II SA/Rz 848/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 3/4 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. A. P. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, jest osobą samotną, utrzymującą się z emerytury w wysokości 1538 zł. brutto /1288 zł. netto. Ponoszone przez nią w skali miesiąca wydatki obejmują opłatę za mieszkanie – 270 zł., ogrzewanie – 100 zł., energię elektryczną – 80 zł., gaz – 90 zł., wywóz nieczystości – 40 zł., telefon – 70 zł. i zakup lekarstw – 110 zł. Oprócz mieszkania jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 2,05 ha (w tym 1,05 ha stanowi grunt zakrzewiony). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – określanej dalej jako P.p.s.a. Stosownie do powyższego, przyznanie prawa pomocy podyktowane jest przede wszystkim oceną możliwości finansowych osoby wnioskującej, dokonywanej z uwzględnieniem sytuacji majątkowej jej oraz innych osób, pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (jeżeli takie są). W tym kontekście, mimo braku bezpośredniego wskazania przez skarżącą potrzeb życiowych których zaspokojenie mogłoby być w jej przypadku zagrożone w związku z wymogiem opłacenia kosztów sądowych, uznano, że złożony przez nią wniosek zasługuje na uwzględnienie w znaczącej części. Wynika to przede wszystkim z odniesienia osiąganych przez nią dochodów i związanych z utrzymaniem wydatków do kosztów sądowych, których płatność już jest wymagalna (wpis od skargi) i do tych, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji (w niniejszej sprawie obydwie opłaty w wysokości po 100 zł.). Jedynym źródłem dochodów skarżącej jest pobierana przez nią emerytura w wysokości 1288 zł. Jej wydatkom wyszczególnionym we wniosku PPF, związanym z utrzymaniem mieszkania i leczeniem co do zasady należy przypisać miano niezbędnych, a przez to niosących ograniczone możliwości poczynienia w nich dodatkowych oszczędności. Po ich odliczeniu od dochodu, na zakup żywności i inne doraźne wydatki pozostaje skarżącej kwota ok. 530 zł. Wg dokonanej oceny, w tej sytuacji, wobec braku posiadania przez nią jakichkolwiek oszczędności czy składników majątkowych przynoszących dodatkowe dochody, przy wykazanych obciążeniach finansowych związanych z bieżącym utrzymaniem, nawet jednorazowe opłacenie w/w kosztów sądowych w pełnej ich wysokości mogłoby skutkować zagrożeniem dla podstaw jej egzystencji, stanowiąc nadmierny ciężar finansowy. Z drugiej zaś strony, posiadanie w pełni zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych i stałych dochodów, przy braku innych osób na swoim utrzymaniu, nie wyłącza całkowicie względem skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04, obowiązek ten generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, który to warunek skarżąca spełnia. Wedle innego z postanowień tego Sądu, tj. z dnia 25 stycznia 2012 r. II FZ 797/11, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W przypadku wnioskodawczyni należy także uwzględnić posiadanie nieruchomości rolnej, mogącej stanowić bezpośrednio lub pośrednio źródło pewnych korzyści finansowych lub w naturze (bez znaczenia pozostaje przy tym, czy jest ona przez osobę wnioskującą rzeczywiście wykorzystywana, liczy się sam fakt jej posiadania i możliwość uzyskania z niej potencjalnych korzyści). Ustalając akceptowalny dla skarżącej poziom kosztów sądowych w których może partycypować bez powodowania uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania, za zasadne uznano zwolnienie jej od nich w 3/4 części; w przypadku wpisu od skargi do uiszczenia pozostanie zatem kwota 50 zł., odnośnie opłaty kancelaryjnej i wpisu od skargi kasacyjnej byłoby to po 25 zł. Względem opisanej sytuacji skarżącej nie są to kwoty wysokie, których rozłożone w czasie jednorazowe opłacenie przekraczałoby jej możliwości finansowe, powodując uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (należy przez niego rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Odnosząc to do w/w przesłanki przyznawania prawa pomocy w zakresie częściowym należy także wyraźnie podkreślić, że osoba zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych (kosztów postępowania) w celu wygospodarowania niezbędnych środków ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum wszystkie swoje wydatki przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (tj. na zakup żywności, leczenie, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania), zaś z pozostałych nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego – zrezygnować. Dlatego też uwzględnienie wniosku skarżącej w większej części niż przyznane zwolnienie wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) poddane jest szczególnym rygorom. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej przez nią skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.