II SA/Rz 193/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy i Miasta w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze T. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] ( dalej: "organ I instancji" ) z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] odmawiającą E. U. (dalej: "Skarżącemu") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący nie zgadzając się z decyzją organu I instancji w odwołaniu podnosił, że utrzymuje się wyłączenie ze świadczenia rentowego, które jest obciążone egzekucją komorniczą, do wypady pozostaje mu kwota 400 zł. Na jego utrzymaniu pozostaje również matka dzieci, która nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem, wyłącznie na nim spoczywają opłaty za prąd i ogrzewanie domu. Jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, ma orzeczoną II grupę inwalidzką, problemy reumatyczne i kardiologiczne. Na leki wydaje około 200- 300 zł, resztę przeznacza na wyżywienie. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium ustaliło, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] zasądzono od Skarżącego alimenty na rzecz syna M. U. w wysokości 300 zł miesięcznie oraz córki I. U. w wysokości 300 zł miesięcznie, a od 29 lutego 2012 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Z uwagi na brak dobrowolnych wpłat, egzekucję prowadził komornik. W okresie od 1 października 2008 r. do 31 października 2015 r. zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 48.406,90 zł bez odsetek. Wpłaty do komornika wyniosły 29.020,94 zł w tym odsetki 1.330,02 zł. Skarżący prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z renty inwalidzkiej wynoszącej 859,12 zł, z której część zajmuje Komornik Sądowy i przekazuje na poczet wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy czym wpłaty do Komornika nie pokrywają w całości zasądzonych alimentów. Organ odwoławczy podkreślił, że podstawą wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego winny być zdarzenia nadzwyczajne i niezależne od dłużnika, w których następstwie sytuacja dłużnika uległaby znacznemu pogorszeniu, tak że nie byłby w stanie na bieżąco spłacać swoich należności, a nadto nie miał perspektyw poprawy i zmiany swojej sytuacji. W ocenie organu II instancji Skarżący posiada możliwość spłaty długu alimentacyjnego. Przeprowadzone zaś przez organ postępowanie dowodowe usprawiedliwiało uznaniową decyzję organu. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się Skarżący. W skardze do Sądu, podobnie jak w odwołaniu, podkreślił, że na jego utrzymaniu pozostaje matka dzieci A. U., która nie ponosi żadnych kosztów związanych z trzymaniem. Na dowód złego stanu zdrowia przedstawił historię choroby Poradni Zdrowia Psychicznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Cytując art. 30 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 169 – dalej ustawa), zgodnie z którym: organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. 2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. 3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej, wskazał że wydanie decyzji umorzeniowej zależy od stanu egzekucji, sytuacji dochodowej i rodzinnej, a te usprawiedliwiają podjętą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem rozpoznania jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący żądał umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego w kwocie 28 663 zł i w kwocie 27 252,81 zł wypłaconych tytułem zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366). Będący podstawą rozstrzygnięcia art. 31 ust. 2 ustawy pod pojęciem "funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11 czy też WSA w Krakowie w wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 505/11). Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., której emanacją w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Reasumując obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było zbadanie i rozpatrzenie, w kontekście przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 upoua, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy istnieją podstawy do umorzenia wobec skarżącego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 636/11, Lex nr 1152937). Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. A zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia wskazanych przepisów postępowania poprzez niedokładne i wątpliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Organy w sposób lapidarny dokonały analizy sytuacji materialnej i życiowej strony skarżącej oraz przyjęły, że wprawdzie w chwili obecnej jej sytuacja materialna i dochodowa jest trudna, ale okoliczność ta nie oznacza sama przez się spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności. Wątpliwości Sądu budzi ustalenie, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zarówno we wniosku o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego z dnia 29 października 2015 r. jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji podawał on konsekwentnie, że matka dzieci A. U. mieszka razem z nimi i pozostaje na jego utrzymaniu, akcentując opłacanie mediów za żonę. Organy nie zajęły się także podstawową kwestią z punktu widzenia Sądu, tj. zdolnością skarżącego do pracy. Wyjaśnienie jej będzie miało kluczowe znaczenie w sprawie. Związana jest ona z problematyką stanu zdrowia skarżącego, którą organy ustaliły po macoszemu. Z dokumentów dołączonych do skargi wynika bowiem, że skarżący cierpi na schizofrenię paranoidalną i jest upośledzony w stopniu lekkim (dowód: historia choroby z poradni zdrowia psychicznego – karta 4). Rzeczą organów będzie więc poczynienie koniecznych ustaleń i dopiero wtedy możliwe będzie dokonanie oceny prawidłowo ustalonego stanu faktycznego przez pryzmat normy z art. 31 ust. 2 ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą mieć na względzie treść niniejszego uzasadnienia.