II SA/Rz 862/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. A. N. po wniesieniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnienia wniosku wskazał, że jego dochód "z tytułu zatrudnienia i posiadania Firmy A. Sp. z o.o. wynosi zero złotych". Wg zawartego we wniosku oświadczenia prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami oraz 33-letnim bratem, niemniej jednak "na podstawie odrębnych ustaw" nie jest upoważniony do udzielania informacji nt. posiadanego przez nich majątku i dochodów. Ponieważ powyższe dane nie pozwoliły dokonać oceny rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, celem ich wyjaśnienia został on wezwany do: 1. Wskazania majątku posiadanego przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące oraz uzyskiwanych przez nie dochodów, 2. Wskazania przedmiotu działalności Sp. z o.o. "A." oraz źródeł pokrycia wydatków związanych z utrzymaniem siebie i bieżącą działalnością Spółki, 3. Wskazania posiadanych przez siebie i Sp. z o.o. "A." pojazdów mechanicznych, 4. Wskazania, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, 5. Przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych swoich i Spółki za okres od 1 września 2010 r. do dnia wykonania wezwania, 6. Przedłożenia kserokopii swojego zeznania podatkowego za rok 2009 lub stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie wydanego przez właściwy urząd skarbowy. Skierowane do niego w powyższym zakresie wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pomimo dwukrotnego awizowania nie zostało odebrane; na przekazanym do Sądu zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje adnotacja doręczyciela "adresat nieobecny". Z uwagi jednak na regulację art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., wywołuje to względem wnioskodawcy zastępczy skutek doręczenia z upływem ostatniego dnia okresu, kiedy odbiór pisma w placówce pocztowej był możliwy; ponieważ w niniejszej sprawie był to 28 października 2008 r., termin do wykonania przez skarżącego wezwania zakończył swój bieg 4 listopada 2010 r. Mimo upływu tego terminu, wezwanie nie zostało przez skarżącego wykonane. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy ciąży na osobie wnioskującej, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Nawiązując do wyjaśnień skarżącego zawartych w formularzu PPF należy wyraźnie podkreślić, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy pod uwagę brana jest sytuacja majątkowa i możliwości finansowe wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie tylko jego samego (informację o tym zawarto także w wezwaniu). Z tej przyczyny argumentu przemawiającego za uznaniem zasadności wniosku nie może stanowić okoliczność powoływania się przez niego na brak upoważnienia do udzielenia informacji nt. majątku i dochodów osób wspólnie z nim gospodarujących, bez względu na to, czy jest to wywodzone z zakazu udzielonego przez te osoby, czy jak w niniejszym przypadku z braku upoważnienia "na podstawie odrębnych ustaw". Jakiekolwiek ograniczenia w tym względzie z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy nie mają zastosowania, gdyż generalną zasadą wynikającą z art. 199 P.p.s.a jest obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Brak wykazania przez skarżącego we wniosku PPF jakichkolwiek dochodów i składników majątkowych w żaden sposób nie potwierdzał spełnienia przez niego przytoczonej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Celem ustalenia jego możliwości płatniczych wezwano go do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia i przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych. Wykonanie tego wezwania przez A. N. pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić jego wniosek i w przypadku stwierdzenia jego zasadności, zwolnić go od kosztów sądowych (w całości, lub w części). Brak jakiejkolwiek odpowiedzi z jego strony skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia nie ma on zamiaru ujawnienia prawdziwej sytuacji materialnej i finansowej swojej oraz członków rodziny. Sugeruje to również, że informacja o braku jakiejkolwiek dochodowości prowadzonej przez niego Firmy została powołana tylko w celu uwiarygodnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie odzwierciedla stanu faktycznego. "Deklarowanie przez skarżącego, że nie uzyskuje żadnych dochodów (względnie, że uzyskuje je w minimalnej wysokości) nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że pokrycie pełnych kosztów procesu grozi uszczerbkiem koniecznego utrzymania dla niego lub jego rodziny, skoro pozostaje on we wspólnocie domowej z osobami uzyskującymi stałe dochody w wysokości pozwalającej na zaspokojenie wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem" - takie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2009 r. sygn. akt II FZ 119/09. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy musiał się więc liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09 "to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane". Niewywiązanie się więc przez A. N. z ciążącego na nim ustawowego obowiązku wykazania przesłanki do przyznania prawa pomocy wyłącza możliwość pozytywnego rozpoznania złożonego przez niego wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.