II SA/Rz 796/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są nienależnie pobranymi i zobowiązania do ich zwrotu -skargę oddala- Przedmiotem skargi M.K. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są nienależnie pobranymi i zobowiązania do ich zwrotu. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], uznającą za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zobowiązującą M.K. do ich zwrotu. Obie wyżej wskazane decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1023/17, z powodu braku precyzyjnego ustalenia i wykazania dochodów rodziny w objętym tymi rozstrzygnięciami okresie. Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], Burmistrz [...], działając na podstawie art. 2 pkt 4, 5, 5a, 7, 10, 11, 12, art. 9 art. 12, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom upoważnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 489 – dalej zwanej w skrócie "ustawą"), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu i trybu ustalania dochodu oraz wzoru wniosku, zaświadczenia i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 2229 – dalej jako Rozporządzenie), art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) ponownie stwierdził, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2015 r. na podstawie decyzji z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w wysokości 2 400,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał M.K. do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 2 marca 2015 r. M.K. zwróciła się z wnioskiem o świadczenia rodzinne w związku z urodzeniem w dniu 18 lutego 2015 r. swojego trzeciego dziecka – M.P. W tymwniosku wśród członków rodziny wpisała J.P., który w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 października 2015 r. przebywał w Norwegii i w tym okresie był tam zatrudniony, osiągając wynagrodzenie w wysokości 18 800 koron norweskich. Do oświadczenia J.P. załączył dokument od pracodawcy, z tłumaczenia którego wynika, że w miesiącu maju 2015 r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie 18 180,00 koron norweskich. Po przeliczeniu na złote polskie wg kursu NBP na dzień 29 maja 2015 r., dochód J.P. wyniósł 8 820,94 zł, a po doliczeniu w/w dochodu do dochodu M.K., dochód rodziny wniósł 10 993,49 zł. Tym samym miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 2 198,70 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które wynosi 725,00 zł na osobę w rodzinie. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca podnosząc, że w realiach opisywanej sprawy brak było podstaw do zaliczenia J.P. – ojca najmłodszego dziecka skarżącej, do jej rodziny, bowiem nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego, jak również nie wychowują wspólnie dziecka. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1, pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej: K.p.a.), oraz z art. 27 ust. 7 pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymał decyzję organu I instancji z mocy. Zdaniem SKO, organ I instancji właściwie ustalił skład rodziny i jej dochód oraz określił nienależnie pobrane świadczenie, jak również dokonał szczegółowego obliczenia dochodu wnioskodawczyni za rok 2013 stosując się do zaleceń Sądu. Ponadto organ zauważył, że skarżąca, mimo pouczeń zawartych w decyzjach, nie poinformowała o żadnych zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. W ocenie Kolegium odwołująca się błędnie przyjmuje, że elementem stanu faktycznego określonego w definicji rodziny zawartej w art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest pozostawanie wymienionych w nim osób we wspólnym gospodarstwie domowym lub wspólności majątkowej, względnie istnienie między nimi obowiązku alimentacyjnego, gdyż przepis ten takich przesłanek nie zawiera. Przyjęta definicja nie bazuje bowiem wyłącznie na kryteriach pokrewieństwa lub obowiązku alimentacyjnego. Tym samym, skoro ojciec dziecka odwołującej się nie jest zobowiązany tytułem wykonawczym do jej alimentowania, to wchodzi w skład jej rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 w/w ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M.K. wniosła o zmianę decyzji organów obu instancji, poprzez uznanie, że J.P. nie wchodzi w skład jej rodziny, w związku z czym dochody rodziny skarżącej w przedmiotowym okresie nie przekraczały kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie, przepisów postępowania, tj. art. 6 K.p.a. w związku z art. 7 K.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem istotnych elementów stanu faktycznego i dokonanie nieprawidłowego ustalenia osób wchodzących w skład rodziny M.K., tj. ustalenie, iż J.P. wchodzi w skład jej rodziny, w związku z czym uzyskiwane przez niego dochody należy doliczyć do dochodów rodziny skarżącej, co skutkowało przyjęciem, iż dochody jej rodziny przekraczają próg dochodowy uprawniający do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy J.P. nie może być uznany za członka rodziny M.K. albowiem nie spełnia ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie mu tego statusu, co organ całkowicie pominął w zaskarżonej decyzji. Zarzuciła również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 5, art. 2 pkt 7 w zw. z art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez błędne uznanie, iż J.P. należy uznać za członka rodziny skarżącej, podczas gdy nie jest on ani rodzicem osoby uprawnionej, ani małżonkiem rodzica osoby uprawnionej, ani osobą, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, w związku z czym nie wchodzi w skład rodziny skarżącej na podst. art. 2 pkt 12 ustawy, co z kolei winno skutkować uznaniem, iż jego dochody nie są zaliczane do dochodów rodziny M.K. na podstawie art. 2 pkt 5 i związku z tym - że świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobrane przez M.K. w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 30 września 2015 r. nie jest świadczeniem nienależnie pobranym i nie ulega zwrotowi, jak również organ w wydanej decyzji nie uwzględnił braku przesłanki złej wiary skarżącej, która to przesłanka warunkuje możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Do powyższego dodać jeszcze należy, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna jak i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Już w tym miejscu trzeba podkreślić, że ten ostatni przepis miał decydujące znaczenie przy ocenie zgłoszonych w skardze zarzutów. Skupiały się one bowiem na próbie podważenia okoliczności przesądzonych już w wyroku tut. Sądu z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz1023/17. Z art. 153 P.p.s.a. wynika zaś, że – co do zasady - także sąd orzekający w niniejszej sprawie a kontrolujący decyzje, które zostały wydane w sprawie administracyjnej po w/w wyroku nie był władny do podważenia stanowiska w nim zajętego, czy odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych. Stwierdzić bowiem należy, że w kontrolowanej sprawie nie zmieniły się przepisy prawa materialnego, w oparciu o które zostały wydane decyzje. Braki w ustalonym wówczas stanie faktycznym sprawy, które były podstawą uchylenia decyzji organów obydwu instancji wyrokiem tut. Sądu z dnia 8 listopada 2017 r. dotyczyły jedynie kwestii wysokości wynagrodzenia J.P., w szczególności, czy kwota 18 800 koron norweskich wynagrodzenia za miesiąc dotyczy wynagrodzenia osiągniętego za maj 2015 r., braku wierzytelnych tłumaczeń dokumentu odnoszącego się do uzyskanej płacy sporządzonego w języku obcym, a także braku odniesienia konkretnych wartości przyjętych do obliczeń do materiału dowodowego. W wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1023/17 tut. WSA wskazał natomiast, że "skarżąca występując z wnioskiem o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy składaniu oświadczeń służących ustaleniu prawa do tych świadczeń była pouczona o treści art. 2 pkt 7 ustawy, a ponadto została także zapoznana z obowiązkiem poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na pobieranie tych świadczeń. Podpisała z datą "15 X 2014" zamieszczone w formularzu z oświadczeniami pouczenie następującej treści: "W przypadku zmiany liczby członków rodziny, umieszczenia osoby uprawnionej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej, lub zawarcia przez osobę uprawnioną związku małżeńskiego oraz innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza uzyskania dochodu, uchylenia obowiązku alimentacyjnego lub zmiany wysokości zasądzonych alimentów oraz otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona zobowiązana jest niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ właściwy wierzyciela. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego o zmianach, o których mowa powyżej skutkować może powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu". Sąd zajął stanowcze stanowisko, że w tych okolicznościach nie można zatem przyjąć, że skarżąca nie była świadoma, że podjęcie pracy w Norwegii przez jej partnera, z którym wraz z dziećmi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie ma wpływu na sytuację materialną rodziny. Sytuacja ta z kolei wiązała się z obliczeniem dochodu na potrzeby świadczeń uzyskiwanych ze środków publicznych, w tym rodzinnych czy świadczeń pobieranych z funduszu alimentacyjnego. Sąd zaznaczył wprost, że słusznie wskazał organ I instancji, że fakt czasowego pobytu w Norwegii w związku z wykonywaną pracą nie uzasadnia przyjęcia, że J.P. i skarżąca nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wobec powyższego także aktualnie Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu błędnej interpretacji z art. 2 pkt 12 ustawy. Zresztą jak zasadnie zaznaczył organ II instancji, kwestia pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym w myśl w/w przepisu nie ma znaczenia. Co istotne - w wyroku z dnia 8 listopada 2017 r. Sąd bardzo obszernie odniósł się do kwestii zaliczenia J.P. do rodziny skarżącej. Jak wskazał, definicja rodziny stworzona przez ustawodawcę na potrzeby ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawarta jest w art. 2 pkt 12 tej ustawy. "Rodzina" – oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, c) (uchylony), d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. W ocenie Sądu orzekającego wyrokiem z dnia 8 listopada 2017 r. nie ulegało wątpliwości, że J.P., ojciec dziecka skarżącej – M.P., wychowujący wraz z nią to dziecko, a także dzieci skarżącej – S. i T.K., mieści się w ustawowej definicji "rodziny" skarżącej, choć czasowo przebywa za granicą. Według Sądu fakt ten potwierdzały ponadto oświadczenia skarżącej złożone w dniu 2 marca 2015 r. na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku oraz zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, które M.K. złożyła będąc świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń. Zaznaczyć należy, że uzupełnienie niezbędnych ustaleń stanu faktycznego dokonane po wyroku tut. Sądu w sprawie II SA/Rz 1023/17 związane było wyłącznie z okolicznościami wskazanymi przez Sąd w uzasadnieniu wyroku. W pozostałych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestiach organy oparły się na wcześniej zebranym materiale dowodowym i ustaleniach zaakceptowanych przez Sąd podczas wcześniejszej kontroli. Trzeba też stwierdzić, że w aktach sprawy nie znalazł się żaden nowy dowód (ponad te już wcześniej zebrane, które weryfikował przecież tut. WSA rozstrzygając sprawę o sygn. akt II SA/Rz 1023/17), który mógłby mieć decydujący wpływ na zmianę wyrażonych w tamtym wyroku poglądów. Przedstawione więc w skardze zarzuty w świetle wynikającego z art. 153 P.p.s.a. związania mogą być oceniane co najwyżej jako spóźniona polemika z wiążącymi Sąd aktualnie orzekający a wcześniej – organy oceną prawną i wskazaniami. Nie mogły więc odnieść zamierzonego skutku. Z prawomocnego wyroku wynika bowiem, że organy zgodnie z ustawową definicją rodziny, która miała w tej sprawie zastosowanie zaliczyły J.P. do rodziny skarżącej. Nie doszło więc w tym zakresie ani do naruszenia przepisów postępowania (art. 6, art. 7 K.p.a.), ani do naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 2 pkt 5, art. 2 pkt 7 w zw. z art. 2 pkt 12 ustawy. We wcześniejszym wyroku Sąd przesądził także, iż w okolicznościach sprawy skarżąca działała ze świadomością co do zaistnienia okoliczności obligujących ją do powiadomienia właściwego organu o zmianie sytuacji majątkowej i rodzinnej w okresie objętym kontrolowanymi decyzjami. W ocenie Sądu nie budzi więc wątpliwości, że skarga była bezzasadna. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz wiążących: zarówno oceny prawnej, jak i wskazań zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 8 listopada 2017 r., które zostały prawidłowo wykonane, stwierdzić należy, że brak jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania legalności decyzji organów obydwu instancji. Materialnoprawna podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy art. 2 pkt 7 lit. a w zw. z art. 2 pkt 5, 5b, 12 oraz art. 23 ust. 1, 1a ustawy. Porównanie ustawowej definicji rodziny z daty wcześniejszych i aktualnie kontrolowanych rozstrzygnięć nie pozostawia wątpliwości, że J.P. należało uznać za osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko. Okoliczność ta – jak wcześniej podkreślono – wynika wprost z oświadczenia samej skarżącej złożonego w dniu 2 marca 2015 r. na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, co podkreślił i przesądził WSA w Rzeszowie w prawomocnym wyroku z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1023/17. W tych okolicznościach świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od czerwca 2015 r. do 30 września 2015 r. zostały zasadnie uznane za nienależnie pobrane, jako że zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości, co zostało przewidziane w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Skoro w myśl prawidłowych ustaleń i wyliczeń organów opartych na materiałach zgromadzonych w aktach sprawy, miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 2 198,70 zł i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (725, 25 zł na osobę w rodzinie), to zaistniały ustawowe przesłanki do wydania kwestionowanych decyzji. Sąd nie znalazł też jakichkolwiek innych ustawowych podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonych decyzji. Dlatego skarga jako bezzasadna została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.