II SA/Rz 920/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Sygn. II SA/Rz 920/12 Uzasadnienie Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], postanowił nie przyznać M. I. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad K. C. urodzoną 16 października 1919 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne : w dniu 23 maja 2012 r. M. I. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wymaganą dokumentacją w związku z opieką nad K. C. K. C. jest wdową i legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. M. I. opiekuje się niepełnosprawną K. C. pomimo, że nie jest z nią spokrewniona w pierwszym jak i w drugim stopniu. Odmowę przyznania świadczenia organ oparł na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ M. I. nie jest spokrewniona z K. C., to nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Takim osobom nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji kierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) M. I. opisała zły stan zdrowia i zwróciła uwagę na podeszły wiek swej podopiecznej. K. C. ma zaniki pamięci, nie słyszy, na bieżąco trzeba jej zmieniać opatrunki. Dlatego M. I. musi się nią opiekować, a te czynności uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia. K. C. mieszka z wnioskodawczynią już 32 lata. Nie ma bliskiej rodziny jak i innej osoby, która opiekowałby się nią. SKO decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. W jej treści przytoczono art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium z treści tej regulacji wynika, że o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może ubiegać się osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki. W przedmiotowej sprawie K. C. jest babcią męża odwołującej się M. I. Pomiędzy M. I. a K. C. nie istnieje stosunek pokrewieństwa. SKO wyraziło zdanie, że z moralnego punktu widzenia fakt sprawowania opieki nad babcią męża zasługuje na pochwałę. Jednakże organy administracji muszą kierować się przepisami prawa a te nie pozwalają w rozpatrywanej sytuacji przyznać świadczenia wnioskującej. Decyzję Organu odwoławczego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. I. Skarżąca podniosła, że zarówno jej mąż oraz jej dzieci nie mogą sprawować opieki nad niepełnosprawną K. C. Mąż skarżącej sam wymaga opieki, co potwierdza orzeczenie lekarskie stwierdzające całkowitą i trwała niezdolność do pracy. Natomiast wnuki studiują i mieszkają w znacznej odległości od miejsca zamieszkania swej babci i nie mogą pozostawić swych rodzin. W tych warunkach skarżąca zmuszona jest sprawować opiekę, co potwierdza treść uzasadnienia decyzji SKO. Konieczność sprawowania opieki powoduje, że skarżąca zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia i innych form zarobkowania. Za przyznaniem świadczenia opowiada się orzecznictwo sądów administracyjnych. WSA w Łodzi wyroku z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 33/12, stwierdził wyraźnie, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala uznać, że ustawa ta przyznaje świadczenia także takim osobom jak skarżąca. SKO w odpowiedzi na skargę powtórzyło argumentację jaką kierowało się utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę zaskarżonych aktów lub czynności pod względem zgodności z prawem. Usunięcie zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy przy jego wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270). Dokonując kontroli sąd administracyjny nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi – art. 134 § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie spór sądowy nie dotyczy faktów, bo te są niesporne, a dokonanej przez organy obu instancji wykładni przepisu prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 i 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu, innym osobom na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...) W myśl natomiast art. 17 ust. 1 a ustawy osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1. Jak przyjął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. P 23/05) prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 129 k.r.o., który sprowadza się do obowiązku dostarczenia środków utrzymania i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego dalszej kolejności powstaje dopiero gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Jak z powyższego wynika uregulowanie zawarte w art. 17 ust. 1 a ustawy oraz regulacja kodeksowa posługują się tym samym zwrotem pojęciowym odnoszącym się do osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do udzielenia pomocy potrzebującemu członkowi rodziny, to jest "gdy osoba ta nie jest w stanie". W tej sytuacji z racji tego powiązania obu instytucji zwrot pojęciowy winien być interpretowany w sposób jednolity. Należy również zwrócić uwagę na przenikanie się nawzajem obu instytucji. Obowiązek alimentacyjny może bowiem polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczeniu w naturze określonej ilości produktów bądź na osobistych staraniach. W sytuacji gdy zobowiązany wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tą osobę z pomocą przychodzi mu państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w takiej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to określona przepisami kwota pieniężna z którą wiąże się również obowiązek państwa opłacania składek emerytalno-rentowych. Podkreślenia wymaga, że pomoc świadczona w taki sposób przez państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek, a nie cudzy przez nią wypełniony. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Niemożność świadczenia opieki nad osobą chorą przez osobę zobowiązaną nie zwalnia tej osoby z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych a może polegać np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tą opieką zapewni. Może niż być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany do alimentacji. W analizowanej sprawie skarżąca MI nie jest osobą spowinowaconą. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 17 ust. 1 obowiązek alimentacyjny w różnej kolejności obciąża osoby spokrewnione a nie osoby spowinowacone. Zauważyć również należy, iż liczne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie wskazały niekonstytucyjności art. 17 ust. 1, który wskazuje krąg osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę oddalił.