II SA/Rz 8/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna -skargę oddala- Podaniem z dnia 3 lipca 2014 r. AP zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [.] o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką HP. Decyzją z dnia [.] lipca 2014 r. nr [.], Wójt Gminy [.] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia uznając, że nie spełnia ona przesłanek określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna (Dz. U. poz. 567). Nie zrezygnowała bowiem z prowadzenia gospodarstwa rolnego i podlegania z tego tytułu ubezpieczaniu społecznemu rolników. Nie złożyła także oświadczenia o takiej rezygnacji. W odwołaniu od decyzji AP zakwestionowała ustalenie organu, jakoby nie była uprawniona do uzyskania zasiłku dla opiekuna. Opiekuje się bowiem niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która od 2012 r. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym na stałe. Z tego powodu nie mogła podjąć zatrudnienia nie tylko w kraju, ale też za granicą. Przy robotach w gospodarstwie pomagają jej sąsiedzi, a ponadto gospodarstwo to stanowi dla nich jedyne źródło utrzymania. Chciałaby także pozostać ubezpieczona w KRUS. Dlatego domaga się przywrócenia dotychczas pobieranego z tytułu sprawowanej opieki świadczenia. Decyzją z dnia [.] października 2014 r. nr [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] (dalej: SKO w [.] lub Kolegium), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia organu I instancji. Uzasadniając zajęte stanowisko podkreśliło, że w świetle przepisów art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna niezbędną przesłanką uzyskania tego rodzaju świadczenia jest zaprzestanie przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem w odwołaniu wskazano, że nie jest to możliwe z uwagi na kontynuację ubezpieczenia społecznego rolników oraz konieczność zabezpieczenia środków do życia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie AP, domagając się uchylenia wydanych w sprawie decyzji w części dotyczącej okresu od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r. i przyznania jej żądanego świadczenia za ten okres, zarzuciła naruszenie przez organ: 1. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów poprzez jego zastosowanie, 2. art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i niezebranie kompletnego materiału dowodowego, 3. art. 80 i art. 8 K.p.a. poprzez przyjęcie w oparciu o część materiału dowodowego, że skarżąca nie spełnia warunków do otrzymania zasiłku, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że okoliczności takie zostały udowodnione. W ocenie skarżącej, skoro przepis art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wszedł w życie dopiero w dniu 15 maja 2014 r., to nie można warunków z niego wynikających stosować do osób ubiegających się o przyznanie zasiłku w odniesieniu do okresu wcześniejszego. Do tej daty przepisy nie określały bowiem wymogu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tak więc za okres sprawowanej opieki od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r. powinno zostać jej przyznane żądane świadczenie. W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; W pierwszej kolejności podkreślić należy, że sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (zob. art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej zwana: "Ppsa", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 Ppsa). W myśl art. 145 Ppsa, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontroli Sądu poddano decyzje o odmowie przyznania zasiłku dla opiekuna. Z ustaleń faktycznych organów wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką HP. Jednak prowadzi ona również gospodarstwo rolne, które – jak sama oświadcza, stanowi dla nich jedyne źródło utrzymania i w dalszym ciągu chciałaby pozostać ubezpieczona w KRUS. W tych okolicznościach organy uznały, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do otrzymania zasiłku dla opiekuna, ponieważ pomimo faktu sprawowanej opieki nie złożyła oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane jej bezterminowo na mocy decyzji Wójta Gminy [.] z dnia [.] czerwca 2012 r. Świadczenie to utraciła w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Na mocy art. 11 ust. 3 tej ustawy z dniem 30 czerwca 2013 r. wygasła bowiem decyzja przyznająca to świadczenie. Przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. zostały uznane za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13. W wykonaniu wytycznych Trybunału uchwalona została ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów określająca warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy, zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. W dniu 31 grudnia 2012 r. przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidywały, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów postanowiono, że jeżeli o zasiłek ten ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. W myśl ust. 2, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Z powołanych regulacji normatywnych wynika, że zasiłek dla opiekuna nie jest przyznawany wszystkim osobom, które do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierały świadczenie pielęgnacyjne. Obydwa rozwiązania przewidziane w art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wprost nawiązują do spełnienia przez osobę ubiegającą się o nie warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Niezależnie więc od okresu, za który bądź na który ma być oceniana zasadność wniosku osoby ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna, koniecznym warunkiem do jego przyznania jest spełnienie przez wnioskodawcę wszystkich ustawowych przesłanek przewidzianych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., a nie tylko np. w zakresie sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ponadto dodatkowym warunkiem w przypadku rolników jest konieczność złożenia oświadczenia określonej treści o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie. Poczynione przez organy ustalenia oraz przedstawiony stan prawny wykazały, że kontrolowane rozstrzygnięcia odpowiadają prawu. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne i nie złożyła wymaganego oświadczenia, a jak sama oświadczyła – chciałaby kontynuować ubezpieczenie w KRUS. Okoliczność ta stanowiła zatem negatywną przesłankę do przyznania jej zasiłku dla opiekuna, o której mowa w art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Z tych względów brak było podstaw do oceny, czy skarżąca spełnia wymagania określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. Niemniej należy zwrócić uwagę, że na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane rolnikowi. Wątpliwości pojawiające się w orzecznictwie sądów administracyjnych zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12, zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Niezasadne są zarzuty skargi dotyczące kwestii braku możliwości zastosowania przez organy przepisów ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów dotyczących okresu poprzedzającego jej wejście w życie w zakresie przesłanki konieczności zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez rolników. Zdaniem Sądu, ustawodawca w tym zakresie nie stawiał świadczeniobiorcom nowych warunków, które powinni byli spełnić w przeszłości. Możliwa jest bowiem taka wykładnia powołanej ustawy, według której warunek taki musiał być spełniony w chwili ubiegania się o zasiłek dla opiekuna. Skarżąca będąc rolnikiem nie spełniła tymczasem przesłanek wyraźnie przewidzianych przez ustawę. Wobec powyższego kontrolowane decyzje uznać należało za zgodne z prawem. Natomiast skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 Ppsa.