II SA/Rz 840/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. B., E. S., J. B. i S. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M.B., S.P., E.S. i J.B. – reprezentowanych przez adwokata T.P., utrzymał w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] odmawiającą zwrotu części wywłaszczonej działki nr 374/1 o pow. około 0,0003 ha w S., która weszła w skład działki oznaczonej obecnie nr 135/102 o pow. 0,0020 ha w S., obręb [...], zabudowanej garażem, stanowiącej własność Gminy Miasta S., w użytkowaniu wieczystym A. i E. P., na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, objętej Kw [...]. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm./ - zwaną dalej u.g.n. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że M. B., S.P., E.S. i J.B. – zastępowani przez adwokata T.P. wystąpili z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej poprzednio jako działka nr 374/1 o pow. 0,9455 ha. W wyniku rozpatrzenia wniosku Starosta S. decyzja z dnia [...] października 2010r., nr [...] odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, a to części działek nr: 135/102, 135/103, 135/104, 135/105, 135/106, 135/107, 135/108, 135/109, 135/110 i 135/129 położonych w obrębie ewidencyjnym W. – powstałych m.in. z działki o nr 374/1. Powyższa decyzja została decyzją Wojewody P. z dnia [...] lutego 2011r., nr [...] uchylona, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2011r. nr [...] Starosta S. odmówił zwrotu części wywłaszczonej działki nr 374/1 o pow. około 0,0003 ha w S., która weszła w skład działki oznaczonej obecnie nr 135/102 o pow. 0,0020 ha w S., obręb W., zabudowanej garażem, stanowiącej własność Gminy Miasta S., w użytkowaniu wieczystym A.i E.P., na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, objętej Kw [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Naczelnika Miasta S. z dnia [...] lutego 1975 r., znak: [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr 374/1 o pow. 0,9455 ha, stanowiącej współwłasność K.B. i M.B., z przeznaczeniem pod budowę Zasadniczej Szkoły Budowlanej w S. Plan realizacyjny nie obejmował całej działki nr 374/1, pozostawała poza nim skarpa rowu, biegnąca wzdłuż północnej granicy wywłaszczonej działki, o szerokości 2m. Mimo, że skarpa objęta została decyzją wywłaszczeniową, to pozostawała poza celem wywłaszczenia określonym w decyzji. Zwrot wywłaszczonych nieruchomości możliwy jest wyłącznie w sytuacji, gdy okaże się, że wywłaszczona nieruchomość stanie się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Nabycie części przedmiotowej nieruchomość (skarpy rowu) przez Skarb Państwa nie wymagało określenia celu wywłaszczenia , gdyż przesłanki nabycia sprowadzały się do oceny czy pozostała część nieruchomość będzie nadawała się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Zwrot takiej nieruchomości jest możliwy, gdy zwrotowi podlegając również działki nabyte na cele wywłaszczenia. Starosta dodał, że sprawa zwrotu pozostałych części działki nr 374/1 prowadzona jest w odrębnych postępowaniach. Powyższą decyzję zakwestionowali w odwołaniu M.B., S.P., E.S. i J.B. – zastępowani przez adwokata T.P. i wnieśli o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazali, że objęta wnioskiem nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nadto w większej części była ona i jest wykorzystania wbrew warunkom decyzji wywłaszczeniowej. Podkreślili, że północna część działki zagospodarowana została pod budowę garaży na samochody osobowe, a znaczna część gruntu do chwili obecnej stanowi tereny zielone. Istniejące korty tenisowe, bieżnia, nie są wykorzystywane przez szkołę, a istniejące budynki, rzekomo wzniesione z przeznaczeniem na warsztaty szkolne, nie noszą śladów korzystania, wręcz zagrażają bezpieczeństwu przechodzących osób. Część wnioskowanej działki została przekazana do używania Gminnemu Domowi Dziecka, bez informowania wnioskodawców. W dalszej części wskazano, że art. 136 ust. 1 u.g.n. nakłada kategoryczny zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Możliwość wykorzystania jej na inny cel uzależniony jest od zgody poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, która przejawia się brakiem wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organ winien zatem zawiadomić o zamiarze wykorzystania nieruchomości na inny cel, zgodnie z art. 136 ust. 2 u.g.n. Zdaniem odwołujących dokonanie obrotu nieruchomością, do której prawo zostało zastrzeżone w ustawie jej byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercom, bez ich zgody, jest działaniem niezgodnym z prawem, naruszającym chronione prawem interesy wywłaszczonego. Wojewoda wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty S. z dnia [...] lipca 2011 r. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na ustalenia dokonane przez organ I instancji wskazał na uregulowania zawarte w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. Podał, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia . Skoro cel wywłaszczenia został zrealizowany przed upływem terminów określonych w art. 137 ust.1 ustawy nie wystąpiły przesłanki zwrotu nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału nie wynika aby części nieruchomości mimo, ze objęta była decyzja wywłaszczeniową pozostawał poza celem wywłaszczenia . Nie wynika to również z treści decyzji wywłaszczeniowej Podstaw oceny zbędności na cel wywłaszczenia jest wyłącznie okoliczność faktyczna zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej Zbędności nie można wyprowadzać ze zdarzeń przyszłych. które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyli M.B., S.P., E.S. i J.B. – zastępowani przez adwokata T.P. i wnieśli o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucili naruszenie art. 136 ust. 3 i ust. 4 oraz art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię i błędne zastosowanie, a w konsekwencji podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a także naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 oraz art. 105 i art. 107 § 3 k.p.a. Podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu raz jeszcze skarżący wskazali na fakt, że przedmiotowa nieruchomość stał się zbędna dla celu dla jakiego został wywłaszczona, a ponadto w większej swojej części wykorzystywana była i jest wbrew warunkom decyzji wywłaszczeniowej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i również powołał się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, regulujące w dziale III rozdziale 6 zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 tej ustawy poprzedni właścicieli lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Legalną definicję pojęcia "nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia" zawiera art. 137 ust. 1 ustawy. Za taką, stosownie do jego treści należy uznać nieruchomość w odniesieniu do której, pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W przypadku, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część, stosownie do treści art. 137 ust. 2 ustawy. Będąca przedmiotem sprawy działka wchodziła w skład nieruchomości wywłaszczonej pod budowę Zasadniczej Szkoły Budowlanej w S. Oceniając realizację celu wywłaszczenia, jakim jest budowa szkoły należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków szkolnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych, rekreacyjnych, sportowych tj. boiska, bieżnie, tereny zielone, alejki, parking, warsztaty szkolne, sale gimnastyczne, tereny rekreacji ruchowej – składających się na infrastrukturę szkolną (patrz. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2012r., sygn. akt I OSK 215/1, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Tak dokonana ocena prowadzi do wniosku, że na spornej działce, oznaczonej, obecnie nr 135/102, gdzie znajdowały się tereny zieleni, zrealizowany został cel wywłaszczenia rozumiany jako budowa infrastruktury szkolnej. Ustalenia te Sąd w całości uznaje za prawidłowe. Podobnie za prawidłowe uznać należy ustalenie, że realizacja tego celu nastąpiła przed upływem terminów określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stanowisko to potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, w wyniku uchwalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego, zatwierdzonego uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. działkę nr 135/102 zajęto pod garaże. Zmiana powyższa nie ma wpływu na ocenę przesłanki zbędności nieruchomości dla celów wywłaszczenia, o jakiej mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zmiana sposobu zagospodarowania terenu nastąpiła bowiem już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia. "Na podstawie przepisu art. 137 ugn. należy przyjąć, iż jeżeli cel nabycia (wywłaszczenia) nieruchomości został zrealizowany, to nie istnieje możliwość jej zwrotu, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia." (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2006 r. I OSK 801/2005 Lex Polonica nr 2589205). Powyższe rozważanie prowadzą do konkluzji, że nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z tego też względu Sąd nie mógł uwzględnić zarzutów skargi. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że całość terenu określonego w decyzji wywłaszczeniowej wraz z pasem gruntu stanowiącym skarpę rowu objęta została celem wywłaszczenia. Skarpa rowu stanowi bowiem naturalne ukształtowanie terenu i jest integralną częścią nieruchomości. Słusznie organ II instancji zakwestionował odmienny pogląd organu I instancji wyrażony w tej kwestii oraz stwierdzenie, że mimo braku stosownych dokumentów, przyjąć należy z dużym prawdopodobieństwem, że ta część nieruchomości wywłaszczona została na wniosek właściciela jako nie nadająca się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do dokonania takich ustaleń. Niezależnie od powyższego, mając na uwadze szeroko pojętą zasadę ostrożności procesowej Sąd postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012r. zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt II SA/Rz 193/12, toczącej się w przedmiocie zwrotu nieruchomości "głównej", tj. oznaczonej nr 136/4. Wyrok oddalający skargę na decyzje odmawiającą zwrotu tej nieruchomości uprawomocnił się w dniu 3 sierpnia 2012r., tym samym Sąd prawomocnie przesądził o braku podstaw do jej zwrotu. Nawet więc przy przyjęciu, że objęta niniejszym postępowaniem nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek właściciela jako nie nadająca się do dotychczasowego wykorzystania, wyłączona została możliwość zwrotu nieruchomości objętej postępowaniem w niniejszej sprawie. Nieruchomość bowiem wywłaszczona na wniosek właścicieli podlega zwrotowi jedynie w sytuacji kiedy zwrotowi podlega nieruchomości "główna". Z tych względów na zasadzie przepisów art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić