II SA/Rz 865/13

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. i K. C. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia działalności zakładu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Działające jako uczestnik postępowania Stowarzyszenie [...], wezwane do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w sprawie 17 grudnia 2014 r. wyroku, wniosło o zwolnienie od tej opłaty. W załączonym urzędowym formularzu PPPr reprezentant Stowarzyszenia jako zakres dochodzonego prawa pomocy wskazał zwolnienie od kosztów sądowych i podniósł, że nie posiada ono żadnego majątku, jak też nie dysponuje - z wyjątkiem składek członkowskich - żadnymi środkami finansowymi. Prowadzi działalność "non profit" w obronie osób poszkodowanych i represjonowanych, która nie przynosi żadnych dochodów. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o wskazane informacje /dokumenty reprezentant Stowarzyszenia wyjaśnił, że nie posiada ono żadnego tytułu prawnego do swojej siedziby, "nie posiada średniej wysokości wydatków miesięcznych", realizuje obronę osób represjonowanych i poszkodowanych zgodnie ze Statutem oraz nie zatrudnia i nie zleca swej obsługi innym osobom niż członkowie. Dzielą się oni na członków zwyczajnych, wspierających i honorowych, a wysokość składki członkowskiej uzależniona jest od rodzaju członkostwa. Aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, a wydatki za 2014 r. rozliczane będą pod koniec marca 2015 r. Nie posiada też rachunku bankowego. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić po wykazaniu, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Stosownie do powyższego, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek (w niniejszym przypadku w/w Stowarzyszeniu), niemniej jak wynika z treści w/w przepisu, ich spełnienie nie wiąże się z obligatoryjnym przyznaniem tego prawa. Analiza wniosku Stowarzyszenia w kontekście danych zawartych w nim i dodatkowym oświadczeniu prowadzi do stwierdzenia, że nie zasługuje on na uwzględnienie, mimo że jego wstępna ocena mogłaby to sugerować. Z udzielonych informacji wynika, że wobec braku posiadania jakiegokolwiek majątku, jedyną finansową podstawą jego działalności stanowią składki członkowskie. Aby móc traktować je jako punkt odniesienia do możliwości poniesienia związanych ze sprawą kosztów sądowych, w szczególności opłacenia wymaganej na obecnym etapie postępowania opłaty kancelaryjnej, niezbędne jest posiadanie danych co ich wysokości, liczby członków Stowarzyszenia zobowiązanych do ich opłacania oraz długości okresu, za który są ponoszone (częstotliwości wnoszenia składek). Mimo nie budzącego wątpliwości treści wezwania o przedłożenie dokumentów potwierdzających aktualną liczbę członków Stowarzyszenia oraz wysokość i terminy płatności składek członkowskich, żadne informacje w tym zakresie nie zostały udzielone. Abstrahując od oświadczenia, że do obsługi Stowarzyszenia nie są zaangażowane żadne inne osoby oprócz członków, dotyczy to również braku wskazania w odpowiedzi na wezwanie jakichkolwiek wydatków związanych z jego bieżącym funkcjonowaniem (np. zakup artykułów biurowych, koszty korespondencji, przejazdy członków Stowarzyszenia do Sądu), czy dotychczasową, tj. od momentu wpisu Stowarzyszenia w dniu [...] 2013 r. do KRS, realizacją celów statutowych. Wobec oświadczenia, które również nie poddaje się weryfikacji, że Stowarzyszenie aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, brak tych informacji uniemożliwia wogóle ustalenie, na co faktycznie przeznaczane są pozyskiwane ze składek środki finansowe, a nawet w jaki sposób – przy braku rachunku bankowego - są ewidencjonowane. Oświadczenie o braku rachunku bankowego stoi przy tym w jawnej sprzeczności z § 20 Statutu Stowarzyszenia, zgodnie z którym środki pieniężne, niezależnie od źródła ich pochodzenia, wpłacane mogą być wyłącznie na konto bankowe Stowarzyszenia i na nim przechowywane. Uniemożliwia to ocenę sytuacji finansowej Stowarzyszenia i ewentualne przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Wynika to z wyjątkowego charakteru tego prawa mającego związek ze źródłem jego finansowania, jakim są środki publiczne. Okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść podmiotu wnioskującego i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a., wyklucza przyznanie prawa pomocy. Ubocznie należy zauważyć, że członkowie Stowarzyszenia zakładając rzeczywistą realizację postawionych mu celów, od samego początku działalności powinni mieć na uwadze zapewnienie adekwatnych do tego źródeł finansowania. Jak już wskazano powyżej, brak jest informacji, na co Stowarzyszenie przeznacza swoje dochody oraz świadczących o tym, by od momentu powstania, oprócz sprawy ze skargi M. i K. C., przystąpiło lub zainicjowało inną sprawę związaną z realizację celów statutowych. W tym zakresie można by było rozważać zasadność przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy, jeżeli przemawiałaby za tym jego sytuacja finansowa (należycie wykazana i udokumentowana), a z uwagi na dużą i niemożliwą do przewidzenia liczbę postępowań oraz związane z nimi koszty, nie mogłoby ono podołać związanym z tym obciążeniom. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo, gdyż założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu (...) nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków /postanowienie NSA z dnia 11 maja 2011 r. I OZ 322/11/. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.