II SA/Rz 8/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. M. P. w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg podanych w nim informacji, prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z pobieranej renty w wysokości 1684 zł. brutto (1406 zł. netto). Ponosi koszty związane z utrzymaniem domu (pow. 80 m²), tj. opłatami za energię elektryczną – 200 zł., gaz – 200 zł. i wodę – 150 zł. oraz zakupem opału – 3 tys. zł. Oprócz domu wykazała posiadanie nieruchomości rolnej o pow. 0,81 ha. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni dodatkowo oświadczyła, że miesięcznie na zakup leków wydatkuje kwotę 100 zł., na zakup żywności – 400 zł., środków czystości i higieny – 200 zł., spłatę rat kredytu – 50 zł., podatek rolny – 50 zł., telefon – 40 zł. Opłaca również abonament rtv i wywóz śmieci. Wyjaśniła, że wydatki na energię, gaz i wodę dotyczą okresów dwumiesięcznych, zaś zakup opału odnosi się do sezonu grzewczego. W wydatkach tych - dzielonych na trzy części - partycypują pozostałe osoby zamieszkujące z nią w domu; jak wynika z akt sprawy, do osób tych należy M. P. z rodziną, któremu także przysługuje status skarżącego. Nieruchomość rolna wykorzystywana jest pod uprawy na potrzeby własne i rodziny. Wskazała, że opłacenie kosztów sądowych mogłoby spowodować np. ograniczenie zakupu leków, jednak "100 zł. byłabym w stanie zapłacić". Przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni na dzień 20 lutego 2014 r. wykazywał dodatnie saldo w wysokości 2457 zł.; środki na nim, zgodnie z jej oświadczeniem, gromadzone są na zakup opału. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, a jego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne, bazujące na ocenie sytuacji materialnej (w tym przede wszystkim uzyskiwanych dochodach i ponoszonych wydatkach) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Treść udzielonych przez M. P. informacji w żaden sposób tego nie potwierdza i nie wykazuje związku między poniesieniem obciążających ją w sprawie kosztów sądowych, a zagrożeniem uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania (przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w którym nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Wnioskodawczyni ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, comiesięczne dochody w wysokości 1406 zł., które w odniesieniu do jednej osoby nie mogą być uznane za niskie w stopniu uniemożliwiającym poniesienie w realiach sprawy związanych z jej udziałem kosztów sądowych (wpis od skargi, którego opłacenie warunkuje jej rozpoznanie, wynosi w niniejszej sprawie 100 zł. i odpowiada zadeklarowanej przez wnioskodawczynię kwocie możliwej do opłacenia). Kalkulacja wyszczególnionych wydatków wskazuje jednocześnie, że dochody te zabezpieczają wszystkie niezbędne wydatki wnioskodawczyni (w tym przede wszystkim zakup żywności, leków, środków czystości – łącznie ok. 800 zł., opłaty za tzw. media: energię elektryczną, gaz, wodę – ok. 90 – 100 zł. w rozliczeniu miesięcznym (1/3 z przypadającej co 2 m-ce kwoty ok. 550 zł.), zakup opału – ok. 90 zł./m-c (także w 1/3 części). Uwzględniając nawet pozostałe wymienione wydatki, które co do zasady nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania (spłata zobowiązań cywilnoprawnych, tj. kredytów i pożyczek, należności podatkowe, opłaty telefoniczne i rtv) brak jest podstaw do stwierdzenia, by skarżącą dotykał jakikolwiek niedostatek. Skutkuje to przekonaniem o adekwatności możliwości finansowych M. P. do pokrycia także wszystkich pozostałych – oprócz wpisu – kosztów sądowych; do najbardziej prawdopodobnych, które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – obydwie także w wysokości po 100 zł. Względem bieżących dochodów oraz wykazanych na rachunku bankowym oszczędności (2457 zł.) nie są to sumy znaczące, których jednorazowe opłacenie (rozłożone zresztą w czasie) mogłoby w jakikolwiek negatywny sposób wpłynąć na zaspokojenie jej koniecznych potrzeb życiowych i być odczuwalne finansowo. Dla potrzeb prawa pomocy bez znaczenia pozostaje również sygnalizowany przez skarżącą zamierzony sposób wykorzystania zgromadzonych oszczędności (zakup opału), gdyż niezależnie od tego, że kwota ta przekracza "udział" skarżącej wynoszący proporcjonalnie ok. 1 tys. zł., sam fakt ich wygospodarowania przekonuje o nadwyżce jej dochodów nad bieżącymi wydatkami. W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego przez nią wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Prawo to ma gwarantować dostęp do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby przyznanie wnioskodawczyni dochodzonego zwolnienia. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.