II SA/Rz 820/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.800.397.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 marca 2022 r. nr ŚR.8252.52.2022.GR; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz skarżącej J. T. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi J. T. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (organ odwoławczy) z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.800.397.2022 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. W dniu 23 sierpnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem P. T., który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2021 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta, w następstwie złożonego przez skarżącą odwołania, została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. nr SKO.405.ŚR.2404.1235.2021. Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 3 pkt 11 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1a, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) – odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. po czym wskazał, że z przeprowadzonego przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 14 września 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego i złożonego do wniosku oświadczenia przez skarżącą wynika, że sprawuje ona całodobową opiekę nad niepełnosprawnym synem, który ma zabezpieczone wszystkie niezbędne potrzeby życiowe i odpowiednie warunki bytowe. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Szczecinie z dnia 22 lutego 2022 r. wynika, że skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci męża. Organ I instancji stwierdził, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej prawo do renty. Skarżąca w dniu 8 marca 2022 r. złożyła oświadczenie, że podtrzymuje wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i w związku z brakiem zbiegu świadczeń nie będzie występowała o zawieszenie prawa do renty. Organ I instancji podał, że odmawia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa, w niniejszej sprawie na podstawie u.ś.r. i nie może według własnego uznania interpretować przepisów, a także nie może kierować się wyrokami sądowymi, które wydawane są w indywidualnych sprawach. Faktem niezaprzeczalnym jest, że skarżąca opiekuje się w sposób właściwy synem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże według przepisów obowiązujących świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez nią renty rodzinnej, stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.800.397.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania zostały określone w u.ś.r. W świetle postanowień art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury do renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wyżej opisane warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że muszą być spełnione łącznie. W konsekwencji niespełnienie którejkolwiek z nich skutkuje brakiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak natomiast wynika z akt sprawy - skarżąca posiada prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci męża. W ocenie organu odwoławczego osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, ma przyznane prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Natomiast skarżąca złożyła oświadczenie (pismo z dnia 8 marca 2022 r.), że nie będzie składała wniosku o zawieszenie prawa do renty. Ponieważ skarżąca otrzymała możliwość wyboru świadczenia bardziej dla niej korzystnego i z możliwości tej jednak nie skorzystała, zdaniem organu nie zachodzą przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynika, iż musiałaby pobierać rentę rodzinną w zbiegu ze świadczeniem emerytalno-rentowym, aby istniała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z informacji z ZUS, która wpłynęła do organu w toku postępowania administracyjnego, skarżąca pobiera rentę rodzinną, która nie jest w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Organy obu instancji błędnie więc zastosowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i niezasadnie odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie przez nią renty rodzinnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jako oczywiście uzasadniona podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z oczywistym naruszeniem prawa przez rażąco błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie przesłanki negatywnej nabycia świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania przez osobę sprawującą opiekę prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Kontrolowane decyzje zostały wydane na granicy wady rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., która stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. W przedmiotowej sprawie organy pierwszej i drugiej instancji w sposób oczywisty zignorowały treść pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie z dnia 22 lutego 2022 r. W piśmie tym organ rentowy wskazał, że skarżąca jako osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu, jednak prawo to przysługuje "bez zbiegu świadczeń". Organ rentowy wyjaśnił w ten sposób wątpliwości organu pierwszej instancji, który pismem z dnia 31 stycznia 2022 r. zwrócił się o podanie informacji w sprawie ustalenia względem skarżącej prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka "przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego". Oznacza to, że organy pierwszej i drugiej instancji były świadome treści podlegającej zastosowaniu regulacji z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a pomimo otrzymania od organu rentowego wiążącej informacji co do braku zbiegu prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka i innego świadczenia emerytalno-rentowego odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyraźnie i bezpośrednio już na gruncie wykładni językowej wynika, że zakres jego zastosowania jest ograniczony jedynie do sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka w związku ze zbiegiem prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego oraz przyznaniem renty rodzinnej jako świadczenia wyższego lub wybranego, zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (u.e.r.). Oznacza to, że jedynie w przypadkach ustalenia osobie sprawującej opiekę prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka jako świadczenia wyższego lub wybranego w sytuacji zbiegu z innym świadczeniem emerytalnym lub rentowym (a więc posiadania już w momencie śmierci małżonka przez wdowę lub wdowca własnego świadczenia emerytalno-rentowego) zostaje spełniona określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. negatywna przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanka ta nie ma natomiast zastosowania, jeżeli ustalenie prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka nastąpiło bez zbiegu z innym (własnym) świadczeniem emerytalnym lub rentowym osoby uprawnionej. W takiej sytuacji posiadanie przez osobę sprawującą opiekę prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z pozostałymi wymogami przewidzianymi w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jednoznaczne rezultaty wykładni językowej potwierdza również wykładnia systemowa i celowościowa. Przede wszystkim w art. 3 pkt 5) u.ś.r. definiującym legalnie pojęcie emerytur i rent nie wymieniono pojęcia renty rodzinnej, co oznacza, że ustawodawca nie uznaje tego rodzaju świadczenia za rodzaj świadczenia emerytalnego lub rentowego, które co do zasady wyłącza możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2022 r., IV SA/Wr 669/21, LEX nr 3371102, oraz cytowane tam orzecznictwo). Renta rodzinna jest więc uznawana za świadczenie emerytalno-rentowe na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 4 pkt 10 u.e.r. uznaje rentę rodzinną za "rentę"), jednak w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 5 oraz 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) brak jest podstaw do tego rodzaju kategoryzacji. Ponadto wyniki wykładni językowej potwierdzają ujawnione w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej cele zmiany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wprowadzonej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212). W rządowym projekcie ww. ustawy zmieniającej (druk nr 3897, Sejm VI kadencji) stwierdzono, że pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, która ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (emerytury albo renty), jest podyktowane dążeniem do ujednolicenia sytuacji prawnej osób pobierających rentę rodzinną (jako świadczenie wyższe lub wybrane) i posiadających ustalone prawo do emerytury lub renty oraz osób posiadających ustalone prawo do emerytury lub renty oraz pobierających tego rodzaju świadczenie ("Obecnie osoby pobierające rentę rodziną, przyznawaną w myśl art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl powyższego przepisu osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną ze świadczenia pielęgnacyjnego może korzystać. Wprowadzenie powyższej zmiany ujednolici sytuację prawną tych osób."). Powyższa nowelizacja nie dotyczyła zatem sytuacji prawnej sprawujących opiekę osób, które mają ustalone prawo do renty rodzinnej jako świadczenia niepozostającego w zbiegu z emeryturą lub rentą własną wdowca lub wdowy. W takim wypadku przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie ma więc zastosowania. Mając na względzie podniesione wyżej argumenty, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł w punkcie pierwszym wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie w punkcie drugim orzeczenia od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 złotych.