II SA/Rz 796/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 6 maja 2024 r. nr SKO.4111/342/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 12 marca 2024 r. nr SR.520.676.1.2024.NW; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej K. W. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Decyzją z 6 maja 2024 r., nr SKO.4111/342/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "Organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania K. W. (dalej: "Skarżąca"), utrzymało w mocy wydaną przez Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") decyzję z 12 marca 2024 r. nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na C. W.. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 19 kwietnia 2022 r. K. W. zwróciła się do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem C. W., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z 20 lipca 2022 r. nr [...] Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. W wyniku wniesionego odwołania SKO w Rzeszowie decyzją z 13 października 2022 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 19 października 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 112/23, uchylił zaskarżoną decyzję SKO i decyzję Organu I instancji. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz [...] decyzją z 12 marca 2024 r. nr [...] odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem C. W.. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła Organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 poz. 390 – dalej: "u.ś.r."), oraz obrazę przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej: "k.p.a.). SKO w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z 6 maja 2024 r., nr SKO.4111/342/2024, utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wprowadziła zmiany m.in. w przepisach dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 63 ust. 1 tej ustawy wynika, że przepisy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. będą miały zastosowanie do tych spraw o świadczenie pielęgnacyjne, w których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r. Zatem, dla ustalenia, jaki stan prawny ma zastosowanie w sprawie przesądzające jest to, od jakiej daty stronie (ewentualnie) przysługiwałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie zaś sama data złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. Kolegium ustaliło, że mąż Skarżącej w 2020 r. przeszedł operację wymiany stawu biodrowego, po której nastąpiły powikłania, a jego stan zdrowia spowodował konieczność zapewnienia mu stałej opieki, której podjęła się żona. Sprawowana opieka, uzasadniała w ocenie Organu odwoławczego przyznanie Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 16 kwietnia 2020 r. do 31 października 2022 r. W trakcie przeprowadzonych wywiadów rodzinnych dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (25 kwietnia 2022 r., 29 listopada 2022 r., 7 lutego 2024 r.) Organ I instancji ustalił, że stan C. W., znacznie się polepszył. Mąż Skarżącej nie jest już osobą leżącą, porusza się za pomocą kul. Samodzielnie spożywa posiłki, zażywa leki, załatwia potrzeby fizjologiczne. Nie jest jednak w stanie samodzielnie dostać się do lekarzy, wykupić leków. W ocenie Organu odwoławczego wymiar opieki jakiej wymaga mąż Skarżącej, nie jest już na tyle angażujący, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, K. W. - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 108 k.p.a. poprzez: - brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, - przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, - niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, - nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. 2. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje wnioskodawczyni opiekując się mężem nie umożliwiają jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych dokumentów: oświadczenia R. H., oświadczenia Skarżącej oraz oceny pacjenta wg skali Barthel. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Ponadto zgodne z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem. Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przed tutejszym Sądem, który wyrokiem z 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 112/23 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 13 października 2022 r., sygn. akt [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z 20 lipca 2022 r., Nr [...], także odmawiające Skarżącej przyznania świadczenia. Jak wyjaśnił Sąd w aktach sprawy znajdowała się decyzja przyznająca Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy od 16 kwietnia 2020 r. Z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne Skarżąca zwróciła się 19 kwietnia 2022 r. W związku z powyższym Sąd ocenił jako niepopartą żadną argumentacją odmienną ocenę prawną sytuacji Skarżącej na tle wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji na tle specjalnego zasiłku opiekuńczego, przy zbieżnych przesłankach obu świadczeń rodzinnych i zgłoszenia przez Skarżącą żądania przyznania korzystniejszego świadczenia. Sąd zaznaczył, że Organ winien szczególnie wnikliwie odnieść się w uzasadnieniu do swojego pierwotnego stanowiska w tej kwestii, zwłaszcza w sytuacji gdy w dniu składania wniosku Skarżąca nadal pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Wymagało to zdaniem Sądu wskazania, jakie okoliczności stanu faktycznego dotyczące stanu zdrowia męża Skarżącej, zakresu sprawowanej opieki, uległy zmianie i jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym ( Dz.U. z 2023 r., poz.1429): w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Rozpoznając sprawę ponownie Organy odmówiły Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Porównując stan zdrowia męża Skarżącej z daty przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz z chwili obecnej, stwierdziły, że stan ten uległ znacznej poprawie. Podały, że o ile w dacie przyznania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego mąż Skarżącej był osobą całkowicie uzależnioną od jej pomocy o tyle aktualnie zakres tej opieki nie jest już tak absorbujący. Podopieczny wykonuje część czynności samodzielnie i nie wymaga już stałej opieki. Przyznały, że o ile posiada problemy zdrowotne w zakresie wynikającym ze schorzeń narządu ruchu i ma problemu w poruszaniu się po domu, jak i na zewnątrz, to jednak zakres tej pomocy nie uzasadnia takiego zaangażowania Skarżącej, które uniemożliwiłoby jej podjęcie zatrudnienia. W ocenie Sądu stanowisko Organów pozostaje w całkowitej sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. W sprawie nie ulega wątpliwości, że zarówno w dacie złożenia pierwotnego wniosku z 18 kwietnia 2022 r., jak też w chwili obecnej mąż Skarżącej legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności. Poprzednie orzeczenie było wydane do dnia 31 grudnia 2023 r., aktualne z 10 stycznia 2024 r. wydano do 30 stycznia 2026 r. W ostatnim orzeczeniu wskazano, że C.W. ma naruszoną sprawność organizmu, jest niezdolny do pracy i wymaga w celu pełnienia ról społecznych długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, która uniemożliwia zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych a przede wszystkim samoobsługę poruszania się i komunikację. W aktach znajduje się dokumentacja medyczna potwierdzająca te ustalenia, w tym: karta informacyjna leczenia Szpitalnego Oddziału Ratunkowego z 23 czerwca 2023 r., w której wskazano, że: "pacjent kwalifikuje się do dalszej diagnostyki ambulatoryjnej i kolejnego zabiegu rewizyjnego w trybie planowym, wskazana pilna kontrola u lekarza leczącego", Karta Informacyjna z Porady Zespołu Opieki Zdrowotnej w [...] z 5 lipca 2023 r. z której wynika, że W. C. zgłosił się z powodu bólu stawu biodrowego prawego po czym został skierowany do Poradni Ortopedycznej, Karta Informacyjna z porady z 12 lipca 2023 r. z Izby Przyjęć, z której wynika, że w tym dniu C. W. zwrócił się z żądaniem wydania skierowania do Oddziału Ortopedycznego w [...], stwierdzono wówczas: "widoczny ślad ropnej wydzieliny na opatrunku ranu operacyjnej", Karta Informacyjna leczenia szpitalnego Szpitala Specjalistycznego w [...], z której wynika, że: "w dniu 14 lipca 2023 r. stwierdzono u niego zakażenie i odczyn zapalny spowodowany wewnętrzną protezą stawu. Upadek na tym samym poziomie wskutek potknięcia, poślizgnięcia". Przedstawiona dokumentacja medyczna, którą Organy dysponowały, jak również orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności podważają przyjęte stanowisko, co do poprawy stanu zdrowia męża Skarżącej, jak również, co do braku konieczności sprawowania stałej opieki przez Skarżącą. Z dokumentów tych wynikają przeciwne wnioski, że mąż Skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Całkowicie gołosłowne i niepoparte żadnymi dowodami są więc twierdzenia Organów o aktualnym zmniejszeniu zapotrzebowania na opiekę i braku konieczności sprawowania stałej opieki przez Skarżącą, co stanowiło niejako odpowiedź na wytyczne Sądu zawarte w poprzednio wydanym wyroku. Zwrócić przy tym należy uwagę, że poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane w związku ze stwierdzonymi u męża Skarżącej schorzeniami stawów biodrowych i niedomaganiem z tego powodu. Aktualnie ponownie wydano orzeczenie tej samej treści, a przedstawiona dokumentacja medyczna dowodzi raczej pogorszenia tego stanu aniżeli jego poprawy. Stąd też wnioski Organów Sąd uznaje za chybione. W świetle powyższego podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, 8, 77, 78 §1, 80, 107 §3 i 108 k.p.a. okazały się uzasadnione. Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca spełniła przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia na datę złożenia wniosku. Przedstawiła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża, złożyła oświadczenie o rezygnacji ze świadczenia konkurencyjnego- specjalnego zasiłku opiekuńczego, a konieczność wykonywania przez nią opieki nad mężem, jak również jej zakres wynikał wprost z wydanego na datę złożenia wniosku, jak również kolejnego, wydanego w dniu 10 stycznia 2024 orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kwestią natomiast otwartą pozostaje data od której Skarżącej należy się świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.: prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych – w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do świadczenia konkurencyjnego, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem norm prawa umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Choć decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter konstytutywny i obowiązują na przyszłość, nie wyklucza to jednak, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy bowiem akt stosowania prawa odnosi się do określnego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem stanu faktycznego. Można zatem uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja może działać zarówno na przyszłość jak i z mocą wsteczną. W konsekwencji decyzja skracająca okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w niniejszym przypadku specjalny zasiłek opiekuńczy, a wydana wskutek dokonania wyboru przez stronę, opisanego w art. 27 ust. 5 u.ś.r., może posiadać moc wsteczną, co w konsekwencji umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami art. 24 ust. 2 u.ś.r. ( tak wyrok NSA z 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1435/23 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 §2 i 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).