II SA/Rz 923/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- IISA/Rz 923/12 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO), po rozpoznaniu odwołania E. M., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmawiającą E. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad M. K. (babcią), która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz odmawiającą prawa do świadczeń pieniężnych polegających na opłacie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) - zwana dalej w skrócie u.ś.r. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że po rozpoznaniu wniosku E. M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad babcią M. K., Kierownik GOPS'u, działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmówił E. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad M. K. (babcią), która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz odmówił prawa do świadczeń pieniężnych polegających na opłacie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. W motywach rozstrzygnięcia wskazując na art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wskazał, że M. K., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże obowiązek sprawowania opieki w pierwszej kolejności ciąży na jej dzieciach, a nie na wnuczce E. M. Podano, że osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. są dzieci M. K.: H. W., M. P., E. K., M. K. i J. P. Organ podał, że troje z dzieci ma ustalone prawo do emerytury, jedna córka pobiera zasiłek stały z OPS, syn przebywa w zakładzie karnym. W związku z powyższym, w ocenie organu przynajmniej jedna z tych osób może sprawować opiekę nad swoją matką . Wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności. Fakt, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną i dyspozycyjną nie jest przesłanką do przyznania przedmiotowego świadczenia. Odwołanie od tej decyzji złożyła E. M. wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Podała, że żadne z dzieci M. K. nie może sprawować nad nią opieki. Córka H. W. jest osobą chorą i sama wymaga opieki. Córka M. P. i syn E. K. ze względu na wiek i stan zdrowia również tej opieki nie mogą sprawować. Natomiast najbliżej mieszkająca córka J. P. jest skłócona z matką i resztą rodziny, sama ma problemy ze zdrowiem psychicznym, agresją reaguje na potrzeby M. K. Odwołująca wskazała na dobre relacje z babcią, która jej ufa i podkreśliła, że od kilku lat sprawuje opiekę nad nią. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium cytując treść art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. wskazało, że jedynymi osobami uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego są m.in. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten regulowany jest przepisami ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności lub osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. SKO za bezsporne uznało fakt, że M. K. jest osobą wymagającą opieki, legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jest wdową i ma pięcioro dzieci. Kolegium zaznaczyło, że w okolicznościach sprawy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla wnuczki E. M. będzie mogło mieć miejsce tylko w razie ustalenia, że żadne z jej dorosłych dzieci nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Kolegium podało, że główną przyczyną niemożności sprawowania opieki nad matką przez jej dzieci są problemy zdrowotne (oświadczenie E. K., M. P. i H. W.), osadzenie w zakładzie karnym (M. K.) oraz konflikt rodzinny (córka J. P.). W ocenie SKO zarówno w przypadku E. K., M. P., H. W. czy J. P. trudno jest stwierdzić, że nie mogą oni sprawować opieki nad matką. Jedynie z tego zakresu wyłączony jest M. K., który przebywa w zakładzie karnym. Kolegium podało, że prawidłowo organ I instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto fakt zamieszkiwania E. M. w innej miejscowości jest przesłanką, która pozwala stwierdzić, że opieka ta nie będzie miała charakteru stałego lub nawet długotrwałego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie E. M., reprezentowana przez pełnomocnika rad. pr. M. G., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzuciła niewłaściwą i dowolną interpretację art. 17 ust. 1a u.ś.r. Wskazała, że organ nie wyjaśnił dlaczego nie dał wiary oświadczeniu H. W., że nie jest w stanie sprawować opieki nad chorą matką. Nie przeprowadził żadnego dowodu na okoliczność, że H. W. jest w stanie opiekować się matką. Skarżąca podała, że okolicznością przemawiającą za przyznaniem świadczenia jest fakt, że od dłuższego czasu i stale ona wraz z mężem i nastoletnimi córkami sprawują opiekę nad M. K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podało, że obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek. W okolicznościach sprawy pierwszeństwo mają dzieci M. K. Nie dochodzi do nabycia obowiązku alimentacyjnego przez dalszą krewną E. M. – wnuczkę M. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./, sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270/, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie, bezspornym między stronami jest, że skarżąca domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad babcią – M. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z w/w tytułu, orzekające w sprawie organa, jako podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia przywołały przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu /pkt 1/, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności /pkt 2/ oraz opiekunowi faktycznemu dziecka /pkt 3/ - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei przepis art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również innej osobie niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Na kanwie przywołanych wyżej przepisów, Trybunał Konstytucyjny, między innymi w wyrokach z dnia 15 listopada 2006 r. P 23/05 /OTK-A 2006/10/151 Dz U 2006/209/1550/1 z dnia 18 lipca 2008 r. P 27/07 /OTK-A 2008/6/107 Dz U 2008/138/872/ przyjął, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który sprowadza się do obowiązku dostarczenia środków utrzymania i obciąża krewnych w linii prostej - zstępnych, wstępnych i rodzeństwo . W wyrokach tych, Trybunał podkreślał kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskane od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami - art. 132 k.r.o. Wskazane zasady, zgodnie z przywołaniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w art. 17 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają więc zastosowanie dla wykładni tego przepisu. Oznacza to, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego osoby w dalszym stopniu spokrewnionej wystąpi wówczas, gdy brak jest osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym /art. 17 ust. 1 a/. W świetle przytoczonej wyżej interpretacji art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawidłowo orzekający w sprawie organ przyjął, że brak jest przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w tym przepisie. Ustalił bowiem, że jakkolwiek osoba uprawniona posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności to jednak są osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu; H. W., M. P., E. K., M. K. i J. P. Wprawdzie syn uprawnionej – M. K. przebywa w Zakładzie Karnym i z tej przyczyn nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, zaś H. W. legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy, to jednak, pozostali zstępni mogą wywiązywać się z obowiązku opieki nad niepełnosprawną matką. Z obowiązku wspierania i opieki nad niepełnosprawną matką nie zwalnia utrzymujący się w rodzinie konflikt gdyż w takim przypadku obowiązek alimentacyjny może przybrać inną formę niż osobiste staranie i może np. polegać na opłaceniu osoby trzeciej , która tę opiekę zapewni. Może to być w związku z tym inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany do alimentacji w danym momencie, tak jak skarżąca, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności /tak wyrok NSA z dnia 18 lipca 2012 r. I OSK 198/12 http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Odnosząc się do zarzutu skarżącej o podjęciu się przez nią dobrowolnie opieki nad M. K. zauważyć należy, że pomoc Państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest przeznaczona dla osób które obciąża obowiązek alimentacyjny, powstający z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Marginesowo zauważyć należy, że świadczenie pielęgnacyjne, określone art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest zasiłkiem opiekuńczym którego przyznania zamiennie domaga się skarżąca. Z przyczyn wyżej naprowadzonych, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2012 r. poz. 270/ orzekł jak w sentencji.