II SA/Rz 811/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi D. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia. II SA/Rz 811/12 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi D. P. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] o odmowie wznowienia postępowania w spawie uregulowania stosunków wodnych. W podstawie prawnej organ powołał art. 149 § 3 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 98, poz. 1071, dalej k.p.a.). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 11.02.2011 r. D. P. zwróciła się o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2009 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] o uregulowaniu stosunków wodnych na gruncie – na działkach nr ewid. 751 i 754/3 położonych w B. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wznowienia postępowania, wskazując, że D. P. nie przysługuje przymiot strony, bowiem, jak wynika z akt sprawy, jedynym właścicielem działki nr 751 jest D. P. i to jemu przysługiwał status strony w postępowaniu dotyczącym uregulowania stosunków wodnych. Pozostawanie przez D. P. w związku małżeńskim z D. P. nie oznacza, że przysługuje je prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 751. Wobec nie wykazania przez wnioskodawczynię, że przysługuje jej prawo własności ww. nieruchomości oraz z powodu braku dokumentów wskazujących na powyższe należało uznać, że wniosek złożyła osoba nie będąca stroną w sprawie. Na skutek wniosku D. P., reprezentowanej przez radcę prawnego R. G., o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie w sprawie. Uzasadniając powyższe stanowisko Kolegium podało, że decyzja SKO w z dnia [...] czerwca 2011 r. została wydana bez podstawy prawnej. Ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r., która weszła w życie 11 kwietnia 2011 r. znowelizowano Kodeks postępowania administracyjnego w ten sposób, że formą prawną, w jakiej organ powinien zająć stanowisko w sprawie odmowy wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. jest postanowienie, zaskarżalne zażaleniem. Stwierdzono, że w sprawie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania a organ powinien podjąć postępowanie i wydać rozstrzygnięcie we właściwej formie prawnej. W związku z powyższym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] odmówiło wznowienia postępowania w sprawie na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu podtrzymano argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] wskazując, że przyczyną odmowy wznowienia postępowania jest złożenie wniosku przez osobę, która nie jest stroną w sprawie. W kolejnym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. P. podniosła, że działka nr 751 została zakupiona w trakcie trwania małżeństwa, jest więc objęta wspólnością majątkową. Wskazała, że w orzecznictwie sądów administracyjnych panuje jednolity pogląd, że odmowa wznowienia postępowania z powodu złożenia wniosku o wznowienie przez osobę nie będąca stroną postępowania może nastąpić w przypadku, gdy okoliczność ta jest oczywista. W razie wątpliwości dotyczących przymiotu strony wnioskodawcy należy zbadać tą kwestię po wznowieniu postępowania. Rozstrzyganie w przedmiocie przyczyn wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalne dlatego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. jest uzasadniony. Po rozpatrzeniu wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], odmówiło wznowienia postępowania. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że w postępowaniu objętym wnioskiem o jego wznowienie stroną może być jedynie podmiot dysponujący tytułem prawnym do nieruchomości objętej postępowaniem. Jak wynika z akt sprawy, w szczególności z dołączonych do akt dokumentów tj. wypisu z ewidencji gruntów oraz z odpisu księgi wieczystej działki nr 751, jedynym właścicielem ww. nieruchomości jest D. P. Zatem tylko ta osoba była stroną postępowania w sprawie uregulowania stosunków wodnych na gruncie. Kolegium wskazało także, że aktualnie obowiązujące przepisy prawa nie przewidują przeniesienia prawa własności w wyniku zawarcia związku małżeńskiego. Podobnie, nabycie nieruchomości przez jednego z małżonków w trakcie trwania związku małżeńskiego nie powoduje nabycia takiej nieruchomości przez współmałżonka, zatem nie można go uznać za współwłaściciela. Skoro z akt sprawy wynika, że D. P. nie jest współwłaścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr 751 oraz mając na względzie, że nie wykazała ona, iż posiada inny tytuł prawny do ww. nieruchomości należało uznać, że wniosek o wznowienie postępowania złożyła osoba nie będąca stroną w sprawie. D. P. zaskarżyła powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazała, że organ powinien był rozstrzygnąć sprawę w drodze decyzji na podstawie art. 151 § 1 k.p.a. nie zaś w formie postanowienia. Skarżąca powołała się przy tym na treść wyroku NSA z dnia 14 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 2397/98, w którym wskazano m.in., że przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji bada wyłącznie czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest o ustawowe przesłanki wznowienia o których mowa w art. 145 § 1 k.p.a. oraz czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione w terminie określonym w art. 148 k.p.a. Skarżąca podniosła, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, jaka podstawa wznowienia postępowania była przedmiotem badania organu. D. P. zakwestionowała ustalenie organu, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługuje jedynie jej mężowi, D. P. Skarżąca podkreśliła bowiem, że nieruchomość została nabyta w trakcie trwania małżeństwa a pomiędzy nią a jej mężem istniała od zawsze wspólność ustawowa małżeńska. W ocenie skarżącej stanowisko Kolegium co do tego, iż nabycie nieruchomości przez jednego z małżonków w trakcie trwania związku małżeńskiego nie powoduje nabycia ww. nieruchomości przez współmałżonka i tym samym uznania go za jej współwłaściciela, jest niezgodne z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zdaniem skarżącej, organ działając zgodnie z art. 9 k.p.a. powinien był ją poinformować o konieczności zwrócenia się do odpowiednich organów w celu sprostowania wpisów w ewidencji gruntów. Skarżąca wskazała, że nie zna powodu braku wpisania jej do ewidencji gruntów jako właściciela, jednak ta okoliczność nie może przesądzać o posiadaniu przymiotu strony w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji (bądź postanowienia) lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy decyzja (postanowienie) dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do wniosku, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co prowadzi do stwierdzenia jego nieważności. Postanowienie to wydane zostało na skutek wniosku D. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] o odmowie wznowienia postępowania w sprawie uregulowania stosunków wodnych. Środek taki przysługiwał skarżącej z mocy art. art. 149 § 4 k.p.a., który to przepis przewiduje zażalenie na odmowę wznowienia postępowania, w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 127 § 3 k.p.a. Art. 144 k.p.a. stanowi, że w sprawach nie uregulowanych do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań, a art. 127 § 3 k.p.a., – że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (podobnie jak odwołania i zażalenia) obowiązuje zasada ograniczonego formalizmu, co oznacza m. in., że nie wymaga on szczegółowego uzasadnienia, wystarczy, jeśli z treści pisma wynika, że strona jest niezadowolona z wydanego rozstrzygnięcia. Wniosek taki musi jednak spełniać wymagania formalne, określone w art. 63 k.p.a., by można było go rozpatrzyć pod względem merytorycznym. Jednym z takich wymogów, stawianych wszystkim pismom procesowym, w tym także wnioskowi o ponowne rozpatrzenie sprawy, jest podpisanie podania przez wnoszącego, co wynika z art. 63 § 3 k.p.a. Podpis umożliwia dokonanie indywidualizacji osoby domagającej się kontroli zaskarżonego postanowienia, pozwala domniemywać, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnosząca podanie. Brak podpisu strony na podaniu czy braku podpisu osoby przez nią umocowanej, gdy nie zostanie usunięty, powoduje uchybienie uniemożliwiające wywołanie skutku prawnego wniesionego podania czyli uznanie czynności strony. Jak wynika z akt kontrolowanej przez Sąd sprawy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011 r., o odmowie wznowienia postępowania, zawarty w piśmie skarżącej z 16.12.2011 r. nie został podpisany. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno było wezwać D. P. o podpisanie wniosku. Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że organ odwoławczy nie wezwał strony do uzupełnienia braku formalnego wniosku, lecz zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. ustosunkował się merytorycznie do zgłoszonego żądania o ponowne rozpatrzenie sprawy. Brak podpisu, który nie został następnie uzupełniony oznacza, że wniosek nie wywołał żadnych skutków prawnych, zaś organ nie był uprawniony do jego rozpatrzenia. W niniejszej sprawie, mając na względzie, że przepisy dotyczące odwołania stosuje się odpowiednio do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, należy podzielić pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 18 maja 1994 r., sygn. akt SA/Gd 2365/93 i z dnia 15 września 2000 r., sygn. akt III SA 417/00, LEX nr 47217, że uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie powoduje, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego. W tej sytuacji decyzja organu II instancji jest dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że uznanie za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pisma nie podpisanego i w konsekwencji ponowne rozpoznanie i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy stanowi rażące naruszenie prawa i oznacza, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wada ta uniemożliwia Sądowi odniesienie się do meritum sprawy. W tych okolicznościach Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Z uwagi na fakt, że zaskarżone postanowienie nie nadaje żadnych praw i nie nakłada obowiązków, Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a. i określenia czy podlega ono wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Sąd odstąpił od orzekania o kosztach, w oparciu o art. 210 § 1 P.p.s.a. wobec braku stosownego wniosku skarżącej. Rozpatrując ponownie sprawę organ, mając na względzie uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu, podejmie czynności zmierzające do wyeliminowania wskazanego uchybienia.