II SA/Rz 862/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 862/10 U Z A S A D N I E N I E A. N. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF - zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. Ponieważ wskazane przez skarżącego dane nie pozwoliły dokonać oceny jego rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych, celem ich wyjaśnienia został on wezwany do: 1. wskazania majątku posiadanego przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące oraz uzyskiwanych przez nie dochodów, 2. wskazania przedmiotu działalności "A." Sp. z o.o. oraz źródeł pokrycia wydatków związanych z utrzymaniem siebie i bieżącą działalnością Spółki, 3. wskazania posiadanych przez siebie i "A." Sp. z o. o. pojazdów mechanicznych, 4. wskazania, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, 5. przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych swoich i Spółki za okres od 1 września 2010 r. do dnia wykonania wezwania, 6. przedłożenia kserokopii swojego zeznania podatkowego za rok 2009 lub stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie wydanego przez właściwy urząd skarbowy. Skierowane do niego w powyższym zakresie wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pomimo dwukrotnego awizowania nie zostało odebrane; na przekazanym do Sądu zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje adnotacja doręczyciela "adresat nieobecny" (k. 15-16 akt sądowych). Ponieważ przesyłka zawierająca wezwanie nie została odebrana przez skarżącego - z uwagi na jego nieobecność w miejscu zamieszkania, została ona awizowana i złożona w dniu 13 października 2010 r. we właściwej placówce pocztowej UP H. Z adnotacji urzędu pocztowego wynika, że ponowne awizowanie nastąpiło w dniu 21 października 2010 r. Przesyłka zawierająca wyżej opisane wezwanie Sądu, nie została podjęta przez skarżącego w terminie 14 dniowym, liczonym od dnia pierwszego zawiadomienia, co jednak wywołuje zastępczy skutek doręczenia z upływem ostatniego dnia tego okresu tj. 27 października 2010 r. - zgodnie z art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej jako P.p.s.a.). W związku z powyższym termin do wykonania przez skarżącego wezwania minął z dniem 3 listopada 2010 r. Mimo upływu tego terminu, wezwanie nie zostało przez skarżącego wykonane. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 862/10, wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Od tego postanowienia w dniu 3 stycznia 2011 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) skarżący wniósł sprzeciw domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego zawartym w postanowieniu objętym sprzeciwem. Wskazał, że sprzeciw jest zasadny. Przy czym nie złożył żadnych wyjaśnień, o które był wzywany jak zostało to powyżej opisane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący we wniosku wskazał, że jego dochód "z tytułu zatrudnienia i posiadania Firmy A. Sp. z o.o. wynosi zero złotych". Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami oraz 33-letnim bratem, niemniej jednak "na podstawie odrębnych ustaw" nie jest upoważniony do udzielania informacji na temat posiadanego przez nich majątku i dochodów. Wypada zauważyć, że to czy jakiś składnik majątkowy nadaje się do spieniężenia ocenia Sąd, przy rozpoznawaniu wniosku, a nie samodzielnie strona. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, tak w całości jak i w części, gdyż wskazane przez stronę skarżącą informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie częściowego prawa pomocy tj. braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania. Zwrócić należy uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy on również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. W niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego o braku dochodów trudno uznać za odpowiadające rzeczywistości, biorąc pod uwagę fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. W tym miejscu podnieść należy, że jeżeli sytuacja skarżącego i jego rodziny jest na tyle zła, że nie są oni pokryć nawet niezbędnych kosztów utrzymania, to skarżący winien skorzystać z pomocy społecznej, jak też zarejestrować się jako osoba bezrobotna, czyli aktywnie poszukująca pracy. Zarówno we wniosku jak i w sprzeciwie skarżący nie wykazał, aby z takiej pomocy korzystał. W związku z tym istniały uzasadnione wątpliwości, czy przedstawiony w treści wniosku dramatyczny opis warunków życiowych skarżącego i jego rodziny, pokrywa się z rzeczywistością. Za odmową wiarygodności będą przemawiać względy doświadczenia życiowego, które nakazują przyjąć, że w sytuacji braku niezbędnych środków do życia, a także możliwości otrzymania pomocy ze strony najbliższej rodziny, obywatel zwraca się o pomoc do instytucji publicznej (postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 331/04, Lex Polonica nr 420615 oraz postanowienie NSA z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08, niepubl.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, gdyż istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący mimo wezwania Sądu odnośnie uzupełnienia danych dotyczących sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych nie udzielił odpowiedzi w tym zakresie, nadto nie udzielił żądanych informacji w sprzeciwie. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia niezbędnych przesłanek. Złożony zaś wniosek jako zbyt ogólnikowy nie dowodzi wbrew twierdzeniom skarżącego - podstaw do jego uwzględnienia. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy w postanowieniu objętym sprzeciwem - to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowieniem NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09). Nie spełnienie przez skarżącego ciążącego na nim ustawowego obowiązku polegającego na wykazaniu przesłanki do przyznania prawa pomocy, wyłącza możliwość pozytywnego rozpoznania złożonego przez niego wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.