II SA/Rz 920/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części w sprawie ze skargi K. P. i A. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. K. P. i A. P. jako strony skarżące w niniejszej sprawie wnioskiem złożonym na przewidzianym w tym celu formularzu PPF wniosły o przyznanie im prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (w całości) lub częściowego zwolnienia od tych kosztów, wskazując w jego uzasadnieniu na trudną sytuację finansową. Z zawartych we wniosku oraz udzielonych przez skarżące dodatkowych informacji i przedłożonych dokumentów źródłowych (lub ich kserokopii) wynika, iż: - prowadzą one wspólnie gospodarstwo domowe oraz działalność gospodarczą, - majątek K. P. obejmuje mieszkanie o pow. 48 m² oraz nieużytkowane działki rolne o pow. 0,56 i 0,13 ha, zaś A. P. ½ część budynku o łącznej pow. 130 m² (na pow. 105 m² mieści się apteka, pozostała część jest niewykończona) oraz samochód osobowy m-ki Opel rok. prod. 1986, - wg oświadczenia źródłem ich utrzymania jest prowadzona przez nie wspólnie działalność gospodarcza, z której zyski zostały określone na 895 zł. netto/osobę miesięcznie, K. P. pobiera ponadto emeryturę w wysokości 860 zł. netto (wg załączonego wyciągu z rachunku bankowego w okresie X 2007 – I 2008 świadczenie to wynosiło odpowiednio 876, 876, 1385 i 1004 zł.), - średnie koszty związane z utrzymaniem wynoszą 3 tys. zł. miesięcznie, na co składają się m.in. opłaty za mieszkanie 300-350 zł./m-c, zakup lekarstw dla K. P. 300 zł., składki A. P. na samorząd zawodowy (aptekarski) w kwocie 54 zł. /m-c, podatki od nieruchomości (odpowiednio 483, 48 i 1230 zł. rocznie), należność za wyłączenie gruntów z prod. rolnej 738 zł. – dot. 2007 r. Na K. P. ciąży także spłata kredytów bankowych w wysokości ok. 230 zł./m-c i kredyt odnawialny w ROR w wysokości 3 tys. zł. (na dzień 12 stycznia 2008 r. saldo ujemne 1056 zł.), spłata kredytu przez A. P. – 1200 zł./m-c. Saldo konta firmowego od 2 października 2007 r. wykazuje wartość dodatnią i na dzień 21 stycznia 2008 r. wynosiło 213 zł., - źródłem pokrycia wydatków związanych z zamierzoną inwestycją budowlaną (budynek mieszkalny wielorodzinny z usługami i handlem) ma być kredyt bankowy. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (koszty sądowe obejmują opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków). Jak wynika z powyższego, wykazanie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, czego jednak K. P. mimo znacznej szczegółowości złożonych przez siebie oświadczeń i dokumentów (lub ich kserokopii) w sposób dostateczny nie spełniła. Nie wynika z nich przede wszystkim, czym dla niej i córki miałby się objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych; tego warunku nie spełnia bardzo ogólne sformułowane o rzekomo złej sytuacji finansowej. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy pod uwagę brana jest sytuacja majątkowa i dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Do stwierdzenia w przypadku K. P. i pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym córki złej sytuacji finansowej nie uprawnia bynajmniej analiza uzyskiwanych przez nie dochodów i ponoszonych wydatków (wykazane dochody K. P. w roku 2005 wyniosły 34 556 zł., 28108 zł. w 2006 r., za okres I – V 2007 r. 4497 zł., zaś jej córki w tych samych okresach odpowiednio 23969 zł., 15958 zł. i 1691 zł.). Chociaż w ich przypadku wg oświadczenia wysokości dochodów i wydatków względnie się równoważą, nie przesądza to automatycznie o zasadności wniosku. Ważny w tym zakresie jest nie tylko aspekt finansowy, ale całokształt sytuacji materialno – bytowej. Możliwość poniesienia kosztów sądowych bez powodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu ma związek z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (np. żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty) i nie może być odnoszona do wszystkich ponoszonych wydatków, wśród których należy poczynić stosowne oszczędności. Dotyczy to zwłaszcza takich osób jak wnioskodawczyni i jej córka, które posiadają stałe a do tego nie najniższe źródła dochodów, mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i nie posiadają innych osób na swoim utrzymaniu. Znajduje to potwierdzenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1983 r. sygn. I CZ 151/83, zgodnie z którym obciążenie strony kosztami sądowymi, których wysokość nie przewyższa jednomiesięcznych jej dochodów zbliżonych do przeciętnych (...) z reguły nie oznacza - gdy strona nie ma innych osób na utrzymaniu - że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. O braku możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie przesądzają także ewentualne przejściowe trudności finansowe, których jednak skarżąca także nie zasygnalizowała. W tym kontekście bardzo ważna jest również wysokość związanych z wniesioną skargą kosztów sądowych, które oprócz wymaganego solidarnie od obydwu skarżących i opłaconego już wpisu mogą, lecz nie muszą wystąpić w sprawie. Należą do nich opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (w przypadku oddalenia skargi) oraz wpis od skargi kasacyjnej (w przypadku jej wnoszenia); każda z tych opłat w wysokości 100 zł. Skoro wnioskodawczyni była w stanie opłacić w tej wysokości wpis od skargi, tym samym będzie więc w stanie uiścić także i te opłaty. Nie będzie to przekraczało jej możliwości finansowych czy wiązało się z brakiem możliwości zabezpieczenia podstaw egzystencji, skoro jak wynika ze złożonego dodatkowego oświadczenia, mimo już wykazanych zobowiązań pieniężnych wykazuje ona wraz z córką gotowość zaciągnięcia dalszego kredytu celem sfinansowania prac związanych z zamierzoną inwestycją. Ta nie budząca wątpliwości deklaracja ze strony K. i A. P. wobec wzajemnej nieporównywalności tych wydatków z kosztami sądowymi nakazuje wnikliwe podejście do zgłoszonego przez nie żądania. Udzielenie kredytu przez bank pozostaje w niewątpliwym związku z możliwością jego późniejszej spłaty. Prowadzi to do wniosku o zdolności kredytowej wnioskodawcy i wskazuje na to, że K. P. (wraz z córką) pozytywnie ocenia możliwość jego spłaty. Tym samym okoliczność ta nie może uzasadniać rozpoznania wniosku zgodnie z zawartym w nim żądaniem, gdyż wiązałoby się to z nadużyciem instytucji prawa pomocy kierowanej do osób, które tej pomocy faktycznie potrzebują; jak wynika z powyższego wnioskodawczyni wraz z córką mając realną możliwość opłacenia kosztów sądowych do nich nie należy. Koszty te – podobnie jak podatki - stanowią należność publicznoprawną i w opisanej sytuacji brak jest uzasadnionych przesłanek, aby pierwszeństwo względem nich przyznać dużo większym wydatkom, które K. P. ma zamiar ponieść we własnym interesie w przyszłości. Zwrócenia uwagi wymaga jeszcze jeden istotny aspekt związany z sygnalizowaną przez wnioskodawczynię pozytywną oceną swojej zdolności kredytowej. Skoro wg złożonego oświadczenia jej sytuacja finansowa jest zła a wysokość wydatków związanych z utrzymaniem oscyluje w granicach osiąganych dochodów, wątpliwości budzi okoliczność, na jakiej podstawie pozytywnie ocenia ona swoje szanse związane z możliwością zaciągnięcia kredytu i jego późniejszą spłatą. K. P. sprzeczności tej nie wyjaśniła, co samo w sobie podważa wiarygodność złożonego przez nią oświadczenia co do wykazanych dochodów i (lub) ponoszonych kosztów utrzymania. Mając na uwadze charakter prawa pomocy wątpliwości z tym związanych nie można interpretować na korzyść skarżącej, gdyż to na niej ciąży obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku. Na podstawie powyższego można więc stwierdzić, że K. P. będzie w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych w pełnej ich wysokości; opisane okoliczności nie uzasadniają również przyznania jej częściowego zwolnienia od nich. Podkreślić należy przy tym, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.