II SA/Rz 89/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi E. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [....] w z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji" lub "Kolegium") z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] października 2017 r. Nr [...]w sprawie odmowy E. U. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z ustaleń organów wynika, że decyzją z dnia [...].10.2017r., znak [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego E.U.. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 i art 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. Nr 192, poz. 1378; dalej: "u.p.o.a." ), art 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) Od powyższej decyzji odwołanie złożył E.U.. Podniósł, że decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca i pogłębia jego dramatyczną sytuację finansową. Utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia rentowego, które jest obciążone egzekucją komorniczą i do wypłaty pozostaje mu ok 500 zł, co przeznacza na leki, pożywienie, nie stać go na odpowiednią odzież, opiekę medyczną. Podniósł, że jego stan zdrowia (orzeczona II grupa inwalidzka, dolegliwości reumatyczne, kardiologiczne, z zakresu zdrowia psychicznego) ciągle się pogarsza i nie pozwala na "dorobienie" dodatkowych środków na życie, a powoduje zaś wydatki na leki ok. 200-300 zł miesięcznie. Podkreślił także, że matka dzieci A. U. zamieszkuje razem z nim ale nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, te bowiem spoczywają na nim (m.in. opłaty za prąd, ogrzewanie domu). Finalnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i zaskarżoną decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu wyjaśniło, że odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego E.U., była już przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 3 listopada 2016r., sygn. akt II SA/Rz 193/16 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i decyzję Burmistrza Gminy i Miasta. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Burmistrz Gminy i Miasta decyzją z dnia [...].05.2017r., znak [...] odmówił E. U. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego przez decyzję kasacyjną Kolegium z dnia [...] maja 2017r. znak: [...]. Rozpoznając sprawę po raz kolejny Kolegium tym razem stwierdziło, że postępowanie zostało przeprowadzone szczegółowo. Wyjaśniono i zgromadzono materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń faktycznych i podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Pomimo braku współpracy skarżącego w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ustalono wysokość zobowiązań skarżącego, jego aktualne dochody, stan zdrowia, ogólną sytuację finansową i życiową ( patrz wywiad środowiskowy z dnia 5 lipca 2017 roku). Zdaniem organu istotne dla sprawy oświadczenie złożyła Alicja U. z dnia 20 lipca 2017 roku, w którym szczegółowo przedstawiła relacje finansowe pomiędzy jej byłym mężem E. U. a jej osobą i córkami. Z oświadczenia tego wynika brak jakiejkolwiek woli ze strony E.U. dla rozwiązania sprawy zaległości z funduszu alimentacyjnego. Wynika to, jak wskazał organ z niepodejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia oraz nadmiernego spożywania alkoholu. Organ II instancji podkreślił przy tym, że zostały zrealizowane zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Organ wyjaśnił, że wprawdzie dochód skarżącego jest niewielki ale prezentowana przez niego postawa uniemożliwia skorzystania z wnioskowanej ulgi. W skardze do Sądu skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Dodatkowo podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że organ I instancji wnikliwie zbadał sytuację materialno-bytową. Nie odniesiono się do jego wydatków związanych z leczeniem, wyżywieniem oraz egzystencją. Podaje, że leczy się z powodu bóli reumatycznych, problemów kardiologicznych, jak również w Poradni Zdrowia Psychicznego. Ze względu na zły stan zdrowia musi co miesiąc kupować leki i z tego powodu ponosi wydatki na ich zakup w wysokości 200-300 zł, pozostałą kwotę 100 zł przeznacza wyłącznie na bieżące koszty utrzymania, tj. pożywienie. Wskazuje, że nie stać go na normlaną egzystencję, jego stan stale się pogarsza, czuje się upokorzony obecną sytuacją. Pozostaje na skraju ubóstwa, nie jest w stanie zabezpieczyć swoich podstawowych potrzeb, jak wyżywienie, odzież, opieka medyczna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując na prawidłowe ustalenia organu i instancji jak również na uznaniowy charakter decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej w skrócie: "P.p.s.a."), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy nie wyjaśniły i nie ustaliły w sposób prawidłowy, adekwatnie do rygorów zadekretowanych w przepisach K.p.a. – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 - wszystkich okoliczności istotnych w sprawie, czym naruszyły także art. 153 P.p.s.a., co przełożyło się na wynik sprawy. W prawomocnym wyroku z dnia 3 listopada 2016 r. WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 193/16 stwierdził, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Wątpliwości Sądu budziło także ustalenie, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zarówno we wniosku o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego z dnia 29 października 2015 r. jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji podawał on konsekwentnie, że matka dzieci A. U. mieszka razem z nimi i pozostaje na jego utrzymaniu, akcentując opłacanie mediów za żonę. Organy nie zajęły się także podstawową kwestią z punktu widzenia Sądu, tj. zdolnością skarżącego do pracy. Wyjaśnienie jej będzie miało kluczowe znaczenie w sprawie. Związana jest ona z problematyką stanu zdrowia skarżącego, którą organy ustaliły po macoszemu. Z dokumentów dołączonych do skargi wynikało bowiem, że skarżący cierpi na schizofrenię paranoidalną i jest upośledzony w stopniu lekkim (dowód: historia choroby z poradni zdrowia psychicznego – karta 4). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 30 U.p.u.a. Burmistrz jest organem właściwym dłużnika i wierzyciela. Wobec bezskuteczności egzekucji pozytywne rozstrzygnięcie oczywiście nie mogło zapaść na podstawie art. 30 ust. 1 U.p.u.a. Za nieprzekonujące, a przede wszystkim przedwczesne, Sąd uznaje natomiast ustalenia i oceny prawne w odniesieniu do rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 30 ust. 2 U.p.u.a. Organy w dalszym ciągu nie ustaliły wg wskazań zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 193/16 sytuacji skarżącego. Jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 5 lipca 2017 r. zajmuje on jedno pomieszczenie w suterenach budynku. Nie ma w tym pomieszczeniu wody zimnej i ciepłej, wc jest na podwórku. Mieszkanie ogrzewane jest gazem. W pokoju brak pralki, lodówki, tv, brak podstawowych koniecznych sprzętów. Stan utrzymania tego mieszkania oceniono jako zaniedbane. Skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący zwraca matce część opłat za ogrzewanie. Była żona A. U. nie jest na utrzymaniu skarżącego. Uszło uwadze organów, że z akt administracyjnych wynika, iż skarżący jest osobą upośledzoną umysłowo i w dodatku chorą psychicznie. Prowadzenie postępowania administracyjnego z wniosku osoby będącej w takim stanie zdrowia nakłada na organ szczególnie duże obowiązki (art. 9 K.p.a.). Nieracjonalne zachowanie wnioskodawcy, nieodpowiadanie na pisma, niepodawanie koniecznych informacji mogą i najpewniej mają związek z sytuacją zdrowotną skarżącego. Z upośledzenia umysłowego się nie leczy, a wg powszechnej wiedzy schizofrenia paranoidalna jest chorobą przewlekłą. Sytuacja ta w powiązaniu z wiekiem skarżącego – 68 lat daje inny obraz niż wynikałoby to z decyzji organów obu instancji (w aktach zalega odcinek renty z KRUS za luty 2017 r. w kwocie 1014,94 zł brutto do wypłaty, po potrąceniach komorniczych pozostaje dla skarżącego 441,28 zł). Dokumentacja medyczna w aktach sprawy wskazuje, że skarżący co najmniej od 2000 r. leczy się psychiatrycznie (z zaświadczenia Poradni Zdrowia Psychicznego WSS w [...] z 7 grudnia 2000 r. wynika, że w tej dacie stwierdzono u skarżącego zespół paranoidalny u osoby upośledzonej umysłowo. Wskazano na całkowitą niezdolność do zatrudnienia i zarobkowania). Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 2002 r. SP ZOZ w [...] wynika, że od urodzenia skarżący jest osobą upośledzoną umysłowo, rozpoznano wówczas u niego zaburzenia urojeniowe na podłożu encefalopatii. E.U. leczył się psychiatrycznie w poradni zdrowia psychicznego w [...] w latach 2008 – 2012 (zaświadczenie z 14 sierpnia 2017 r.). Organy nie zweryfikowały twierdzeń skarżącego o posiadaniu grupy inwalidzkiej i niepełnosprawności we właściwych instytucjach ZUS, KRUS. Nie zasięgnęły informacji o leczeniu skarżącego u jego lekarza rodzinnego, którego dane podał w wywiadzie. Odmowa udzielenia wywiadu przez matkę skarżącego B. U. nie pozbawiła organów możliwości podjęcia próby przesłuchania jej w charakterze świadka. Za oczywiście nieuzasadnione Sąd uznał stanowisko SKO, które przyjęło, że istotne dla sprawy oświadczenie złożyła A. U. z dnia 20 lipca 2017 r., w którym szczegółowo przedstawiła relacje finansowe pomiędzy jej byłym mężem E. U. a jej osobą i córkami. Jawi się z tego oświadczenia brak jakiejkolwiek woli ze strony E.U. dla rozwiązania sprawy zaległości z funduszu alimentacyjnego. Wynika to z niepodejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia oraz nadmiernego spożywania alkoholu. Fakt nadużywania alkoholu należało zweryfikować także u innych osób. Przede wszystkim jednak teza Kolegium o zawinionym de facto uchylaniu się skarżącego od pracy i braku chęci spłacenia zadłużenia nie może się ostać. Nie wiadomo na jakiej podstawie SKO przyjęło, że skarżący może zarobkować. Ustalenie to, bardzo istotne, nie ma pokrycia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zdaniem Sądu okolicznością, która może przemawiać za umorzeniem zaległości skarżącemu jest jego stan zdrowia i niezdolność do pracy o ile zostanie ustalona. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.