II SA/Rz 932/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w 1/2 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Z. D. w terminie do opłacenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania nie jest w stanie uiścić wskazanej kwoty. Wg zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, skarżący (73 lata) prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie o pow. 43 m², zaś jako źródło dochodów pobieraną emeryturę w kwocie 1800 zł. brutto (1675 zł. netto). Na ponoszone w skali miesiąca wydatki składają się: opłata za mieszkanie – 350 zł., opłaty za energię elektr. i gaz – po ok. 100 zł., koszty leczenia – 400 zł., spłata kredytu – 250 zł., zakup żywności i środków czystości – ok. 475 zł. (z tego żywność ok. 350 zł.). Wyciągi z rachunku bankowego skarżącego na dzień 30 kwietnia, 31 maja i 30 czerwca 2014 r. wykazywały dodatnie saldo w wysokości odpowiednio 798, 795 i 588 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest sytuacja materialna osoby wnioskującej, w tym przede wszystkim osiągane przez nią dochody i wydatki związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych (nie są to zatem wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji). Analiza tej sytuacji w stosunku do skarżącego wskazuje na zasadność udzielenia mu częściowego wsparcia w opłaceniu związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych. Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest przede wszystkim odnoszona do wysokości tych kosztów analiza możliwości płatniczych wnioskodawcy, wynikająca z porównania jego dochodów i wydatków. Mimo że w obiektywnym ujęciu kwota pobieranej przez niego emerytury nie należy do najniższych względem potrzeb jednej osoby, to rodzaj i wysokość ponoszonych wydatków – praktycznie wyczerpujących te dochody w całości, nakazuje uznać je co do zasady za służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych, co tym samym czyni niemożliwym wygospodarowanie z nich bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania środków na opłacenie całości kosztów sądowych, w tym warunkującego rozpoznanie skargi wpisu. Decydując o zakresie wsparcia dla skarżącego wzięto jednak równocześnie pod uwagę wyjątkowy charakter prawa pomocy, znajdujący odzwierciedlenie w ustawowym obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.) oraz utrwalonym orzecznictwie sądowym (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2014 r., II FZ 1517/13), stosownie do którego strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie związanych z postępowaniem wydatków. Kryterium to skarżący spełnia, co obliguje go do poczynienia w tym celu chociażby częściowych oszczędności (dotyczy to także ograniczenia do niezbędnego minimum wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem). W tym kontekście zwrócenia uwagi skarżącego wymaga również, że nie wszystkie wyszczególnione przez niego wydatki spełniają kryterium niezbędności względem koniecznego utrzymania. Dotyczy to zwłaszcza tych związanych ze spłatą kredytu (250 zł. miesięcznie), którym nie może być przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami sądowymi; odzwierciedla to m.in. postanowienie NSA z dnia 9 października 2013 r. I OZ 862/13, zgodnie z którym kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a wynikające z nich zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (należą do nich koszty postępowania sądowego). W kontekście wykazanych okoliczności, za adekwatną formę pomocy dla skarżącego uznano zwolnienie go od wpisu od skargi w połowie wysokości, co odpowiada kwocie obciążeń przypadających z tytułu spłaty kredytu. Jednorazowe opłacenie przez niego kwoty 250 zł. nie będzie wiązało się z zagrożeniem dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz nie będzie zbyt dolegliwe finansowo, zwłaszcza że także przedstawione za ostatnie 3 m-ce wyciągi z rachunku bankowego wykazują dodatnie kilkusetzłotowe saldo. Z tych samym przyczyn za możliwe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania uznano opłacenie przez wnioskodawcę ewentualnych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; wśród nich największym prawdopodobieństwem obarczona jest opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – w wysokości połowy wpisu od skargi. Z opisanych przyczyn, przyznanie wnioskodawcy wsparcia w większym zakresie naruszałoby ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Obciążenie go kosztami sądowymi ponad przyznane zwolnienie należy uznać za nieprzekraczające jego możliwości płatniczych, a jednocześnie nie stwarzające bezpośredniego zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Zwrócenia uwagi wnioskodawcy wymaga przy tym treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.