II SA/Rz 92/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- II SA/Rz 92/12 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, organ odmówił A. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad synem – B. L. W podstawie prawnej powołano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm., zwanej dalej Uśr) oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 z późn. zm.), a także rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r., Nr 129, poz. 1058). W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek A. L. z dnia 21 października 2011 r., w którym zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem B. L. legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie organ wyeksponował fakt przyznania wnioskodawczyni decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2010r., nr [...] prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad mężem P. L., na okres od 22 marca 2010 r. do 28 lutego 2013 r., co w jego ocenie wyłącza, na podstawie art. 17 ust 5 Uśr, możliwość przyznania dodatkowo wnioskowanego świadczenia na syna. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. L., wskazując, że nie zgadza się z jej treścią, motywując to lakonicznie: "uzasadnienie w aktach sprawy". Z uzasadnienia do źródłowego wniosku o przyznanie świadczenia wynikać ma, że w celu zapewnienia stałej opieki synowi, którego stan zdrowia pogorszył się w 2011 r., od dnia 1 października 2011 r. odwołująca się zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej. W sprawie zachodzić ma ścisły związek przyczynowo– skutkowy w zakresie całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (prowadzenia gospodarstwa rolnego) i konieczności sprawowania opieki nad chorym dzieckiem, a dla wypełnienia dyspozycji art. 17 ust. 1 Uśr istotne, w przekonaniu strony, są "okoliczności i intencje". Brak jednoznacznego, jej zdaniem, sformułowania przepisów, przemawia za tym, żeby rozpatrzyć jej sprawę pozytywnie. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, organ II instancji zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej powołał art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1a oraz art. 3 pkt 16 Uśr. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 Uśr, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, z późn. zm., zwanej dalej k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, w sytuacji, gdy osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje natomiast m. in. w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną (art. 17 ust. 5 Uśr). W dalszej części uzasadnienia organ przytoczył definicję rodziny zawartą w art. 3 pkt 16 cyt. ustawy. Przepis ten stanowi, że ilekroć ustawa posługuje się pojęciem rodziny oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Organ wskazał, że poza sporem pozostaje, że A. L. jest matką B. L., który orzeczeniem Powiatowego Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 października 2011 r. nr [...], został zaliczony do osób niepełnosprawnych wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, do dnia 31 października 2012 r. Analiza akt prowadzić ma do wniosku, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna, która uniemożliwia przyznanie odwołującej się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna, bowiem pobiera ona już świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, co wynika z literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 Uśr. Organ prezentuje stanowisko, wedle którego bez względu na ilość osób niepełnosprawnych, które wymagają pomocy ze względu na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, możliwe jest przyznanie tylko jednego świadczenia pielęgnacyjnego tej samej osobie sprawującej nad nimi opiekę. A. L. złożyła skargę na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie jako naruszającej prawo. Zarzuciła, że nie analizowano konkretnego przypadku, zastosowano natomiast literalne brzmienie przesłanki negatywnej przyznania świadczenia. Wskazała, że przepisy przejściowe do nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych weszły w życie 14 października 2011 r. Decyzję wydano w okresie obowiązywania przepisu przejściowego, chociaż "nie jest on jasny". Zarzuciła, że organ nie powołał się na orzecznictwo, nie uzyskała także jasnej, nie budzącej wątpliwości interpretacji przepisów przejściowych do przedmiotowej ustawy, do czego ma prawo jako obywatel. Jej zdaniem, skoro zrezygnowała z pracy zarobkowej na rzecz chorego dziecka mimo uzyskiwania wsparcia z tytułu opieki nad chorym mężem, zasługuje na dodatkowe wsparcie wg prawidłowo definiowanych przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wyjaśnił, że decyzja została wydana na podstawie przepisów obowiązujących w chwili orzekania w odniesieniu do konkretnego przypadku. Nawet gdyby przepis art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów miał zastosowanie w niniejszej sprawie, nie uległaby zmianie sytuacja prawna A. L. Wg treści ustawy obowiązującej przed dniem 14 października 2010 r., nie przysługiwało jej świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego syna w związku z nabyciem prawa do świadczenia na niepełnosprawnego męża. SKO przywołał na tę okoliczność sposób rozumienia art. 17 ust. 5 Uśr sprzed powyższej daty, a nadto stanowiska prezentowane w judykaturze, które mają w ocenie organu wzmacniać jego argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga nie jest uzasadniona. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej stanowiły przepisy Uśr. Skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem oraz rezygnacji z zatrudnienia i jego niepodejmowania w związku z tą opieką. Niesporne jest, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wniosła w dniu 21.10.2011 r. (dowód: prezentata wpływu na wniosku). W dacie orzekania, jak i złożenia wniosku przez skarżącą prawo do świadczeń pielęgnacyjnych przysługiwało: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 Uśr). Art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli "osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną". Zdaniem organów orzekających w sprawie jest to zasadniczy powód, dla którego skarżącej należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela to stanowisko. Niesporne jest, czego skarżąca nie kwestionuje, że zanim złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna – B. L., miała przyznane prawo do tego typu świadczenia, ale z racji sprawowania opieki nad swym niepełnosprawnym mężem. W dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, jak i orzekania przez organy obydwu instancji treść art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr nie pozostawiała wątpliwości, że skoro skarżąca miała już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w rodzinie, to nie można było przyznać jej kolejnego świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr został dodany do ustawy na mocy art. 1 pkt 6 ustawy z 22 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212, zwana dalej "nowelą Uśr"). W myśl art. 5 noweli Uśr jej przepisy weszły w życie z dniem z 1 stycznia 2012 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 6 tej ustawy (tj. wprowadzający zmiany w art. 17 Uśr), który wszedł w życie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, czyli w dniu 14 października 2011 r. Zarzut skargi odnośnie stosowania przez organ "literalnego brzmienia" przepisów w ocenie Sądu jest chybiony, skoro treść art. 17 ust. 5 pkt 1a Uśr jest jednoznaczna w odniesieniu do stanu faktycznego, jaki występował w skardze, to organy trafnie dokonały wykładni gramatycznej, dosłownej i zastosowały cyt. przepis będąc do tego zobowiązane m. in. na zasadzie art. 6 k.p.a., z którego wynika, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z treści skargi wynika, że skarżąca uważa, że miał do niej zastosowanie art. 3 noweli Uśr, skoro zacytowała ten przepis i wywodziła o tym, że decyzję wydano "w okresie obowiązywania tzw. "przepisu przejściowego". Art. 3 noweli Uśr stanowi, że "Sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych". W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę szczególny termin zawarty w art. 5 noweli Uśr, odnośnie do wejścia w życie art. 1 pkt 6 tej ustawy, art. 3. noweli Uśr nie można rozumieć w ten sposób, jak zdaje się to sugerować strona skarżąca, a mianowicie bez uwzględnienia dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 a Uśr. Nie ma zatem znaczenia dla kierunku rozstrzygania w sprawie sądowoadministracyjnej sposób rozumienia przez SKO, zaprezentowany w odpowiedzi na skargę, treści art. 17 ust. 5 pkt 4 Uśr w brzmieniu sprzed 14 października 2011 r., skoro ten przepis nie mógł być stosowany w sprawie administracyjnej. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego, w tym i świadczenia pielęgnacyjnego, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek (art. 23 ust. 1 Uśr). Skoro zatem skarżąca w dacie ubiegania się o żądane świadczenie miała już przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad innym członkiem rodziny, to nie przysługiwało jej takie prawo do kolejnego świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów skargę, jako nieuzasadnioną, należało oddalić na podstawie art. 151 Ppsa.