II SA/Rz 801/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku G. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skarg G. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego - postanawia - odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. W dniu 4 sierpnia 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosek G. M. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. w zakresie wpisu od skargi ponad kwotę 150 zł, którą to kwotę skarżąca uiściła już w sprawie zainicjowanej skargą jej oraz córki M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego. We wniosku tym składająca go podała, że jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura w kwocie netto 2 244,78 zł. Opłaca z niej wydatki na podatki i opłaty, gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, telefon, środki higieny osobistej, odzież, lekarstwa, wyżywienie i opłaty sądowe. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, akcji, udziałów, obligacji oraz jakichkolwiek wartościowych ruchomości jak np. samochodu. Mieszka w domu o powierzchni 100 m.kw., zajmując w nim część o pow. 50 m.kw. Jest właścicielką nieruchomości rolnej (1,58 ha). Jednocześnie strona oświadczyła, że w odniesieniu do jej comiesięcznych dochodów i wydatków nastąpiły zmiany w stosunku do okresu poprzedzającego rozpoznanie pierwszego jej wniosku o prawo pomocy w tej sprawie m. in. w związku z faktem dokonywania oszczędności celem zaspokojenia choćby w części wymaganej opłaty sądowej [uiściła kwotę 100 zł z tego tytułu, podczas gdy pierwotnie (tzn. przy składaniu pierwszego wniosku) wydatkowała na ten cel 50 zł) – łącznie uiściła już zatem kwotę 150 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że w sprawie niniejszej G. M. domagała się już przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 50 zł, którą uiściła wraz ze złożeniem tego wniosku. Jej żądanie zostało rozstrzygnięte postanowieniem tut. Sądu z dnia 10 grudnia 2013 r. o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w części tj. ponad kwotę 50 zł. Zażalenie G. M. na to orzeczenie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 166/14. Niniejsze żądanie strony (tj. z dnia 4 sierpnia 2014 r.) dotyczy zwolnienia od wpisu od tej samej skargi ponad kwotę 150 zł. Wynika to z jego wyraźnego brzmienia w połączeniu z faktem, iż G. M. w dniach 11.09.2013 r., 7.01.2014 r. oraz 22.04.2014r. uiściła po 50 zł na pokrycie wpisu od jej skargi. Powołane wyżej rozstrzygnięcia tj. z dnia 10 grudnia 2013 r. oraz z dnia 19 lutego 2014 r. zapadły w oparciu o następujące, przedstawione przez skarżącą dane odnośnie do ponoszonych przez nią wydatków: 350 zł (gaz, energia elektryczna, kanalizacja i woda), 100 zł (opał), 120 zł (telefon), 60 zł (środki higieny osobistej), 800 zł (wyżywienie), 64 zł (podatki i opłaty), 100 zł (odzież), 250 zł (lekarstwa i leczenie), 400 zł (remont mieszkania). Należy zaznaczyć, że dane powyższe zbieżne są z tymi przedstawionymi następnie do innej sprawy, w której G. M. także domagała się przyznania prawa pomocy (oznaczonej sygn. akt II SA/Rz 355/14). Dlatego też odstąpiono w niniejszej sprawie od wezwania strony o wyszczególnienie rodzaju i wielkości ponoszonych wydatków. Przystępując do analizy żądania skarżącej należy podnieść, że dotyczy ono tzw. częściowego prawa pomocy, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Możliwość jego uwzględnienia została uzależniona przez ustawodawcę od wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Prawodawca nakłada zatem na ubiegającego się o pomoc ciężar udowodnienia, że znajduje się on w sytuacji nie pozwalającej na pełne sfinansowanie jego udziału w danym postępowaniu. Powyższe znajduje także potwierdzenie w brzmieniu art. 199 P.p.s.a., wedle którego strony obowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy to zatem instytucja o wyjątkowym charakterze, co oznacza, że dla uwzględnienia wniosku strony konieczne jest nie budzące jakichkolwiek wątpliwości jej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, z którego wynika konieczność udzielenia żądanego wsparcia. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy należało uznać, że brak jest podstaw do przyznania G. M. prawa pomocy w części odnoszącej się do wpisu od jej skargi (ponad kwotę 150 zł, która została już uiszczona z tego tytułu). Trzeba bowiem mieć na uwadze, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i cały uzyskiwany przez siebie dochód, który z pewnością obiektywnie nie należy do niskich (2 244,78 zł netto) może przeznaczyć na własne potrzeby. Powyższy dochód jest przy tym na tyle wysoki, że skarżąca pokrywa z niego nie tylko wydatki związane z codzienną egzystencją, jak na wyżywienie, utrzymanie domu czy leczenie, ale również te dotyczące zakupu odzieży, usług telekomunikacyjnych czy też remontu domu. Tymczasem tylko wydatki ponoszone na podstawowe potrzeby osoby mogą być uwzględniane przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy. Inne natomiast nie mogą korzystać z pierwszeństwa w zaspokojeniu przed zobowiązaniami o publicznoprawnym charakterze (do tych ostatnich należą m. in. koszty sądowe). Strona winna więc przede wszystkim poczynić oszczędności we wszystkich zwykle ponoszonych wydatkach do granic tzw. koniecznego utrzymania i dopiero, gdy nie doprowadzą one do uzyskania kwoty niezbędnej do zapewnienia sobie prawa do sądu może skutecznie wystąpić o wsparcie Państwa. W przypadku skarżącej jako wydatków koniecznych tzn. przesądzających o jej egzystencji nie można z pewnością potraktować tych na remont zajmowanego domu, odzież czy usługi telekomunikacyjne, które łącznie wynoszą miesięcznie 620 zł. Trzeba zaznaczyć, że wnioskodawczyni jest także właścicielką nieruchomości rolnej, która przy odpowiednim wykorzystaniu (dzierżawa, użytkowanie rolnicze) może stanowić dla niej źródło dodatkowego dochodu. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że uiszczenie przez stronę brakującej kwoty 350 zł przekracza jej możliwości finansowe. Nie można także stracić z pola widzenia faktu, iż ocena sytuacji wnioskodawczyni w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy została dokonana w niniejszej sprawie już dwukrotnie tzn. zarówno przez tut. Sąd, jak też przez Naczelny Sąd Administracyjny. Doprowadziła ona do konkluzji, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uzasadnia uczynienia w jej przypadku wyjątku od obowiązującej strony zasady ponoszenia kosztów postępowania. Wnosząc ponownie o zwolnienie od ciążącej na skarżącej opłaty sądowej nie podała ona w istocie żadnych nowych okoliczności, które nie były przedmiotem rozważań przy rozpatrywaniu pierwszego z jej wniosków w niniejszej sprawie. Wprawdzie strona podniosła, że zmianą w porównaniu do wcześniejszego okresu był fakt poczynienia oszczędności na poczet kosztów sądowych w sprawie (a zatem fakt wydatkowania dodatkowo 100 zł tytułem tychże kosztów), jednak okoliczność ta nie może przemawiać za uwzględnieniem jej żądania. Świadczy jedynie o tym, że pokrycie wydatku w postaci wpisu od skargi (w aktualnej wysokości 350 zł) pozostaje w graniach jej możliwości płatniczych. Uznając zatem, że G. M. nie wykazała, że znajduje się w sytuacji wymagającej udzielenia jej wsparcia ze środków Skarbu Państwa, odmówiono przyznania jej prawa pomocy, o czym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.