu wywłaszczenia, tj. od 1973 r., zgodnie z celem wywłaszczenia. Od decyzji tej odwołały się Z. T. i J. W., zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 k.p.a. i wywodząc, że zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej należy rozumieć jako niepodjęcie prac w ogóle albo odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona. W ocenie odwołujących starosta nie ustalił w jakim okresie nieruchomość była wykorzystywana na cele wywłaszczeniowe i od kiedy stała się na te cele zbędna. Sprawa ta ma zasadniczy charakter, bowiem wykorzystanie nieruchomości na inny, niepubliczny cel, nawet po czasowej realizacji celu wywłaszczenia, stanowi o zbędności nieruchomości i jest przesłanką do jej zwrotu. Obecnie nieruchomość wykorzystywana jest na cel niepubliczny, na działalność komercyjną prywatnych podmiotów prawa handlowego. W odwołaniu zarzucono również brak odniesienia się organu do faktu, iż przedmiotowa nieruchomość została obciążona prawem wieczystego użytkowania po dacie 1.01.1998 r. Wojewoda [...] nie uwzględnił tego odwołania i powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie cel wywłaszczenia został zrealizowany, a zatem nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel określony w orzeczeniu wywłaszczającym. Wprawdzie nie udało się odszukać pozwolenia na budowę bazy magazynowo-składowej, to jednak baza ta została wykonana, czego dowodzi umowa użytkowania wieczystego gruntu i nieodpłatnego przeniesienia własności budynków zawarta między Miastem [...] a Centralnym Związkiem Spółdzielczości Pracy (umowa z dnia 13 stycznia 1998 r., rep. [...]). Z § 1 tej umowy wyraźnie wynika, że w roku 1973 r. na nieruchomości znajdowała się wiata stalowa o pow. 360 m2 na fundamencie i podmurówce (a także drogi, place i obrodzenie), wybudowana przez Centralny Związek Spółdzielczości Pracy w likwidacji w W. z jego własnych środków finansowych. Budowę prowadzono w latach 1972-1975, na co wskazuje oświadczenie likwidatora Centralnego Związku Spółdzielczości z dnia 8 stycznia 1999 r., a wybudowane na nieruchomości obiekty zostały oddane do użytku w latach 1975-1976, na co wskazuje oświadczenie dyrektora Spółdzielczego Przedsiębiorstwa [...] z dnia 9 listopada 2005 r. Także świadkowie (K. W., J. F. i M. W.) oraz strona, Z. T., potwierdzili, że dawna działka nr 614/1 została w niedługim czasie po wywłaszczeniu zagospodarowana. W nawiązaniu do zarzutów odwołania Wojewoda stwierdził, że brak ustalenia od kiedy zaprzestano realizowania na nieruchomości celu wywłaszczenia nie ma znaczenia w sytuacji, gdy dowiedziono, że budowa bazy magazynowo-technicznej została wykonana w latach siedemdziesiątych. Ponadto z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie powstaje, jeżeli nieruchomość ta wykorzystana została zgodnie z celem określonym w decyzji wywłaszczeniu, a następnie została przeznaczona na inne cele. Z. T. i J. W. zaskarżyły tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając naruszenie: 1) prawa materialnego, w postaci: a) art. 137 ust. 1 i art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię, prowadzącą do wniosku, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, b) art. 136 ust. 2 u.g.n., poprzez jego błędną wykładnię, prowadzącą do wniosku, że oddanie nieruchomości podmiotom trzecim w użytkowanie wieczyste bez stosownego powiadomienia o zmianie zamiaru wykorzystania działki na inne cele niż związane z wywłaszczeniem skutkuje koniecznością odmowy zwrotu nieruchomości oraz c) art. 229 u.g.n., poprzez jego błędną wykładnię, prowadzącą do wniosku, że oddanie nieruchomości podmiotom trzecim w użytkowanie wieczyste po dniu wejścia w życie u.g.n. nie uzasadnia roszczenia skarżących określonego w art. 136 ust. 3 u.g.n., a nadto – z naruszeniem przepisów postępowania w postaci: art. 6-8 k.p.a., art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegającym na braku wyczerpującego odniesienia się do zeznań wszystkich świadków i dokumentów oraz do podniesionych w odwołaniu przez stronę zarzutów. Naruszenie przez Wojewodę przepisów postępowania miało charakter naruszenia, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jest naruszeniem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżące spełniły warunki określone w art. 136 ust. 3 u.g.n. Gmina Miasto [...], oddając nieruchomość w użytkowanie wieczyste, powinna o tym fakcie zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Obowiązek taki powstaje gdy właściwy organ poweźmie zamiar użycia nieruchomości lub jej części na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust. 2 u.g.n.). Brak takiego zawiadomienia prowadzi do nieodwracalnych skutków prawnych dla byłych właścicieli (spadkobierców). Umowa użytkowania wieczystego zawarta bez dochowania wymogu zawiadomienia jest nieważna, gdyż spełnia warunki określone w art. 58 § 1 k.c. Nieruchomości stanowiące przedmiot postępowania zostały oddane w użytkowanie wieczyste po dniu wejścia w życie u.g.n. (1 stycznia 1998 r.) Przepis art. 229 u.g.n. stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie u.g.n. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Użytkowanie wieczyste na rzecz A. Sp. z o.o. oraz Związku Lustracyjnego Spółdzielni Pracy ustanowiono po 1 stycznia 1998 r. Zgodnie zatem z art. 229 u.g.n. odczytywanym a contrario, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinno być uwzględnione. Wojewoda błędnie przyjął, że działki stanowiące przedmiot decyzji nie stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Obecnie nieruchomość jest przeznaczona na działalność komercyjną prywatnych podmiotów prawa handlowego; nie służy zatem celowi publicznemu, na jaki została wywłaszczona. Wojewoda [...], w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to po stronie Sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i uwzględnienie skargi, skutkujące w przypadku zaskarżenia decyzji - jej uchyleniem, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, - albo skutkujące stwierdzeniem nieważności tej decyzji, jeśli zachodzą przyczyny przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja i poprzedzającą ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu, jednakże z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania był zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W toku postępowania administracyjnego wniosek o zwrot złożyły J. W. i Z. T., przedkładając postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt [...], stwierdzające, że spadek po H. T. (z d. N.) na podstawie ustawy nabyli mąż M. T. oraz córki J. W. i Z. T. po 1/3 części, a spadek po M. T. nabyły córki J. W. i Z. T. po 1/2 części Tymczasem z nadesłanej do tut. Sądu (do sprawy II SA/Rz 307/11) kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w R. Wydział I Cywilny z dnia 14.05.1998 r. wynika, że spadek po M. T. na podstawie ustawy nabyli oprócz Z. T. i J. W. również J. T., W. T., H. T., S. T., A. T., D. C. Powyższe stoi w sprzeczności z postanowieniem Sądu Rejonowego w R. Wydział I Cywilny z dnia 6.11.2009 r. sygn. [...] w sprawie zmiany postanowień Sądu Rejonowego w R. z dnia 19.09.2009 r., sygn. [...] i z dnia 9.04.2008 r., sygn. [...], zgodnie z którym spadkobierczyniami po M. T. są J. W. i Z. T. W toku rozprawy w dniu 27.09.2011 r. Sąd przeprowadził dowód z akt postępowania sądowoadministracyjnego o sygn. II SA/Rz 307/11 i na ich podstawie ustalił, że Prezydent Miasta [...] w dniu 29 czerwca 2011 r. zawiadomił Prokuraturę Rejonową [...] o możliwości popełnienia przez Z. T. przestępstwa określonego w art. 233 § 1 Kodeksu karnego tj. składania fałszywych zeznań w postępowaniu jakie Sąd Rejonowy w R. Wydział I Cywilny prowadził pod sygn. [...] w sprawie zmiany postanowień Sądu Rejonowego w R. z dnia 19.09.2009 r., sygn. [...] i z dnia 9.04.2008 r., sygn. [...]. W związku z toczącym się postępowaniem karnym postępowanie sądowe w niniejszej sprawie było zawieszone postanowieniem tut. Sądu z dnia 27 września 2011 r. Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. II Wydział Karny uznał Z. T. winną tego, że 9.04.2008 r. w sprawie o sygn. [...] i w dniu 6.11.2009 r. w sprawie o sygn. [...] złożyła fałszywe zapewnienie spadkowe, a także uznał J. W. winną tego, że 19.09.2008 r. w sprawie o sygn. [...] i w dniu 19.03.2009 r. w sprawie o sygn. [...] złożyła fałszywe zapewnienie spadkowe. Obie oskarżone zostały skazane na karę grzywny. Złożone przez nie fałszywe zapewnienia spadkowe dotyczyły sytuacji rodzinnej H. T. i M. T. W tych okolicznościach zaistniała przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., stanowiąca podstawę wznowienia postępowania administracyjnego – tj. "dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe". Zaistnienie tej przesłanki obliguje Sąd z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, choć z przyczyny niezawinionej przez organ. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mogą złożyć następcy prawni właściciela wywłaszczonej nieruchomości, przy czym, co wynika z ugruntowanego w tej kwestii orzecznictwa i doktryny, wniosek ten muszą złożyć wszyscy uprawnieni spadkobiercy. W toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie wniosek taki złożyły J. W. i Z. T., przedkładając postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, które jak wynika z wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt [...], zostały oparte na fałszywych oświadczeniach. W rzeczywistości J. W. i Z. T. nie są jedynymi spadkobiercami H. T. (z d. N.) i M. T., to zaś wskazuje, że nie wszyscy ich następcy prawni brali udział w postępowaniu administracyjnym , jak również, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie pochodzi od wszystkich uprawnionych osób. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu stanowi naruszenie zasady czynnego w nim udziału – art. 10 § 1 k.p.a. i niezależnie od tego, czy dotyczy całego postępowania administracyjnego, czy poszczególnych jego etapów, czy też konkretnych czynności procesowych – jest przesłanką do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.. "Sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód do wznowienia, a przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie żąda stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony lub stwierdzenia, że udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck W-wa 1996). Ponownie prowadząc sprawę organ ustali wszystkich następców prawnych właściciela wywłaszczonej nieruchomości i dopuści ich do udziału w postępowaniu. Jego dalszy tok uzależniony będzie od złożenia przez wszystkie te osoby wniosków o zwrot nieruchomości. Reasumując, wobec stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.a. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji, która nie przyznaje żadnych praw i nie nakłada obowiązków, Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a. i stwierdzenia czy podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200 P.p.s.a. i art. 205 § 2 w zw. z art. 209 P.p.s.a, uwzględniając w tym zakresie wniosek skarżących.