II SA/Rz 815/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ NSA Stanisław Śliwa Protokolant Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata A. Z. z Kancelarii Adwokackiej [...] wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej: SKO [...] lub Kolegium) z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat (gaz, energia elektryczna, wywóz śmieci, woda, drobne remonty) oraz przyznaniu zasiłku celowego na pokrycie opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę, drobne remonty w kwocie 50 zł, którą wydano w następującym stanie sprawy; W podaniu z dnia 2 stycznia 2014 r. J. W., powołując się na trudną sytuację materialną, zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej w skrócie MOPS) o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 218,52 zł na pokrycie wydatków na zakup leków. Odrębnym podaniem zwróciła się o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów posiłków w Kuchni dla Ubogich [...] Towarzystwa Pomocy im. św. Brata Alberta, zasiłku okresowego co najmniej na okres 3 miesięcy, a także 250 zł na pokrycie wydatków związanych z nabyciem: gazu, energii elektrycznej, wywozem śmieci, wody i na drobne remonty. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], przyznano stronie zasiłek celowy na zakup leków. Decyzją z tego samego dnia o nr [...] przyznano zasiłek okresowy na miesiące styczeń, luty i marzec. Z kolei decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] odmówiono wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego na pokrycie ww. opłat w żądanej przez nią kwocie, natomiast przyznano na ten cel zasiłek celowy w kwocie 50 zł, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Uzasadniając decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. organ I instancji podał, że wnioskodawczyni jest bezrobotna, ale pozostaje zarejestrowana w urzędzie pracy, choć nie wykazuje żadnych starań w celu uzyskania zatrudnienia. Nie posiada żadnego źródła dochodu, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego przyznanego na okres od stycznia do marca w kwocie po 275 zł. Pozostaje w stałym leczeniu, jest osobą przewlekle chorą, dlatego uwzględniając trudną sytuację materialną strony, a zarazem okoliczność, że zasiłek celowy przyznaje się w granicach uznania administracyjnego, postanowiono o przyznaniu stronie pomocy w kwocie 50 zł. Pomoc społeczna nie ma zaspokoić wszystkich zgłoszonych żądań, czego zdaje się oczekiwać wnioskodawczyni, lecz wspierać potrzebujące osoby w przezwyciężeniu trudnej sytuacji, w której się znaleźli. W odwołaniu od decyzji J. W. podała, że z posiadanych środków nie jest w stanie płacić ciążących na niej alimentów w kwocie 200 zł i mediów w wysokości 250 zł miesięcznie. Te ostatnie należności wynikają z umowy, jaką zawarła z L. W. (byłym mężem, ich małżeństwo zostało unieważnione), z którym wspólnie zamieszkuje, oczekując na lokal socjalny od Gminy Miasto [...]. Przyznanie zasiłku w kwocie 50 zł powoduje, że jej zadłużenie wobec L. W. z tytułu opłat będzie narastało. Opisaną na wstępie decyzją SKO [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) dalej: k.p.a. oraz art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) dalej: u.p.s. Organ odwoławczy podał, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jego przyznanie nie ma jednak charakteru obowiązkowego, lecz fakultatywny, zależny od szeregu okoliczności sprawy. Decyzja w tym przedmiocie oparta jest na uznaniu administracyjnym. Organ nie ma obowiązku uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości, stosownie do oczekiwań strony. Powinien bowiem przy przyznawaniu świadczeń kierować się ogólnymi przesłankami udzielana pomocy społecznej określonymi w art. 2, art. 3 i 4 u.p.s. Decyzja organu I instancji okazała się prawidłowa. Zasiłek celowy nie może bowiem stać się dla wnioskodawcy stałym źródłem utrzymania. Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodziła się J. W., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której nie sformułowała jednak zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji, pozostawiając tę kwestię pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy, o którą wystąpiła. W odpowiedzi na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że Sąd może być przeprowadzić dowód z dokumentu i to pod warunkami określonymi w przepisie. Z tej przyczyny Sąd oddalił wniosek o przesłuchanie świadków jako niedopuszczalny. Przedmiotem skargi jest decyzja w sprawie zasiłku celowego, a materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej zależnym od spełnienia kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Ma charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. Jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwe w sprawie organy dysponują pewną dozą samodzielności w określeniu stopnia zaspokojenia zgłoszonej przez stronę potrzeby bytowej, przy uwzględnieniu ogólnych celów i zadań pomocy społecznej, w tym że ma stanowić ona dla osób potrzebujących wsparcie w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania omawianego zasiłku nie oznacza jednak, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Jednak odmowa wymaga przekonywającego uzasadnienia. Przy podejmowaniu decyzji organ powinien kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Sądowa kontrola nie obejmuje natomiast celowości wydatkowania środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna, lecz zgodności z prawem podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r. sygn. I OSK 107/11). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły treść żądania strony oraz jej sytuację materialno-bytową, a także zastosowały właściwe przepisy prawa. Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji zawiera pewną wadę o proceduralnym charakterze, ponieważ powinno jednoznacznie rozstrzygać o przyznaniu albo odmowie przyznania żądanego przez stronę świadczenia i ewentualne rozważania co do wysokości świadczenia powinny zostać zamieszczone w uzasadnieniu, a nie zawierać dwóch rozłącznych rozstrzygnięć, to jednak wada ta nie miała wpływu na wynik sprawy. Z decyzji tej wynika bowiem, że J. W. otrzymała zasiłek celowy w kwocie 50 zł. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, że SKO [...] – stosując się do wymagań określonych w art. 15 k.p.a., rozpatrzyło tę sprawę w postępowaniu odwoławczym ponownie i w pełnym zakresie, czemu dało wyraz w uzasadnieniu decyzji. Skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie określonych we wniosku wydatków związanych z zamieszkiwaniem przez nią w mieszkaniu należącym do L. W., jej byłego męża. Przedkładając kopię umowy z dnia 30 grudnia 2013 r. zawartej z L. W. – właścicielem mieszkania wykazała, że zasiłek na taki cel mieści się w pojęciu potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 U.p.s. Świadczenie to miało bowiem – zgodnie z oświadczeniem strony, być przeznaczone na wydatki związane z jej bytowaniem w wymienionym lokalu. Kwota wymieniona w umowie (250 zł miesięcznie) także nie budzi zastrzeżeń, chociaż jest to kwota umowna. Niemniej, na co wskazano wyżej, organy nie miały obowiązku przyznania wnioskodawczyni pomocy w pełnej wnioskowanej kwocie. Przyznana kwota 50 zł mieści się w granicach uznania administracyjnego, a rozstrzygnięcie zostało należycie umotywowane. Podkreślono przy tym, że strona często korzysta z pomocy społecznej permanentnie otrzymując liczne zasiłki celowe i zasiłek okresowy. Okoliczność tę potwierdzają również inne sprawy zawisłe przed tut. Sądem, z których wynika że organy nie odmawiają skarżącej pomocy, tyle że nie zawsze uwzględniają zgłaszane żądania w pełnej wysokości. Zwrócono również uwagę, że strona nie podejmuje starań, aby samodzielnie polepszyć swoją sytuację materialno-bytową, np. poprzez poszukiwanie i podjęcie chociażby dorywczego zatrudnienia, oczekując jedynie na pomoc od instytucji publicznych, tym bardziej, że nie jest osobą, które nie jest w stanie pracować. Dowodem tego może być m.in. zakończone niepowodzeniem – mimo zgłaszanych schorzeń, postępowanie w sprawie uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, na co wskazano w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto z akt wynika (punkt IV oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 5 lutego 2014 r.), że skarżąca – wbrew oświadczeniom, posiada jakiś majątek (określany przez nią mianem majątku dorobkowego), którym włada w jej imieniu osoba trzecia – M. Z. W tej sytuacji jest to dodatkowy argument przemawiający za zasadnością stanowiska organów. Z podanych względów Sąd uznał, że poddana kontroli zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd nie był natomiast uprawniony do kontroli celowości wydatkowania przez organy pomocy społecznej takiej, a nie innej kwoty świadczenia. Kwota zasiłku celowego każdorazowo pozostaje w gestii uznania organu pomocy społecznej, który przyznając stronie kwotę 50 zł nie naruszył ogólnych zasad i celów pomocy społecznej. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. Sąd przyznał adwokat A. Z. wynagrodzenie w zakresie poniesionych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.