II SA/Rz 921/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem skargi A.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "Kolegium") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - zwana dalej w skrócie "u.ś.r."). Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że po rozpoznaniu wniosku A.K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą M.K. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że M.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 stycznia 2010 r., niepełnosprawność istnieje od 2000 r. Organ stwierdził, że wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie nie może zostać przyznane. Ponadto wskazał, że wnioskodawczyni nie jest spokrewniona w linii prostej z M.K. (siostry), zatem nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, co wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jak wyjaśnił osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z R.P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże ww. posiada córkę - D.S., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem istnieje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Organ stwierdził zatem, że to córka może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Zaznaczył także, że A.K. jest uprawniona do 30 października 2021 r. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W odwołaniu od tej decyzji A.K. – działająca przez fachowego pełnomocnika złożyła odwołanie wnioskując o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez zastosowanie tej normy prawnej z pominięciem wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r., w sytuacji gdy przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz siostry. SKO wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2021 r. uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. (pkt 1) i odmówiło przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – M.K. (pkt 2). W uzasadnieniu przytoczyło treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz przywołało wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Wywiodło, że powstanie niepełnosprawności w okresie wymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpatrywanie spraw w tym zakresie winno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności. Zastosowanie tej normy prawnej, zdaniem Kolegium uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji. Jednocześnie SKO stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia wyrażona w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Osoba wymagająca opieki ma bowiem córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to ona w pierwszej kolejności jest zobowiązana do alimentacji matki. Obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny siostry. Z woli ustawodawcy uprawnienie innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, aktualizuje się dopiero wówczas, gdy zapewnienie takiej opieki nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Kolegium zaznaczyło także, że fakt, że D.S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i jest osobą zdolną – ze względu na wiek i stan zdrowia – by wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej matki. Natomiast okoliczności zatrudnienia córki nie można traktować w kategoriach, które obiektywnie i niezależnie od jej woli wyłączają możliwość sprawowania opieki nad matką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, A.K. – zastępowana przez fachowego pełnomocnika wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Kwestionowanej decyzji zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostry będącej jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka winna być sprawowana przez córkę niepełnosprawnej, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia tego przepisu winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Stan faktyczny sprawy administracyjnej został ustalony zgodnie z kodeksowymi regułami określania prawdy obiektywnej (art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.), co pozwalało na zastosowywanie wobec skarżącej właściwych przepisów prawa materialnego. Sąd nie dostrzegł więc potrzeby uzupełniania materiału dowodowego ponad ten, który został przekazany przez SKO wraz z odpowiedzią na skargę. Zdaniem Sądu, organu obu instancji w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zinterpretowały i zastosowały wobec Skarżącej przepis prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1, ust. 1a u.ś.r. Otóż w myśl tych regulacji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast według istotnego dla sprawy art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy tu dodać, iż w myśl art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie zaś z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Natomiast zgodnie z art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnia od tego, czy są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę, bowiem osoby te, zgodnie ze wskazanymi przepisami k.r.o., są zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności (chyba że są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). W prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, wyprzedzają osoby spokrewnione w stopniu dalszym. Skarżąca będąc siostrą osoby wymagającej opieki – M.K. - jest jej krewną w linii bocznej. Rodzice M.K. nie żyją, zaś jej mąż R.P. posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstałoby w jej przypadku jeżeli stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 u.ś.r. nie byłoby innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, byłyby małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Siostra wnioskodawczyni posiada córkę, czyli krewnego w linii prostej. Nie jest podważane, że córka w/w nie jest osobą niepełnosprawną. Według akt sprawy, D.S. urodzona w 1982 r. pracuje. W tej sytuacji zobowiązaną w pierwszej kolejności do wykonywania obowiązku alimentacyjnego w zakresie sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny jest córka siostry wnioskodawczyni. Innymi słowy, obowiązek córki wyprzedza obowiązek alimentacyjny rodzeństwa, czyli wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego siostry. Ponadto, jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie wskazany w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane. Limitowanie dostępu do świadczeń w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może być uznane za naruszenie konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 marca 2021 r., o sygn. II SA/Gl 1518/20, LEX). Skarżąca nie podnosiła w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, aby legitymowała się orzeczeniem sądu powszechnego zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych wobec niepełnosprawnej siostry. Dlatego też nie ma podstaw, aby w postępowaniu administracyjnym badać i przesądzać, że w rozumieniu przepisów k.r.o. skonkretyzował się obowiązek alimentacyjny Skarżącej, skoro dla konkretyzacji obowiązku alimentacyjnego przewidziane jest postępowanie przed sądem powszechnym (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Rz 204/21, LEX). Organy słusznie więc uznały w swych decyzjach, że skoro siostra Skarżącej ma córkę, czyli osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, która dodatkowo nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, aktualnie pracuje, i nie została wykluczona z obowiązku alimentacji wobec swej matki, to nie został spełniony warunek ustawowy z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Dlatego też należało za skontrolowanymi decyzjami potwierdzić brak podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku Skarżącej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną siostrą i przyznania żądanego świadczenia rodzinnego. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny zatem pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.