II SA/Rz 842/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki - postanawia - zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w ½ części, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2011 r. (data wpływu do Sądu), złożonym na urzędowym formularzu PPF, M. G. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 842/10, wydanym przez referendarza sądowego zwolniono wnioskodawczynię od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części (pkt I postanowienia), a w pozostałym zakresie odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych (pkt II). Na powyższe postanowienie, w zakreślonym terminie M. G. – zastępowana przez pełnomocnika adwokata K. W. złożyła sprzeciw. W uzasadnieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, ze skarżąca tylko częściowo spełnia przesłanki do zwolnienia jej od kosztów procesu w całości. Wnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości. W dalszej części podniosła, że wykazała, że nie jest w stanie ponieść opłat i kosztów sądowych w najmniejszym nawet zakresie. Osiągany dochód pozwala podtrzymać jedynie funkcje biologiczne organizmu i ledwo wystarcza na opłacenie rachunków i zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Okoliczność, że strona ustanowiła adwokata z wyboru "nie może stanowić okoliczności, która przeczy złożonemu przez stronę oświadczeniu na wniosku PPF." Z uwagi na niewystarczające dane i zawarte w oświadczeniach rozbieżności, zarządzeniem z dnia 16 marca 2011 r. M. G. została wezwana do udzielenia dodatkowych informacji w przedmiocie sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych przez nią dochodów. W odpowiedzi wnioskodawczyni wyjaśniła, że jej mąż nadal pozostaje osobą bezrobotną i z tego tytułu pobiera zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości 520 zł/m-c. Wskazała, że nie korzysta z pomocy społecznej, posiada samochód Marki Ford Galaxy, rok prod. 1998. Nie posiada jakichkolwiek rachunków bakowych, a od 2005 r. spłaca kredyt remontowy w wysokości 30 tys. złotych. Aktualnie rata kredytu oscyluje w granicach 300 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że wniosek M. G. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w ½ części. Na podstawie uzasadnienia wniosku oraz oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ustalono, że M. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i rodzicami, zamieszkując domu o pow. 85 m². Posiada działkę rolną o pow. 5 a oraz kiosk. Na dochód rodziny, w skali miesiąca, składa się osiągany z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej (sklep) dochód w wysokości ok. 1 tys. zł., świadczenia emerytalno – rentowe rodziców w kwotach ok. 500 i 700 zł oraz pobierany przez męża wnioskodawczyni zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości 520 zł. Z podanych przez skarżącą danych i dołączonych kserokopii dowodów wpłaty wynika, że spłaca ona kredyt, którego obecnie rata wynosi ok. 300 zł./m-c. Wskazała, że z uwagi na astmę pozostaje w stałym leczeniu, natomiast jej rodzice leczą się na cukrzycę. jest właścicielką samochodu marki Ford Galaxy, rok prod. 1998. Koszty eksploatacji domu wynoszą średnio 500 zł/m-c. Wnioskodawczyni, wyjaśniła również, że środki na pokrycie ustanowionego z wyboru adwokata, w wysokości 300 zł + VAT, pożyczyła w październiku ubiegłego roku. W ocenie Sądu M. G. w sposób wystarczający uwiarygodniła, iż nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Dlatego też biorąc pod uwagę powyższe, Sąd postanowił zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w ½ części Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby nie mogła ona partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazała sama wnioskodawczyni łączny dochód jej i jej męża oraz rodziców to kwota 2 720 zł/mc, choć nie jest to kwota wygórowana to jednak w ocenie Sądu pozwala ona skarżącej na partycypowanie w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Również posiadanie majątku nieruchomego tj. domu o pow. 85 m², nieruchomości rolnej o pow. 5 a, a także dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej zdaniem Sądu wyklucza możliwości stwierdzenia, że M. G. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że podstawowe potrzeby wnioskodawczyni takie jak: potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania, są (jak sama wykazała), na bieżąco zaspokajane. Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Wnioskodawczyni nie jest osobą ubogą oraz nieporadną i jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Niewątpliwie mimo trudności finansowych skarżąca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów (dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, zasiłek dla bezrobotnych pobierany przez męża oraz świadczenie emerytalno – rentowe rodziców). Podkreślenia wymaga także, że wnioskodawczyni ustanowiła do prowadzenia sprawy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Fakt wygospodarowania środków na wynagrodzenia dla adwokata, przeczy twierdzeniu wnioskodawczyni, że osiągany dochód ledwo wystarcza na opłacenie rachunków i zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb rodziny oraz że jest to kwota "która pozwala podtrzymać jedynie funkcje biologiczne organizmu". Wprawdzie dochód osiągany przez rodzinę M. G. jest niski to jednak sytuacja skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest na tyle zła, aby wnioskodawczyni nie mogła partycypować w kosztach postępowania. W ocenie Sądu, przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w ½ części, będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł – przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia wyniesie on 250 zł. Natomiast w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) - art. 200 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.