II SA/Rz 908/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W treści skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] M. K. zawarł wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi, który w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF rozszerzył na żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Wg podanych w nim informacji, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwojgiem dzieci (9 i 15 lat). Źródło utrzymania stanowi wynagrodzenie za pracę jego i żony w wysokości odpowiednio 5909 i 3109 zł. (wg oznaczenia stosownej rubryki wniosku, są to kwoty brutto). Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 90 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,78 ha, zaś z pojazdów mechanicznych samochody osobowe Vw Passat (rok prod. 1990) i Opel Zafira z 1999 r. Skarżący wraz ze starszym synem są osobami niepełnosprawnymi i ponoszą "duże koszty związane z konsultacjami lekarskimi, rehabilitacją oraz zabiegami nierefundowanymi przez NFZ". Ponieważ dane te – w szczególności z uwagi na brak określenia wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem - uznano za niewystarczające do stwierdzenia zasadności wniosku, wezwano skarżącego do: a) wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jego i członków rodziny pozostałyby niezaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego opłacenia kosztów sądowych, b) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i członków rodziny na zakup żywności, opłaty za: energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, telefony itp., utrzymanie i eksploatację pojazdów mechanicznych oraz ewentualnie inne cele stanowiące istotne obciążenie finansowe (np. sygnalizowane duże koszty leczenia i rehabilitacji), c) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, d) wskazania dochodów netto swoich i żony, e) przedłożenia za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych (ze wskazaniem ich salda końcowego) oraz rachunków /faktur potwierdzających wysokość wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją. Doręczone wnioskodawcy 18 sierpnia 2014 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 25 sierpnia 2014 r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych związanych ze swoim udziałem w sprawie (w opisanej sytuacji dotyczy to w szczególności wpisu od skargi, którego opłacenie warunkuje nadanie jej dalszego biegu i rozpoznanie, a który w sprawie objętej skargą – z zakresu budownictwa – wynosi 500 zł.). Mimo powoływania się przez skarżącego na wydatki związane z płatnymi konsultacjami lekarskimi, rehabilitacją i innymi zabiegami, złożony przez niego wniosek w żaden sposób nie potwierdza trudnej sytuacji materialnej oraz nie wykazuje związku między jednorazowym poniesieniem kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i rodziny (przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Podkreślenia w związku z tym wymaga, że nie dotyczy to wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie (zakupu żywności, środków czystości, kosztów leczenia, podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania). Wnioskodawca ma z rodziną w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stosunkowo wysokie dochody. Z udzielonych informacji nie wynika również, by mimo deklarowanych dodatkowych wydatków związanych ze stanem zdrowia jego i jednego z dzieci cierpieli jakikolwiek niedostatek. W tych okolicznościach brak odniesienia się skarżącego do wezwania o złożenie w zakreślonym wyżej zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wskazanych dokumentów uniemożliwia wiarygodną ocenę jego sytuacji materialno – finansowej, a tym samym nie pozwala na uznanie zasadności wniosku, skutkującej przyznaniem wnioskowanego prawa pomocy. Niewykonanie wezwania nasuwa wręcz uzasadnione przypuszczenie, że skarżący najprawdopodobniej nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie dochodzonego prawa pomocy. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji (przedłożenia dokumentów źródłowych) powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (...). Ubocznie należy podkreślić, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi). Zgodnie z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.