II SA/Rz 796/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ SO (del.) Anna Bembenek Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 26 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- do wyroku z dnia 26 listopada 2010 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 17 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 3 pkt 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania P. P. i J. M. od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utrzymało w mocy kwestionowany akt. W uzasadnieniu podano, że P. P. zwrócił się do Burmistrza [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad wujkiem J. M. legitymującym się orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...], stwierdzającym jego całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wspomnianą wyżej decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Burmistrz [...] odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad J. M. W motywach organ podniósł, że spełniona została wprawdzie przesłanka przyznania żądanego świadczenia z art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże uwzględnienie wniosku jest niemożliwe z uwagi na stopień pokrewieństwa łączącego wnioskodawcę z osobą wymagającą opieki, który jest zbyt odległy - pokrewieństwo III stopnia linii bocznej (P. P. jest siostrzeńcem J. M.). Odwołanie od tej decyzji złożyli P. P. i J. M. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie przedmiotowego świadczenia. Wskazali, iż J. M. jest osobą samotną; nie ma dzieci, jego ojciec nie żyje, zaś matka ma 85 lat i sama wymaga opieki. W linii prostej nie ma zatem osoby, na której spoczywałby obowiązek alimentacyjny. Podnieśli, iż J. M. ma wprawdzie dwie siostry, z tym że jedna przebywa w USA, natomiast druga pracuje zawodowo i nie może zrezygnować z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad bratem. Składający odwołanie zwrócili uwagę, iż w podobnej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 27.11.2008r. (IV SA/Po 210/08) przyznał świadczenie pielęgnacyjne bratanicy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie nie znajduje oparcia w brzmieniu obowiązujących przepisów prawa i z tej przyczyny organ drugiej instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy objęte nim rozstrzygnięcie. Kolegium zwróciło uwagę na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu lub też innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny a także opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy powołał też art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wedle którego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Celem określenia kręgu podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym Kolegium sięgnęło do regulacji ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dokładniej do jego art. 128, który stanowi, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Mając na uwadze powołane regulacje prawne Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż P. P. nie należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym brak podstaw do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym wujkiem, mimo iż opiekę tę faktycznie sprawuje. Skargę na decyzję SKO z dnia [...] kwietnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył J. M., wnosząc o jej uchylenie i przyznanie P. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący zarzucił, iż kwestionowana przez niego decyzja zapadła bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego. Wydano ją bowiem nie uwzględniając potrzeb "człowieka od lat schorowanego walczącego o przetrwanie każdego kolejnego dnia". Podkreślił, iż poza siostrzeńcem nie ma innej bliskiej osoby, która mogłaby sprawować nad nim opiekę. W szczególności nie może nią być jego 85-letnia matka, jak też mieszkająca w pobliżu siostra, która jest wątłej budowy i po ciężkiej chorobie, a on wymaga m. in. przenoszenia z miejsca na miejsce. Powołał się na korzystny dla niego - w jego ocenie - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.11.2008 r. Zwrócił się o dokonanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tzn. takiej, która umożliwiłaby mu uzyskanie dochodzonego przez niego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest dokonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, na co wskazuje art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej w dalszej części P.p.s.a. W powyższym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja (postanowienie) odpowiada prawu materialnemu i czy postępowanie prowadzące do jej (jego) wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. eliminacja przedmiotu skargi z obrotu prawnego następuje w razie stwierdzenia, iż nastąpiło naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynika sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wspomniany przepis zezwala zatem sądowi administracyjnemu na uwzględnienie skargi z uwagi na okoliczności, których skarżący nie podnosił w skardze. Wnioskodawca domagał się przyznania mu - w oparciu o przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą - przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to - w myśl powołanego przepisu - przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny lub opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy obu instancji odmawiając uwzględnienia wniosku wskazały, że sprawujący opiekę nad J. M., jego siostrzeniec P. P. nie mieści się w kręgu podmiotów określonych w art. 17 ust. 1 ustawy. Skarżący odwołując się do argumentów celowościowych, orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych domagał się uwzględnienia wniosku wskazując Sądowi na możliwość "prokonstytucyjnej" wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy i przyznania świadczenia osobie spoza kręgu określonych tam osób. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu we wskazanych wyżej granicach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Określając krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał na matkę, ojca, inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny lub opiekuna faktycznego dziecka. Nie budzi żadnych wątpliwości, że P. P. nie jest dla skarżącego matką, ojcem ani jego opiekunem faktycznym (jako dziecka). P. P. nie mieści się również w kręgu osób na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z przepisem art. 128 ustawy Kodeksu rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W tak określonym kręgu osób uprawnionych nie mieści się siostrzeniec. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy w zakresie kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie może budzić żadnych wątpliwości. Wcześniejsze orzecznictwo sądów administracyjnych nie może mieć w analizowanym przypadku zastosowania, bowiem ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. z 2009 r., nr 219 poz. 1706) z dniem 1 stycznia 2010 r. ustawodawca do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodał ust. 1a. Przepis ten obowiązuje od 1.01.2010 r. i precyzuje krąg osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu uprawnionych do świadczenia, podkreślając, że chodzi o osoby "na których ciąży obowiązek alimentacyjny". Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako przyznający określonej w nim grupie osób szczególne uprawnienie nie może być interpretowany rozszerzająco, wbrew literalnemu jego brzmieniu. Zwłaszcza w sytuacji, kiedy ustawodawca po wcześniejszych orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego przejawił swoje stanowisko, dodając do przepisu art. 17 dodatkowo, obowiązujący od dnia 1.01.2010 r. ust. 1a. Sąd Administracyjny dokonując kontroli zaskarżonych aktów bada je uwzględniając jedynie kryterium legalności, dlatego zarzuty skargi o charakterze celowościowym, czy zasad współżycia społecznego nie mogą być wzięte pod uwagę. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny po myśli przepisu art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.