II SA/Rz 909/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. S. S. w treści skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF (obowiązującym osoby fizyczne wnioskujące o przyznanie prawa pomocy) rozszerzył o żądanie ustanowienia adwokata. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji (odzwierciedla to załączona kserokopia orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności). Zamieszkuje samotnie. Pobierana renta w wysokości 1112 zł. (stanowiąca jedyne wykazane źródło dochodu) nie wystarcza mu na bieżące utrzymanie i leczenie (Centrum Neurologii Klinicznej), stąd nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych oraz opłacenia pomocy prawnej. Jako majątek wykazał ½ domu o pow. 80 m², który ze względu na brak spłaty kredytu jest zajęty przez komornika. W złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu skarżący wyjaśnił, że faktyczna wysokość pobieranej przez niego renty wynosi 1912 zł. brutto /1520 zł. netto, ale egzekucji komorniczej podlega 25 % jej kwoty. Pobiera także zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Współwłaścicielem domu w którym zamieszkuje jest kobieta, która się nim opiekuje i pomaga. Ponoszone przez niego średnie miesięczne wydatki obejmują zakup żywności – 600 zł., koszty leczenia – 300 zł., utrzymania domu – 455 zł. (910 zł. /2 osoby), eksploatacji samochodu (Hyundai i20) – 400 zł. Posiada zobowiązania wobec banków z tytułu kredytu mieszkaniowego (z ratą miesięczną 650 CHF) i kredytu na zakup samochodu (rata w wysokości 800 zł.); nie ma możliwości spłaty tych zobowiązań z uwagi na wystąpienie u niego ciężkiej choroby, doraźnie pożycza środki na bieżące utrzymanie. Stan rachunku bankowego skarżącego na dzień 4 sierpnia 2014 r. wykazywał ujemne saldo w wysokości 1660 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w kontekście w/w informacji ocena wniosku skarżącego wskazuje jedynie na jego częściową zasadność, obejmującą związane z jego udziałem w sprawie koszty sądowe. Wyszczególnione przez niego wydatki związane z wyżywieniem, utrzymaniem mieszkania i leczeniem (łącznie 1355 zł.) należy zakwalifikować jako niezbędne i wyczerpujące w całości (a wręcz przewyższające) uzyskiwane przez niego dochody - 1265 zł. (dodatkowy, nieuwzględniony powyżej wydatek stanowią koszty utrzymania samochodu). Ich ograniczenie w przypadku skarżącego raczej nie jest możliwe, co potwierdza fakt posiadanego przez niego zadłużenia i brak możliwości jego spłaty. Nakazuje to udzielenie mu stosownego wsparcia ze strony Skarbu Państwa; w odniesieniu do kosztów sądowych jest to o tyle istotne, że zwolnienie od nich obejmuje m.in. wpis od skargi, którego opłacenie stanowi warunek merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd. Jednocześnie, mimo powoływania się przez skarżącego na trudną sytuację finansową, nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Abstrahując od rodzaju deklarowanych przez niego wydatków, które same w sobie nie budzą wątpliwości, podyktowane jest to przede wszystkim ich wyraźną nadwyżką nad wykazanymi dochodami (1755 zł. względem kwoty 1265 zł.), a więc prawie 500 zł. Taka sytuacja, wobec zadeklarowanego we wniosku PPF braku posiadania zgromadzonych zasobów pieniężnych czy wsparcia innych osób lub instytucji (członków rodziny, ośrodka pomocy społecznej) z praktycznego punktu widzenia jest niemożliwa, a skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywana brakującą różnicę. Wyjaśnił co prawda, że doraźnie pożycza środki na niezbędne bieżące wydatki, trudno jednak uznać, że systematycznie co miesiąc dotyczy to kwoty kilkuset złotych, zwłaszcza że w kontekście powyższego, nie byłby zdolny nawet do częściowego zwrotu tych kwot. W tych okolicznościach udzielone przez niego informacje nie jawią się jako w pełni wiarygodne, a tym samym, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie mogą być interpretowane na jego korzyść i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia w całości uwzględniającego zgłoszony wniosek. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania, w tym względem innych osób, które ubiegając się o nie, w sposób wyczerpujący i rzetelny opisują swoją sytuację materialną. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. I FZ 221/11). Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10), w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W tej sytuacji należałoby co prawda uznać, że S. S. nie wykazał spełnienia żadnej z ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy. Jak wskazano jednak powyżej, rodzaj ponoszonych przez niego wydatków, jako bezpośrednio związanych z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych oraz posiadane zadłużenie (brak możliwości jego spłaty) powoduje, że poniesienie przez niego kosztów sądowych nie mogłoby się odbyć bez uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania. Odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego w części odnoszącej się do ustanowienia adwokata, odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, w żaden sposób nie ograniczy jego prawa do rozpoznania skargi przez Sąd (obowiązujące przepisy nie przewidują konieczności działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie nie zachodzi), a Sąd bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z podanych przyczyn, wobec braku wykazania przez wnioskodawcę przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem całości jego wniosku, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.