II SA/Rz 89/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Kozik po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. sprawy ze skargi B. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r., Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie adwokatowi R. J. Kancelaria Adwokacka w R. kwotę 292,80,- zł /dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100/ tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] października 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej Kolegium), na podstawie art. 134 kpa, stwierdziło niedopuszczalność zażalenia B. O. na postanowienie Starosty J. z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] w sprawie skierowania według właściwości pisma Sądu Rejonowego w J. o umieszczenie małoletniego dziecka J. O. w placówce opiekuńczo-wychowawczej o charakterze rewalidacyjnym. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że w dniu 14 kwietnia 2008r. Sąd Rejonowy w J. III Wydział Rodzinny i Nieletnich przesłał do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w J. pismo z prośbą o skierowanie J. O. ur. 8 czerwca 2000 r. s. B., wychowanka Domu Dziecka nr 1 w J. do placówki opiekuńczo-wychowawczej o charakterze rewalidacyjnym. Starosta J., na podstawie art. 65 kpa oraz art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [....] uznał się za organ niewłaściwy w przedmiocie skierowania małoletniego J. O. do placówki opiekuńczo-wychowawczej o charakterze rewalidacyjnym i przekazał sprawę do załatwienia według właściwości Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. Rozpoznając zażalenie wniesione przez B. O. Kolegium wskazało, że jedną z zasad postępowania administracyjnego jest zasada dwuinstancyjności wyrażona w art. 15 kpa. Zgodnie zaś z art. 65 § 1 kpa, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu niewłaściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Stosownie do art. 141 § 1 kpa na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Uprawnioną do wniesienia zażalenia jest strona. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa). W myśl art. 134 kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Kolegium wyjaśniło, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Przyczyny przedmiotowe dotyczą przypadków braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Odwołanie nie przysługuje od decyzji (postanowienia), która nie weszła do obrotu prawnego lub gdy czynność organu administracji państwowej nie jest decyzją administracyjną, a stanowi np. czynność materialno-techniczną. Niedopuszczalne jest odwołanie (zażalenie) od decyzji (postanowienia) wydanego w postępowaniu jednoinstancyjnym w trybach szczególnych przewidzianych przepisami prawa. Niedopuszczalność odwołania (zażalenia) z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez osobę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia, zgodnie z art. 28 kpa albo przez stronę niemającą zdolności do czynności prawnych przewidzianych w art. 30 § 2 kpa, lub odwołanie (zażalenie) zawiera braki formalne, np. wynikające z art. 64 kpa. Organ odwoławczy w przypadku stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych jest zobligowany do wydania stosownego postanowienia. W skardze B. O. zakwestionował postępowanie zarówno sądów, jak i organów administracyjnych, które orzekały w sprawie syna J. O. Formułując szereg zarzutów pod adresem pracowników tych organów oraz osób sprawujących opiekę nad synem, nie zgadzał na pobyt dziecka w Domu Dziecka nr 1 w J. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i powtórzyło argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo podało, że postanowieniem z dnia 12 maja 2008r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał Staroście J., jako organowi właściwemu. Działając z upoważnienia Starosty J., Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w J., zwrócił się do Sądu Rejonowego w J. o zmianę postanowienia tegoż Sądu z dnia 13 października 2007r. sygn. III R Nsm [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I. Stan faktyczny jest następujący: pismem z dnia 29 sierpnia 2007r. [...]. Starosta J., na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 6 i art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (DZ. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), skierował nieletniego J. O. do Domu Dziecka Nr 1 w J. zaznaczając, że przy całkowitym zakresie opieki, termin przyjęcia dziecka do placówki określi Dyrektor. W uzasadnieniu organ stwierdził, że podstawę skierowania dziecka stanowi postanowienie Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] marca 2007r. sygn. III R Nsm [...]. W dniu 14 kwietnia 2008r. wpłynęło do Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w J. postanowienie Sądu Rejonowego w J. z dnia 31 października 2007r. sygn. III R Nsm [...] zmieniające postanowienie z dnia 28 marca 2007r. sygn. III R Nsm [...] w ten sposób, że zarządzono umieszczenie J. O. z placówce opiekuńczo – wychowawczej o charakterze rewalidacyjnym. Działający z upoważnienia Starosty J. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w J. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008r., na podstawie art. 65 kpa oraz art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, skierował pismo Sądu Rejonowego wg właściwości podając, że odpowiedni typ domu znajduje się w W.O. i dom ten dysponuje wolnymi miejscami. Z rozdzielnika postanowienia wynika, że jego adresatem został Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. oraz rodzice nieletniego – A. i B. O. A. i B. O. postanowienie otrzymali za pośrednictwem poczty w dniu 17 kwietnia 2008r. W zażaleniu, bez daty, B. O. domagał się powrotu dziecka do domu. Przedstawiając zażalenie organowi II instancji przy piśmie z dnia 3 czerwca 2008r. (k.6 akt adm.) Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w J. zaznaczył, że "zażalenie jest niedopuszczalne. Skarżącemu nie przysługuje przymiot strony oraz wniesiono po terminie". Kolegium rozpoznając sprawę, opisanym na wstępie postanowieniem stwierdziło niedopuszczalność zażalenia. Postanowienie to stanowi przedmiot skargi. Przed skierowaniem sprawy na rozprawę, Sąd zwrócił się do Kolegium między innymi o wyjaśnienie, w jaki sposób zażalenie zostało przez B. O. wniesione: czy osobiście, czy za pośrednictwem poczty (K.128 akt sądowych). Odpowiadając na wezwanie organ wskazał na sposób wniesienia skargi do Sądu; nie udzielił natomiast odpowiedzi odnośnie do sposobu wniesienia zażalenia (K.130 akt sądowych). II. Na wstępie stwierdzić należy, że skarga złożona została w terminie. Wynika to z porównania daty doręczenia B. O. postanowienia organu odwoławczego, co miało miejsce 13 listopada 2008r. (k.27 akt adm.) oraz prezentaty Kolegium umieszczonej na skardze (k.3 akt sądowych) gdzie odnotowano, że skarga została złożona osobiście w dniu 12 grudnia 2008r. Wydając zaskarżone postanowienie Kolegium wskazało, że powodem stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia są przyczyny o charakterze podmiotowym. Do nich, wedle organu, należy wniesienie środka zaskarżenia przez osobę nie mającą legitymacji, zgodnie z art. 28 kpa albo przez stronę nieposiadającą zdolności do czynności prawnych (art. 30 § 2 kpa), albo odwołanie (zażalenie) zawiera braki formalne. Wobec tego, powołując art. 134 kpa, stwierdziło niedopuszczalność zażalenia. Przy takiej argumentacji stwierdzić należy, że uzasadnienie postanowienia narusza art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wyliczając i to nie do końca prawidłowo przyczyny podmiotowe niedopuszczalności zażalenia Kolegium nie wskazało, która z nich w konkretnym przypadku wystąpiła i legła u podstaw rozstrzygnięcia. Wobec tego zaskarżone postanowienie narusza również przepis art. 134 kpa. Przede wszystkim wskazać należy, że postanowienie organu I instancji wydane zostało na podstawie art. 65 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Nie wymaga szerszego uzasadnienia, że uprawnionym do wniesienia tego środka zaskarżenia jest adresat postanowienia. W konkretnym przypadku postanowienie dotyczy małoletniego J. O., który z mocy art. 30 § 2 kpa, w postępowaniu administracyjnym reprezentowany jest przez przedstawicieli ustawowych. Przedstawicielami ustawowymi dziecka, zgodnie z art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, są rodzice. Z akt wynika, że rodzicami i zarazem adresatami postanowienia Starosty Jarosławskiego, są A. i B. O. przy czym akta sprawy nie zawierają informacji aby rodzice, a w szczególności wnoszący zażalenie ojciec B. O., pozbawieni byli władzy rodzicielskiej. Akta sprawy nie zawierają też informacji wskazujących na brak po stronie B. O. zdolności do czynności prawnych. Wobec tego stanowisko Kolegium wskazujące na przyczyny o charakterze podmiotowym, w świetle sporządzonego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jest wadliwe i nie znajduje oparcia w aktach sprawy. Zaznaczyć też należy, że brak przymiotu strony u wnoszącego odwołanie (zażalenie) nie jest podstawą do stwierdzenia niedopuszczalności wniesionego środka zaskarżenia. W orzecznictwie przyjmuje się, że stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (zob. uchwałę NSA z dnia 5 maja 1999r., sygn. OPS 16/98, ONSA 1999/4/119). III. Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium wyjaśni, czy – a jeśli tak – to jakie przyczyny o charakterze podmiotowym stanowią o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia wniesionego przez B. O. i da temu wyraz w uzasadnieniu, które spełniać będzie wymagania przepisu art. 107 § 3 kpa, w zw. z art.126 kpa. W przypadku braku tego rodzaju przyczyn, organ odwoławczy przed rozpoznaniem zażalenia wyjaśni, czy B. O. zażalenie wniósł w terminie przewidzianym w art.141 § 2 kpa, gdyż akta sprawy nie zawierają dostatecznych danych w tym zakresie, a Kolegium na pytanie Sądu, w jaki sposób zażalenie zostało przez B. O. wniesione - czy osobiście, czy za pośrednictwem poczty, nie udzieliło odpowiedzi. Z tych przyczyn zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).