II SA/Rz 824/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. i B. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym wspólnie na obowiązującym osoby fizyczne formularzu PPF, skarżący J. K. i B. K. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako główne źródło swojego utrzymania wskazali w nim wynagrodzenie za pracę B. K. w wysokości 1750 zł brutto (J. K., posiadająca status rolnika, nie wykazała żadnych dochodów). Środki te służą im prowadzeniu gospodarstwa rolnego, znaczna ich część przeznaczana jest także na zakup leków i opłaty za media (woda, odpady, telewizor, prąd) oraz opał. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 62 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,47 ha. Wg złożonego przez skarżących w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, ponoszone przez nich wydatki obejmują: zakup żywności – 500 zł, opłaty za: energię elektryczną – 137 zł /2 m-ce, gaz – 40 zł /m-c, wodę – 60 zł /2 m-ce, odpady – 44 zł /2 m-ce, wydatki na leczenie – 50 do 100 zł /m-c, dojazdy skarżącego do pracy samochodem – 350 zł /m-c, zakup opału – 3200 zł /rok. Ponadto z wynagrodzenia za pracę B. K. w wysokości 1413 zł netto opłacana jest praca na gospodarstwie oraz składki KRUS za J. K. – ok. 400 zł /3 m-ce. Dopłaty do produkcji rolnej wyniosły 750 zł, wpis od skargi w kwocie 100 zł został opłacony dzięki pożyczce uzyskanej od mieszkającego oddzielnie syna. Jedynym posiadanym przez nich pojazdem jest samochód osobowy Ford Escort (rok prod. 1996), którego koszty utrzymania (oprócz wydatków na dojazd skarżącego do pracy) wynoszą ok. 600 zł /rok. Jako załączniki zostały dołączone kserokopie faktur za zakup leków z dnia 12 i 13 maja 2015 r. na kwotę odpowiednio 52 i 49 zł oraz z 16 czerwca 2015 r. na kwotę 120 zł /potwierdza to ponoszenie wydatków na ten cel w górnej wskazywanej kwocie/, formularza wpłaty składek w KRUS za III kwartał 2015 r. – 390 zł, zaświadczenia o wysokości zarobków B. K., zaświadczeń lekarskich dot. stanu zdrowia skarżących oraz wyciągów z posiadanych przez J. i B. K. rachunków bankowych (z saldem na 27 lipca 2015 r. odpowiednio 24 i 3 zł). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ J. K. mimo wezwania do usunięcia braku formalnego formularza PPF złożonego wraz z mężem B. K. nie dokonała tej czynności, tj. nie podpisała go, zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. wniosek w stosunku do jej osoby pozostawiono bez rozpoznania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy wnioskowane przez B. K. (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata) dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej warunkowane jest wykazaniem braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, przyznanie prawa pomocy w takim zakresie ma charakter zupełnie wyjątkowy i powinno być stosowane jedynie wobec wnioskodawców dotkniętych ubóstwem (jak osoby bezdomne, bezrobotne bez prawa do zasiłku, całkowicie pozbawione środków do życia) - których to kryteriów skarżący przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i stałym źródle dochodów nie spełnia, to dodatkowo przesłanki tej w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości nie potwierdza opłacenie przez niego wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Bez znaczenia pozostaje przy tym źródło pochodzenia tych środków (od syna), skoro istotą pożyczki jest jej zwrotny charakter. W tej sytuacji wniosek skarżącego może podlegać rozpoznaniu wyłącznie pod względem spełnienia przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy (zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego), co związane jest z wykazaniem braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 P.p.s.a. Dokonana w tym kontekście ocena wniosku B. K. wskazuje na jego częściową zasadność. Wyszczególnione przez niego wydatki związane z wyżywieniem, utrzymaniem domu i leczeniem oraz dojazdami do pracy należy zakwalifikować jako niezbędne i wyczerpujące praktycznie w całości uzyskiwane przez niego dochody, których znaczące ograniczenie w krótkim okresie czasu nie jest możliwe. Nakazuje to udzielenie mu stosownego wsparcia ze strony Skarbu Państwa, a decydując o jego zakresie za uzasadnione uznano przyznanie mu zwolnienia od całości związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych, co jednak nie obejmuje kosztów już opłaconych (wpisu od skargi). Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Abstrahując od rodzaju deklarowanych przez niego wydatków, które same w sobie nie budzą wątpliwości, ich rozliczenie w ujęciu miesięcznym wskazuje na ich nadwyżkę względem dochodów, tj. 1649 zł względem kwoty 1475 zł (po stronie wydatków uwzględniono wynikającą z rachunku bankowego spłatę rat kredytu – 93 zł /m-c, zaś po stronie dochodów dopłaty rolnicze). Różnica tych kwot, wynosząca prawie 200 zł, ulega dalszemu i zapewne istotnemu zwiększeniu, jeżeli uwzględnić nieoznaczone kwotowo a sygnalizowane w uzasadnieniu wniosku PPF opłaty za telewizor oraz wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Taka sytuacja z obiektywnego punktu widzenia jest niemożliwa, a skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywana jest brakująca różnica. W tych okolicznościach udzielone przez niego informacje nie jawią się jako w pełni wiarygodne, a tym samym, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie mogą być interpretowane na jego korzyść i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia w całości uwzględniającego zgłoszony wniosek. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania, w tym względem innych osób, które ubiegając się o nie, w sposób wyczerpujący i rzetelny opisują swoją sytuację materialną. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. I FZ 221/11). Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10), w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W tej sytuacji należałoby wprawdzie uznać, że B. K. nie wykazał spełnienia żadnej z ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy (a więc także w odniesieniu do kosztów sądowych), niemniej jak wskazano powyżej, rodzaj ponoszonych przez niego wydatków, jako bezpośrednio związanych z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych powoduje, że poniesienie przez niego całości kosztów postępowania nie mogłoby się odbyć bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i żony. Odmowa ustanowienia adwokata w żaden sposób nie ogranicza ponadto jego prawa do rozpoznania skargi przez Sąd, gdyż obowiązujące przepisy nie przewidują konieczności działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia), a Sąd z urzędu bierze pod uwagę uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z podanych przyczyn, wobec braku wykazania przez wnioskodawcę przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem całości wniosku, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.