II SA/Rz 811/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków Z. M. i K. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z. M. i K. M. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 300 zł od wniesionej skargi, zwrócili się o zwolnienie od tego obowiązku. Wskazali, że w dniu 3 lipca 2015 r. w toczącej się równolegle sprawie II SA/Rz 812/15 dokonali opłacenia wpisu w wysokości 600 zł, a ponowne opłacenie takiej kwoty w krótkim okresie czasu spowodowałoby nadmierne obciążenie domowego budżetu i ograniczenie środków na bieżące utrzymanie. W złożonych następnie w wyniku wezwań urzędowych formularzach PPF, mających zastosowanie do osób fizycznych ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali na naruszenie ich interesu prawnego przez Gminę [...] i związaną z tym potrzebę obrony swoich praw, co generuje związane z tym koszty. Wg złożonych oświadczeń, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytur w wysokości 2089 i 1697 zł. Jako posiadany majątek wykazali dom o pow. zabudowy 48 m², mieszkanie o pow. 64 m², nieruchomość rolną i leśną o pow. odpowiednio 1,61 oraz 0,04 ha, lokaty bankowe w wysokości 108 tys. zł oraz samochód osobowy Renault Clio z 1999 r. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Z uwagi na pozostawanie przez wnioskodawców we wspólnym gospodarstwie domowym oraz przysługujący im w postępowaniu ten sam status strony skarżącej, postanowiono o wspólnym rozpoznaniu złożonych przez nich wniosków. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą, o czym świadczy m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Kryterium finansowe (majątkowe) jest przy tym jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów; z tego względu bez znaczenia pozostaje powołana przez wnioskodawców i motywowana względami słuszności potrzeba obrony ich praw. Analiza wniosku Z. i K. M. nie potwierdza zasadności wyłączenia względem nich obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04) rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Z udzielonych przez nich informacji nie wynika jakiekolwiek zagrożenie uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania, które byłoby związane z jednorazowym opłaceniem kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 300 zł, a nie jak błędnie mniemają skarżący 2 x 300 zł. W doręczonym im odpisie zarządzenia o wezwaniu do opłacenia wpisu sądowego wyraźnie oznaczono kwotę wpisu na 300 zł oraz zawarto wskazanie, że jego uiszczenie przez któregokolwiek ze skarżących zwalnia pozostałe osoby z tego obowiązku (ubocznie należy wskazać, że wymagany od skarżących wpis w sprawie II SA/Rz 812/15 także wynosił 300, a nie 600 zł). Wnioskodawcy mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe i do tego nie najniższe względem dwóch osób źródła dochodów w łącznej wysokości 3786 zł miesięcznie, które należy uznać za w pełni adekwatne do ponoszonych wydatków. Mimo braku ich kwotowego wyszczególnienia, z samego zestawienia posiadanych przez nich składników majątkowych nie sposób wyprowadzić twierdzenia o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, zwłaszcza że związane z tym zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie, tj. zakupu żywności, środków czystości, kosztów leczenia, podstawowych opłaty związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych; co do zasady nie obejmują one m.in. kosztów utrzymania pojazdów mechanicznych. Niezależnie od powyższego, samoistnym argumentem świadczącym o zdolności skarżących do poniesienia kosztów sądowych jest fakt dysponowania przez nich stosunkowo znacznymi oszczędnościami w postaci lokat bankowych, wielokrotnie przewyższających całość związanych z ich udziałem w sprawie kosztów sądowych. Na zgromadzenie i utrzymanie zdeponowanych na nich środków musi im pozwalać nadwyżka dochodów nad ponoszonymi wydatkami związanymi z bieżącym utrzymaniem. W tym względzie brak jest jakichkolwiek uzasadnionych i racjonalnych argumentów mogących uzasadniać wyłączenie możliwości pokrycia z tych środków kosztów sądowych. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, by skarżący cierpieli jakikolwiek niedostatek oraz by w wyniku opłacenia kosztów sądowych mogliby ponieść jakikolwiek uszczerbek dla koniecznego utrzymania. Prawo pomocy ma zastosowanie do osób ubogich, znajdujących się w złej sytuacji materialnej, stanowiąc formę dofinansowania z budżetu Państwa w prowadzonych z ich udziałem postępowaniach sądowych. Może to nastąpić jedynie w przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe lub związane z trudnymi do przezwyciężenia przeszkodami; takich okoliczności w stosunku do skarżących nie stwierdzono. Przekłada się to na brak możliwości uwzględnienia złożonych wniosków, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Ma ono gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Prawo to nie jest także instytucją służącą zabezpieczeniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar wobec posiadania znacznych zasobów pieniężnych miałoby we wskazanej sytuacji przyznanie wnioskodawcom dochodzonego zwolnienia. Ubocznie należy podkreślić, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącym od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.